69 shlokas
- 1
तत्र विराजितमध्यसदब्जं श्रीरुचिरम्परमक्षरम् एकम्
श्रीमदनक्षितिपाल सदा ते विष्णुपदं विपदं विनिहन्तु
tatra virājitamadhyasadabjaṃ śrīruciramparamakṣaram ekam
śrīmadanakṣitipāla sadā te viṣṇupadaṃ vipadaṃ vinihantu
- 2
शुण्ठी विश्वौषधं विश्वं कटु भद्रं कटूत्कटम्
महौषधं शृङ्गवेरं नागरं विश्वभेषजम्
śuṇṭhī viśvauṣadhaṃ viśvaṃ kaṭu bhadraṃ kaṭūtkaṭam
mahauṣadhaṃ śṛṅgaveraṃ nāgaraṃ viśvabheṣajam
- 3
शुण्ठी रुच्यामवातघ्नी पाचनी कटुका लघुः
स्निग्धोष्णा मधुरा पाके कफवातविबन्धनुत्
śuṇṭhī rucyāmavātaghnī pācanī kaṭukā laghuḥ
snigdhoṣṇā madhurā pāke kaphavātavibandhanut
- 4
वृष्या स्वर्या वमिश्वासकासशूलहृदामयान्
हन्ति श्लीपदशोफार्शआनाहोदरमारुतान्
vṛṣyā svaryā vamiśvāsakāsaśūlahṛdāmayān
hanti ślīpadaśophārśaānāhodaramārutān
- 5
आर्द्रकं शृङ्गवेरं तत्कन्दौषधमुदाहृतम्
आर्द्रकं नागरगुणं भेदनं दीपनं गुरु
ārdrakaṃ śṛṅgaveraṃ tatkandauṣadhamudāhṛtam
ārdrakaṃ nāgaraguṇaṃ bhedanaṃ dīpanaṃ guru
- 6
मरिचं वल्लिजं तीक्ष्णं मलिनं श्याममूषणम्
मरिचं कटुकं तीक्ष्णं दीपनं कफवातनुत्
maricaṃ vallijaṃ tīkṣṇaṃ malinaṃ śyāmamūṣaṇam
maricaṃ kaṭukaṃ tīkṣṇaṃ dīpanaṃ kaphavātanut
- 7
उष्णम्पित्तकरं रूक्षं श्वासकासकृमीञ्जयेत्
uṣṇampittakaraṃ rūkṣaṃ śvāsakāsakṛmīñjayet
- 8
तदार्द्रं मधुरम्पाके नात्युष्णं कटुकं गुरु
किंचित्तीक्ष्णगुणं श्लेष्मप्रसेकि स्यादपित्तलम्
tadārdraṃ madhurampāke nātyuṣṇaṃ kaṭukaṃ guru
kiṃcittīkṣṇaguṇaṃ śleṣmapraseki syādapittalam
- 9
पिप्पली चपला कृष्णा मागधी मगधा कणा
विश्वोपकुल्या वैदेही शौण्डी स्यात्तीक्ष्णतण्डुला
pippalī capalā kṛṣṇā māgadhī magadhā kaṇā
viśvopakulyā vaidehī śauṇḍī syāttīkṣṇataṇḍulā
- 10
पिप्पली दीपनी वृष्या स्वादुपाका रसायनी
अत्युष्णा कटुका स्निग्धा कफवातहरा लघुः
pippalī dīpanī vṛṣyā svādupākā rasāyanī
atyuṣṇā kaṭukā snigdhā kaphavātaharā laghuḥ
- 11
पित्तला रेचनी हन्ति श्वासकासोदरज्वरान्
कुष्ठप्रमेहगुल्मार्शःप्लीहशूलाममारुतान्
pittalā recanī hanti śvāsakāsodarajvarān
kuṣṭhapramehagulmārśaḥplīhaśūlāmamārutān
- 12
आर्द्रा कफप्रदा स्निग्धा शीतला मधुरा गुरुः
विश्वोपकुल्यामरिचैस्त्र्यूषणं कटुकं कटु
व्योषं कटुत्रयं तत्स्यात्सग्रन्थि चतुरूषणम्
ārdrā kaphapradā snigdhā śītalā madhurā guruḥ
viśvopakulyāmaricaistryūṣaṇaṃ kaṭukaṃ kaṭu
vyoṣaṃ kaṭutrayaṃ tatsyātsagranthi caturūṣaṇam
- 13
त्र्यूषणं दीपनं हन्ति श्वासकासत्वगामयान्
गुल्ममेहकफस्थौल्यमेदःश्लीपदपीनसान्
tryūṣaṇaṃ dīpanaṃ hanti śvāsakāsatvagāmayān
gulmamehakaphasthaulyamedaḥślīpadapīnasān
- 14
कणामूलं कटुग्रन्थि पिप्पलीमूलमूषणम्
षड्ग्रन्थि ग्रन्थिकं मूलं मगधं चटिकाशिरः
kaṇāmūlaṃ kaṭugranthi pippalīmūlamūṣaṇam
ṣaḍgranthi granthikaṃ mūlaṃ magadhaṃ caṭikāśiraḥ
- 15
दीपनम्पिप्पलीमूलं कटूष्णं पाचनं लघु
रूक्षं पित्तकरम्भेदि कफवातोदरापहम्
dīpanampippalīmūlaṃ kaṭūṣṇaṃ pācanaṃ laghu
rūkṣaṃ pittakarambhedi kaphavātodarāpaham
- 16
चव्यं चवनमुद्दिष्टं चविका कोलवल्लिका
पिप्पलीमूलवत्तत्स्याद्विशेषाद्गुदजापहम्
cavyaṃ cavanamuddiṣṭaṃ cavikā kolavallikā
pippalīmūlavattatsyādviśeṣādgudajāpaham
- 17
तत्फलं श्रेयसी हस्तिमगधी गजपिप्पली
गजकृष्णा कटुर्वातश्लेष्मनुद्वह्निवर्धिनी
tatphalaṃ śreyasī hastimagadhī gajapippalī
gajakṛṣṇā kaṭurvātaśleṣmanudvahnivardhinī
- 18
उष्णा निहन्त्यतीसारश्वासकण्ठामयकृमीन्
uṣṇā nihantyatīsāraśvāsakaṇṭhāmayakṛmīn
- 19
चित्रको हुतभुग्व्यालो दारुणो दहनो ऽरुणः
द्वीपी पाली हविः पाठी वह्निनामा विशेषतः
citrako hutabhugvyālo dāruṇo dahano 'ruṇaḥ
dvīpī pālī haviḥ pāṭhī vahnināmā viśeṣataḥ
- 20
चित्रकः कटुकः पाके वह्निवत्पाचनो लघुः
रूक्षोष्णो ग्रहणीकुष्ठशोफार्शःकृमिकासजित्
श्लेष्मानिलहरो ग्राही तच्छाकं श्लेष्मपित्तजित्
citrakaḥ kaṭukaḥ pāke vahnivatpācano laghuḥ
rūkṣoṣṇo grahaṇīkuṣṭhaśophārśaḥkṛmikāsajit
śleṣmānilaharo grāhī tacchākaṃ śleṣmapittajit
- 21
पिप्पलीमगधामूलचव्यचित्रकनागरैः
पञ्चकोलं कफानाहगुल्मशूलारुचीर्जयेत्
मरिचेन युतं तत्तु षडूषणमुदीरितम्
pippalīmagadhāmūlacavyacitrakanāgaraiḥ
pañcakolaṃ kaphānāhagulmaśūlārucīrjayet
maricena yutaṃ tattu ṣaḍūṣaṇamudīritam
- 22
शतपुष्पा शिफा शेषा शताह्वा कारवी मिशिः
अवाक्पुष्पीत्वतिच्छत्रा श्वेतिका मागधी परा
śatapuṣpā śiphā śeṣā śatāhvā kāravī miśiḥ
avākpuṣpītvaticchatrā śvetikā māgadhī parā
- 23
शतपुष्पा लघुस्तीक्ष्णा पित्तकृद्दीपनी कटुः
उष्णा ज्वरानिलश्लेष्मव्रणशूलाक्षिरोगनुत्
श्वेतिका तद्गुणा प्रोक्ता विशेषाद्योनिशूलजित्
śatapuṣpā laghustīkṣṇā pittakṛddīpanī kaṭuḥ
uṣṇā jvarānilaśleṣmavraṇaśūlākṣiroganut
śvetikā tadguṇā proktā viśeṣādyoniśūlajit
- 24
मिश्रेया मिशिशालिन्यौ शाली शीतशिवा मता
मिश्रेया दीपनी हृद्या बद्धविट्कृमिकुष्ठनुत्
रूक्षोष्णा तत्फलं कासवमिश्लेष्मानिलाञ्जयेत्
miśreyā miśiśālinyau śālī śītaśivā matā
miśreyā dīpanī hṛdyā baddhaviṭkṛmikuṣṭhanut
rūkṣoṣṇā tatphalaṃ kāsavamiśleṣmānilāñjayet
- 25
मेथिका वस्तिका शेलुर् अहिल्या वनमेथिका
अहिल्याल्पगुणा तस्माद्वाजिनां सा तु पूजिता
methikā vastikā śelur ahilyā vanamethikā
ahilyālpaguṇā tasmādvājināṃ sā tu pūjitā
- 26
अजमोदात्युग्रग्रन्था मोदा हस्तिमयूरकः
खराह्वा कारवी वल्ली बस्तमोदा च मर्कटः
ajamodātyugragranthā modā hastimayūrakaḥ
kharāhvā kāravī vallī bastamodā ca markaṭaḥ
- 27
अजमोदा कटुस्तीक्ष्णा दीपनी कफवातनुत्
उष्णा विदाहिनी हृद्या वृष्या बद्धमला लघुः
ajamodā kaṭustīkṣṇā dīpanī kaphavātanut
uṣṇā vidāhinī hṛdyā vṛṣyā baddhamalā laghuḥ
- 28
नेत्रामयक्रिमिछर्दिसिध्मबस्तिरुजो जयेत्
जीरकं दीर्घकं शुक्लम् अजाजी कणजीरकम्
जीरकं जरणं कृष्णं वर्षाकालसुगन्धिकम्
netrāmayakrimichardisidhmabastirujo jayet
jīrakaṃ dīrghakaṃ śuklam ajājī kaṇajīrakam
jīrakaṃ jaraṇaṃ kṛṣṇaṃ varṣākālasugandhikam
- 29
कलिका बाष्पिका कुञ्चिः कारवी चोपकुञ्चिका
पृथ्वीका सुषवी पृथ्वी स्थूलाजाज्युपकालिका
kalikā bāṣpikā kuñciḥ kāravī copakuñcikā
pṛthvīkā suṣavī pṛthvī sthūlājājyupakālikā
- 30
जीरकत्रितयं रूक्षं कटूष्णं दीपनं लघु
संग्राहि पित्तलं मेध्यं गर्भाशयविशुद्धिकृत्
चक्षुष्यं पवनाध्मानगुल्मच्छर्दिबलासजित्
jīrakatritayaṃ rūkṣaṃ kaṭūṣṇaṃ dīpanaṃ laghu
saṃgrāhi pittalaṃ medhyaṃ garbhāśayaviśuddhikṛt
cakṣuṣyaṃ pavanādhmānagulmacchardibalāsajit

