68 shlokas
- 1
यद्वाञ्छया विश्वकृतोऽपि देवा ब्रह्मादयो यान्ति मुहुर्भवन्ति
अचिन्त्यकृत्यं पुरुषं पुराणं गोपत्वम् आप्तं तमुपाश्रयामि
yadvāñchayā viśvakṛto'pi devā brahmādayo yānti muhurbhavanti
acintyakṛtyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ gopatvam āptaṃ tamupāśrayāmi
- 2
सुवर्णं काञ्चनं हेम हाटकं तप्तकाञ्चनम्
चामीकरं शातकुम्भं तपनीयं च रुक्मकम्
जाम्बूनदं हिरण्यं च स्वरलं जातरूपकम्
suvarṇaṃ kāñcanaṃ hema hāṭakaṃ taptakāñcanam
cāmīkaraṃ śātakumbhaṃ tapanīyaṃ ca rukmakam
jāmbūnadaṃ hiraṇyaṃ ca svaralaṃ jātarūpakam
- 3
सुवर्णं शीतलं वृष्यं बल्यं गुरु रसायनम्
suvarṇaṃ śītalaṃ vṛṣyaṃ balyaṃ guru rasāyanam
- 4
कान्तिप्रदं विषोन्मादत्रिदोषज्वरशोषजित्
कषायं तिक्तमधुरं सुवर्णं गुरु लेखनम्
kāntipradaṃ viṣonmādatridoṣajvaraśoṣajit
kaṣāyaṃ tiktamadhuraṃ suvarṇaṃ guru lekhanam
- 5
रूप्यकं रजतं रूप्यं तारं श्वेतं वसूत्तमम्
रूप्यं शीतं सरं वातपित्तहारि रसायनम्
rūpyakaṃ rajataṃ rūpyaṃ tāraṃ śvetaṃ vasūttamam
rūpyaṃ śītaṃ saraṃ vātapittahāri rasāyanam
- 6
लेखनं च कषायाम्लं विपाके चापरं सरम्
वयसः स्थापनं स्निग्धं धातूनां हितमुच्यते
lekhanaṃ ca kaṣāyāmlaṃ vipāke cāparaṃ saram
vayasaḥ sthāpanaṃ snigdhaṃ dhātūnāṃ hitamucyate
- 7
ताम्रं म्लेच्छमुखं शुल्वं नैपालं रविनामकम्
उदुम्बरं सूर्यप्रियं रक्तजं रक्तधातुकम्
tāmraṃ mlecchamukhaṃ śulvaṃ naipālaṃ ravināmakam
udumbaraṃ sūryapriyaṃ raktajaṃ raktadhātukam
- 8
ताम्रं सरं लघु स्वादु शीतं पित्तकफापहम्
रोपणं पाण्डुकुष्ठार्शःश्वयथुश्वासकासजित्
tāmraṃ saraṃ laghu svādu śītaṃ pittakaphāpaham
ropaṇaṃ pāṇḍukuṣṭhārśaḥśvayathuśvāsakāsajit
- 9
कांस्यं लोहं निजं घोषं पञ्चलोहं प्रकाशकम्
कांस्यं गुरूष्णं चक्षुष्यं कफपित्तहरं सरम्
kāṃsyaṃ lohaṃ nijaṃ ghoṣaṃ pañcalohaṃ prakāśakam
kāṃsyaṃ gurūṣṇaṃ cakṣuṣyaṃ kaphapittaharaṃ saram
- 10
पीतलोहं सिंहलकं कपिलं सौकुमारकम्
वर्तलोहं त्रिलोहं च राजरीतिर्महेश्वरी
पीतलोहं हिमं रूक्षं कटूष्णं कफपित्तनुत्
pītalohaṃ siṃhalakaṃ kapilaṃ saukumārakam
vartalohaṃ trilohaṃ ca rājarītirmaheśvarī
pītalohaṃ himaṃ rūkṣaṃ kaṭūṣṇaṃ kaphapittanut
- 11
रङ्ककं तीरकं वङ्गं त्रपु स्यात्करटी घनम्
रङ्गं लघु सरं रूक्षमुष्णं मेहकफक्रिमीन्
निहन्ति पांडुं सश्वासं दृश्यमीषत्तु पित्तलम्
raṅkakaṃ tīrakaṃ vaṅgaṃ trapu syātkaraṭī ghanam
raṅgaṃ laghu saraṃ rūkṣamuṣṇaṃ mehakaphakrimīn
nihanti pāṃḍuṃ saśvāsaṃ dṛśyamīṣattu pittalam
- 12
जसदं रङ्कसदृशं दितिहेतुश्च तन्मतम्
जसदं तुवरं तिक्तं शीतलं कफपित्तहृत्
चक्षुष्यं परमं मेहान्पाण्डुं श्वासं च नाशयेत्
jasadaṃ raṅkasadṛśaṃ ditihetuśca tanmatam
jasadaṃ tuvaraṃ tiktaṃ śītalaṃ kaphapittahṛt
cakṣuṣyaṃ paramaṃ mehānpāṇḍuṃ śvāsaṃ ca nāśayet
- 13
सीसं धातुमलं नागमुरगं परिपिष्टकम्
जवनेष्टं च भुजगं विसृष्टं कृष्णकं विदुः
सीसं रङ्गगुणं ज्ञेयं विशेषान्मेहनाशनम्
sīsaṃ dhātumalaṃ nāgamuragaṃ paripiṣṭakam
javaneṣṭaṃ ca bhujagaṃ visṛṣṭaṃ kṛṣṇakaṃ viduḥ
sīsaṃ raṅgaguṇaṃ jñeyaṃ viśeṣānmehanāśanam
- 14
लोहं शस्त्रम् अयः कुष्ठं व्यङ्गं पारावतं घनम्
कृष्णायस्तन्मलं किट्टं मण्डूरो लोहजं रजः
lohaṃ śastram ayaḥ kuṣṭhaṃ vyaṅgaṃ pārāvataṃ ghanam
kṛṣṇāyastanmalaṃ kiṭṭaṃ maṇḍūro lohajaṃ rajaḥ
- 15
लोहं सरं गुरु स्वादु कषायं कफपित्तनुत्
शीतं नेत्रहितं रूक्षं बल्यं वातलम् उत्तमम्
lohaṃ saraṃ guru svādu kaṣāyaṃ kaphapittanut
śītaṃ netrahitaṃ rūkṣaṃ balyaṃ vātalam uttamam
- 16
शोफकुष्ठप्रमेहार्शोगरपाण्डुक्रिमीञ्जयेत्
तत्किट्टं तद्गुणं ज्ञेयं विशेषात्पाण्डुनाशनम्
śophakuṣṭhapramehārśogarapāṇḍukrimīñjayet
tatkiṭṭaṃ tadguṇaṃ jñeyaṃ viśeṣātpāṇḍunāśanam
- 17
पारदश्चपलो हेमनिधिः सूतो रसोत्तमः
त्रिनेत्रो रोषणः स्वामी हरबीजं रसः प्रभुः
pāradaścapalo hemanidhiḥ sūto rasottamaḥ
trinetro roṣaṇaḥ svāmī harabījaṃ rasaḥ prabhuḥ
- 18
रसेन्द्रश्चेति विख्यातो रसलोहो महारसः
पारदः कृमिकुष्ठघ्नश्चक्षुष्योष्णो रसायनः
rasendraśceti vikhyāto rasaloho mahārasaḥ
pāradaḥ kṛmikuṣṭhaghnaścakṣuṣyoṣṇo rasāyanaḥ
- 19
अभ्रकं स्वच्छमाकाशं पटलं वरपीतकम्
अभ्रं गुरु हिमं बल्यं कुष्ठमेहत्रिदोषनुत्
abhrakaṃ svacchamākāśaṃ paṭalaṃ varapītakam
abhraṃ guru himaṃ balyaṃ kuṣṭhamehatridoṣanut
- 20
गगनं कृमिकुष्ठमेहहृद्विशदं शुक्रकरं च दीपनम्
कथितं मुनिभिश्च पूर्वजैर्बल्यकृच्छुक्रकरं च सेवितम्
gaganaṃ kṛmikuṣṭhamehahṛdviśadaṃ śukrakaraṃ ca dīpanam
kathitaṃ munibhiśca pūrvajairbalyakṛcchukrakaraṃ ca sevitam
- 21
गन्धकः सौगन्धको लेखी गन्धाश्मा गन्धपीतकः
लेलीतको बलिवसा वेगन्धो गन्धको बलिः
gandhakaḥ saugandhako lekhī gandhāśmā gandhapītakaḥ
lelītako balivasā vegandho gandhako baliḥ
- 22
गन्धकः कटुकः पाके वीर्योष्णः पित्तलः सरः
हन्ति कुष्ठक्षयप्लीहकफवातरसामयान्
gandhakaḥ kaṭukaḥ pāke vīryoṣṇaḥ pittalaḥ saraḥ
hanti kuṣṭhakṣayaplīhakaphavātarasāmayān
- 23
माक्षिकं धातुमाक्षीकं ताप्यं तापीजमुच्यते
माक्षिकं तुवरं वृष्यं स्वर्यं लघु रसायनम्
mākṣikaṃ dhātumākṣīkaṃ tāpyaṃ tāpījamucyate
mākṣikaṃ tuvaraṃ vṛṣyaṃ svaryaṃ laghu rasāyanam
- 24
चक्षुष्यं कुष्ठशोफार्शोमेहबस्त्यर्तिपाण्डुताः
व्यवायि कटुकं हन्ति कुष्ठोदरविषक्षयान्
cakṣuṣyaṃ kuṣṭhaśophārśomehabastyartipāṇḍutāḥ
vyavāyi kaṭukaṃ hanti kuṣṭhodaraviṣakṣayān
- 25
मनःशिला शिला गोला नैपाली कुनटी कुला
दिव्यौषधिर्नागमाता मनोगुप्ता मनोऽम्बिका
manaḥśilā śilā golā naipālī kunaṭī kulā
divyauṣadhirnāgamātā manoguptā mano'mbikā
- 26
मनःशिला कृच्छ्रहरा सरोष्णा लेखनी कटुः
तिक्ता स्निग्धा विषश्वासकासभूतकफास्रजित्
manaḥśilā kṛcchraharā saroṣṇā lekhanī kaṭuḥ
tiktā snigdhā viṣaśvāsakāsabhūtakaphāsrajit
- 27
हरितालमलं तालं गोदन्तं नटभूषणम्
हरितालं कटु स्निग्धं कषायोष्णं विषं जयेत्
कण्डूकुष्ठास्यरोगांश्च कफपित्तकचग्रहान्
haritālamalaṃ tālaṃ godantaṃ naṭabhūṣaṇam
haritālaṃ kaṭu snigdhaṃ kaṣāyoṣṇaṃ viṣaṃ jayet
kaṇḍūkuṣṭhāsyarogāṃśca kaphapittakacagrahān
- 28
गैरिकं रक्तपाषाणं गिरिमृच्च गवेधुकम्
स्वर्णवर्णं परं स्वर्णमण्डलं स्वर्णगैरिकम्
gairikaṃ raktapāṣāṇaṃ girimṛcca gavedhukam
svarṇavarṇaṃ paraṃ svarṇamaṇḍalaṃ svarṇagairikam
- 29
गैरिकं दाहपित्तास्रकफहिक्काविषापहम्
चक्षुष्यमन्यत्तद्वच्च विशेषाद्वान्तिनाशनम्
gairikaṃ dāhapittāsrakaphahikkāviṣāpaham
cakṣuṣyamanyattadvacca viśeṣādvāntināśanam
- 30
तुत्थं कर्पूरिकातुत्थम् अमृतासङ्गम् उच्यते
मयूरग्रीवकं चान्यच्छिखिकण्ठं च तुत्थकम्
tutthaṃ karpūrikātuttham amṛtāsaṅgam ucyate
mayūragrīvakaṃ cānyacchikhikaṇṭhaṃ ca tutthakam

