94 shlokas
- 1
ततो वासवदत्ता सा वत्सराजं समीपगम्
विजने सचिवैर्युक्तम् अन्येद्युर् इदम् अब्रवीत्
tato vāsavadattā sā vatsarājaṃ samīpagam
vijane sacivairyuktam anyedyur idam abravīt
- 2
यतः प्रभृति गर्भो ऽयम् आर्यपुत्र धृतो मया
ततः प्रभृति तद्रक्षा तीव्रा मां हृदि बाधते
yataḥ prabhṛti garbho 'yam āryaputra dhṛto mayā
tataḥ prabhṛti tadrakṣā tīvrā māṃ hṛdi bādhate
- 3
अद्य तच्चिन्तया चाहं सुप्ता निशि कथंचन
जाने दृष्टवती कंचित्स्वप्ने पुरुषम् आगतम्
adya taccintayā cāhaṃ suptā niśi kathaṃcana
jāne dṛṣṭavatī kaṃcitsvapne puruṣam āgatam
- 4
भस्माङ्गरागसितया शेखरीकृतचन्द्रया
पिशङ्गजटया मूर्त्या शोभितं शूलहस्तया
bhasmāṅgarāgasitayā śekharīkṛtacandrayā
piśaṅgajaṭayā mūrtyā śobhitaṃ śūlahastayā
- 5
स च माम् अभ्युपेत्यैव सानुकम्प इवावदत्
पुत्रि गर्भकृते चिन्ता न कार्या काचन त्वया
sa ca mām abhyupetyaiva sānukampa ivāvadat
putri garbhakṛte cintā na kāryā kācana tvayā
- 6
अहं तवैनं रक्षामि दत्तो ह्येष मयैव ते
किंचान्यच्छृणु वच्म्येव तव प्रत्ययकारणम्
ahaṃ tavainaṃ rakṣāmi datto hyeṣa mayaiva te
kiṃcānyacchṛṇu vacmyeva tava pratyayakāraṇam
- 7
श्वः कापि नारी विज्ञप्तिहेतोर्युष्मान् उपैष्यति
अवष्टभ्यैव साक्षेपम् आकर्षन्ती निजं पतिम्
पञ्चभिस्तनयैर्युक्ता बहुबन्धुजनावृता
śvaḥ kāpi nārī vijñaptihetoryuṣmān upaiṣyati
avaṣṭabhyaiva sākṣepam ākarṣantī nijaṃ patim
pañcabhistanayairyuktā bahubandhujanāvṛtā
- 8
सा च दुश्चारिणी योषित्स्वबान्धवबलात्पतिम्
तं घातयितुम् इच्छन्ती सर्वं मिथ्या ब्रवीति तत्
sā ca duścāriṇī yoṣitsvabāndhavabalātpatim
taṃ ghātayitum icchantī sarvaṃ mithyā bravīti tat
- 9
त्वं चात्र पुत्रि वत्सेशं पूर्वं विज्ञापयेस्तथा
तस्याः सकाशात्स यथा साधुर्मुच्येत कुस्त्रियः
tvaṃ cātra putri vatseśaṃ pūrvaṃ vijñāpayestathā
tasyāḥ sakāśātsa yathā sādhurmucyeta kustriyaḥ
- 10
इत्यादिश्य गते तस्मिन्न् अन्तर्धानं महात्मनि
प्रबुद्धा सहसैवाहं विभाता च विभावरी
ityādiśya gate tasminn antardhānaṃ mahātmani
prabuddhā sahasaivāhaṃ vibhātā ca vibhāvarī
- 11
एवम् उक्ते तया देव्या शर्वानुग्रहवादिनः
तत्रासन्विस्मिताः सर्वे संवादापेक्षिमानसाः
evam ukte tayā devyā śarvānugrahavādinaḥ
tatrāsanvismitāḥ sarve saṃvādāpekṣimānasāḥ
- 12
तस्मिन्न् एव क्षणे चात्र प्रविश्यार्तानुकम्पिनम्
वत्सराजं प्रतीहारमुख्यो ऽकस्माद्व्यजिज्ञपत्
tasminn eva kṣaṇe cātra praviśyārtānukampinam
vatsarājaṃ pratīhāramukhyo 'kasmādvyajijñapat
- 13
आगता देव विज्ञप्त्यै कापि स्त्री बान्धवैर्वृता
पञ्चपुत्रान्गृहीत्वा स्वम् आक्षिप्य विवशं पतिम्
āgatā deva vijñaptyai kāpi strī bāndhavairvṛtā
pañcaputrāngṛhītvā svam ākṣipya vivaśaṃ patim
- 14
तच्छ्रुत्वा नृपतिर्देवीस्वप्नसंवादविस्मितः
प्रवेश्यताम् इहैवेति प्रतीहारं तम् आदिशत्
tacchrutvā nṛpatirdevīsvapnasaṃvādavismitaḥ
praveśyatām ihaiveti pratīhāraṃ tam ādiśat
- 15
स्वप्नसत्यत्वसंजातसत्पुत्रप्राप्तिनिश्चयः
देवी वासवदत्तापि सा सम्प्राप परां मुदम्
svapnasatyatvasaṃjātasatputraprāptiniścayaḥ
devī vāsavadattāpi sā samprāpa parāṃ mudam
- 16
अथ द्वारोन्मुखैः सर्वैर्वीक्ष्यमाणा सकौतुकम्
प्रतीहाराज्ञया योषिद्भर्तृयुक्ता विवेश सा
atha dvāronmukhaiḥ sarvairvīkṣyamāṇā sakautukam
pratīhārājñayā yoṣidbhartṛyuktā viveśa sā
- 17
प्रविश्याश्रितदैन्या च यथाक्रमकृतानतिः
अथ संसदि राजानं सदेवीकं व्यजिज्ञपत्
praviśyāśritadainyā ca yathākramakṛtānatiḥ
atha saṃsadi rājānaṃ sadevīkaṃ vyajijñapat
- 18
अयं निरपराधाया मम भर्ता भवन्न् अपि
न प्रयच्छत्यनाथाया भोजनाच्छादनादिकम्
ayaṃ niraparādhāyā mama bhartā bhavann api
na prayacchatyanāthāyā bhojanācchādanādikam
- 19
इत्युक्तवत्यां तस्यां च स तद्भर्ता व्यजिज्ञपत्
देव मिथ्या वदत्येषा सबन्धुर्मद्वधैषिणी
ityuktavatyāṃ tasyāṃ ca sa tadbhartā vyajijñapat
deva mithyā vadatyeṣā sabandhurmadvadhaiṣiṇī
- 20
आ वत्सरान्तं सर्वं हि दत्तम् अस्या मयाग्रतः
एतद्बन्धव एवान्ये तटस्था मे ऽत्र साक्षिणः
ā vatsarāntaṃ sarvaṃ hi dattam asyā mayāgrataḥ
etadbandhava evānye taṭasthā me 'tra sākṣiṇaḥ
- 21
एवं विज्ञापितस्तेन राजा स्वयम् अभाषत
देवीस्वप्ने कृतं साक्ष्यं देवेनैवात्र शूलिना
evaṃ vijñāpitastena rājā svayam abhāṣata
devīsvapne kṛtaṃ sākṣyaṃ devenaivātra śūlinā
- 22
तत्किं साक्षिभिर् एषैव निग्राह्या स्त्री सबान्धवा
इति राज्ञोदिते ऽवादीद्धीमान्यौगन्धरायणः
tatkiṃ sākṣibhir eṣaiva nigrāhyā strī sabāndhavā
iti rājñodite 'vādīddhīmānyaugandharāyaṇaḥ
- 23
तथापि साक्षिवचनात्कार्यं देव यथोचितम्
लोको ह्येतद् अजानानो न प्रतीयात्कथंचन
tathāpi sākṣivacanātkāryaṃ deva yathocitam
loko hyetad ajānāno na pratīyātkathaṃcana
- 24
तच्छ्रुत्वा साक्षिणो राज्ञा तथेत्यानाय्य तत्क्षणम्
पृष्टाः शशंसुस्ते चात्र तां मिथ्यावादिनीं स्त्रियम्
tacchrutvā sākṣiṇo rājñā tathetyānāyya tatkṣaṇam
pṛṣṭāḥ śaśaṃsuste cātra tāṃ mithyāvādinīṃ striyam
- 25
ततः प्रख्यातसद्भर्तृद्रोहाम् एतां सबान्धवाम्
सपुत्रां च स वत्सेशः स्वदेशान्निरवासयत्
tataḥ prakhyātasadbhartṛdrohām etāṃ sabāndhavām
saputrāṃ ca sa vatseśaḥ svadeśānniravāsayat
- 26
विससर्ज च तं साधुं तद्भर्तारं दयार्द्रधीः
विवाहान्तरपर्याप्तं वितीर्य विपुलं वसु
visasarja ca taṃ sādhuṃ tadbhartāraṃ dayārdradhīḥ
vivāhāntaraparyāptaṃ vitīrya vipulaṃ vasu
- 27
पुमांसम् आकुलं क्रूरा पतितं दुर्दशावटे
जीवन्तम् एव कुष्णाति काकीव कुकुटुम्बिनी
pumāṃsam ākulaṃ krūrā patitaṃ durdaśāvaṭe
jīvantam eva kuṣṇāti kākīva kukuṭumbinī
- 28
स्निग्धा कुलीना महती गृहिणी तापहारिणी
तरुच्छायेव मार्गस्था पुण्यैः कस्यापि जायते
snigdhā kulīnā mahatī gṛhiṇī tāpahāriṇī
tarucchāyeva mārgasthā puṇyaiḥ kasyāpi jāyate
- 29
इति चैतत्प्रसङ्गेन वदन्तं तं महीपतिम्
वसन्तकः स्थितः पार्श्वे कथापटुर् अवोचत
iti caitatprasaṅgena vadantaṃ taṃ mahīpatim
vasantakaḥ sthitaḥ pārśve kathāpaṭur avocata
- 30
किंच देव विरोधो वा स्नेहो वापीह देहिनाम्
प्राग्जन्मवासनाभ्यासवशात्प्रायेण जायते
kiṃca deva virodho vā sneho vāpīha dehinām
prāgjanmavāsanābhyāsavaśātprāyeṇa jāyate

