22 shlokas
- 1
गृहीतविद्यः प्रतिग्रहजयक्रयनिर्वेशाधिगतैर् अर्थैर् अन्वयागतैर् उभयैर्वा गार्हस्थ्यम् अधिगम्य नागरकवृत्तं वर्तेत
gṛhītavidyaḥ pratigrahajayakrayanirveśādhigatair arthair anvayāgatair ubhayairvā gārhasthyam adhigamya nāgarakavṛttaṃ varteta
- 2
नगरे पत्तने खर्वटे महति वा सज्जनाश्रये स्थानम्
यात्रावशाद्वा
nagare pattane kharvaṭe mahati vā sajjanāśraye sthānam
yātrāvaśādvā
- 3
तत्र भवनम् आसन्नोदकं वृक्षवाटिकावद्विभक्तकर्मकक्षं द्विवासगृहं कारयेत्
tatra bhavanam āsannodakaṃ vṛkṣavāṭikāvadvibhaktakarmakakṣaṃ dvivāsagṛhaṃ kārayet
- 4
बाह्ये च वासगृहे सुश्लक्ष्णम् उभयोपधानं मध्ये विनतं शुक्लोत्तरच्छदं शयनीयं स्यात्
प्रतिशय्यिका च
तस्य शिरोभागे कूर्चस्थानम्वेदिका च
तत्र रात्रिशेषम् अनुलेपनं माल्यं सिक्थकरण्डकं सौगन्धिकपुटिका मातुलुङ्गत्वचस्ताम्बूलानि च स्युः
भूमौ पतद्ग्रहः
नागदन्तावसक्ता वीणा
चित्रफलकम्
वर्तिकासमुद्गकः
यः कश्चित्पुस्तकः
कुरण्टकमालाश्च
नातिदूरे भूमौ वृत्तास्तरणं समस्तकम्
आकर्षफलकं द्यूतफलकं च
तस्य बहिः क्रीडाशकुनिपञ्जराणि
एकान्ते च तक्षतक्षणस्थानम् अन्यासां च क्रीडानाम्
स्वास्तीर्णा प्रेङ्खादोला वृक्षवाटिकायां सप्रच्छाया
स्थण्डिलपीठिका च सकुसुमेति भवनविन्यासः
bāhye ca vāsagṛhe suślakṣṇam ubhayopadhānaṃ madhye vinataṃ śuklottaracchadaṃ śayanīyaṃ syāt
pratiśayyikā ca
tasya śirobhāge kūrcasthānamvedikā ca
tatra rātriśeṣam anulepanaṃ mālyaṃ sikthakaraṇḍakaṃ saugandhikapuṭikā mātuluṅgatvacastāmbūlāni ca syuḥ
bhūmau patadgrahaḥ
nāgadantāvasaktā vīṇā
citraphalakam
vartikāsamudgakaḥ
yaḥ kaścitpustakaḥ
kuraṇṭakamālāśca
nātidūre bhūmau vṛttāstaraṇaṃ samastakam
ākarṣaphalakaṃ dyūtaphalakaṃ ca
tasya bahiḥ krīḍāśakunipañjarāṇi
ekānte ca takṣatakṣaṇasthānam anyāsāṃ ca krīḍānām
svāstīrṇā preṅkhādolā vṛkṣavāṭikāyāṃ sapracchāyā
sthaṇḍilapīṭhikā ca sakusumeti bhavanavinyāsaḥ
- 5
स प्रातर् उत्थाय कृतनियतकृत्यः गृहीतदन्तधावनः मात्रयानुलेपनं धूपं स्रजम् इति च गृहीत्वा दत्त्वा सिक्थकम् अलक्तकं च दृष्ट्वादर्शे मुखम्गृहीतमुखवासताम्बूलः कार्याण्यनुतिष्ठेत्
sa prātar utthāya kṛtaniyatakṛtyaḥ gṛhītadantadhāvanaḥ mātrayānulepanaṃ dhūpaṃ srajam iti ca gṛhītvā dattvā sikthakam alaktakaṃ ca dṛṣṭvādarśe mukhamgṛhītamukhavāsatāmbūlaḥ kāryāṇyanutiṣṭhet
- 6
नित्यं स्नानम्
द्वितीयकम् उत्सादनम्
तृतीयकः फेनकः
चतुर्थकम् आयुष्यम्
पञ्चमकं दशमकं वा प्रत्यायुष्यम् इत्य् अहीनम्
सातत्याच्च संवृतकक्षास्वेदापनोदः
पूर्वाह्णापराह्णयोर्भोजनम्
सायं चारायणस्य
भोजनानन्तरं शुकसारिकाप्रलापनव्यापाराः
लावककुक्कुटमेषयुद्धानि
तास्ताश्च कलाक्रीडाः
पीठमर्दविटविदूषकायत्ता व्यापाराः
दिवाशय्या च
गृहीतप्रसाधनस्यापराह्णे गोष्ठीविहाराः
प्रदोषे च संगीतकानि
तदन्ते च प्रसाधिते वासगृहे संचारितसुरभिधूपे ससहायस्य शय्यायाम् अभिसारिकाणां प्रतीक्षणम्दूतीनां प्रेषणम्स्वयं वा गमनम्
आगतानां च मनोहरैर् आलापैर् उपचारैश्च ससहायस्योपक्रमाः
वर्षप्रमृष्टनेपथ्यानां दुर्दिनाभिसारिकाणां स्वयम् एव पुनर्मण्डनम्मित्रजनेन वा परिचरणम् इत्याहोरात्रिकम्
nityaṃ snānam
dvitīyakam utsādanam
tṛtīyakaḥ phenakaḥ
caturthakam āyuṣyam
pañcamakaṃ daśamakaṃ vā pratyāyuṣyam ity ahīnam
sātatyācca saṃvṛtakakṣāsvedāpanodaḥ
pūrvāhṇāparāhṇayorbhojanam
sāyaṃ cārāyaṇasya
bhojanānantaraṃ śukasārikāpralāpanavyāpārāḥ
lāvakakukkuṭameṣayuddhāni
tāstāśca kalākrīḍāḥ
pīṭhamardaviṭavidūṣakāyattā vyāpārāḥ
divāśayyā ca
gṛhītaprasādhanasyāparāhṇe goṣṭhīvihārāḥ
pradoṣe ca saṃgītakāni
tadante ca prasādhite vāsagṛhe saṃcāritasurabhidhūpe sasahāyasya śayyāyām abhisārikāṇāṃ pratīkṣaṇamdūtīnāṃ preṣaṇamsvayaṃ vā gamanam
āgatānāṃ ca manoharair ālāpair upacāraiśca sasahāyasyopakramāḥ
varṣapramṛṣṭanepathyānāṃ durdinābhisārikāṇāṃ svayam eva punarmaṇḍanammitrajanena vā paricaraṇam ityāhorātrikam
- 7
घटानिबन्धनम्गोष्ठीसमवायः समापानकम् उद्यानगमनम्समस्याः क्रीडाश्च प्रवर्तयेत्
पक्षस्य मासस्य वा प्रज्ञाते अहनि सरस्वत्या भवने नियुक्तानां नित्यं समाजः
कुशीलवाश्चागन्तवः प्रेक्षणकम् एषां दद्युः
द्वितीये अहनि तेभ्यः पूजा नियतं लभेरन्
ततो यथाश्रद्धम् एषां दर्शनम् उत्सर्गो वा
व्यसनोत्सवेषु चैषां परस्परस्यैककार्यता
आगन्तूनां च कृतसमवायानां पूजनम् अभ्युपपत्तिश्च
इति गणधर्मः
एतेन तं तं देवताविशेषम् उद्दिश्य संभावितस्थितयो घटा व्याख्याताः
ghaṭānibandhanamgoṣṭhīsamavāyaḥ samāpānakam udyānagamanamsamasyāḥ krīḍāśca pravartayet
pakṣasya māsasya vā prajñāte ahani sarasvatyā bhavane niyuktānāṃ nityaṃ samājaḥ
kuśīlavāścāgantavaḥ prekṣaṇakam eṣāṃ dadyuḥ
dvitīye ahani tebhyaḥ pūjā niyataṃ labheran
tato yathāśraddham eṣāṃ darśanam utsargo vā
vyasanotsaveṣu caiṣāṃ parasparasyaikakāryatā
āgantūnāṃ ca kṛtasamavāyānāṃ pūjanam abhyupapattiśca
iti gaṇadharmaḥ
etena taṃ taṃ devatāviśeṣam uddiśya saṃbhāvitasthitayo ghaṭā vyākhyātāḥ
- 8
वेश्याभवने सभायाम् अन्यतमस्योदवसिते वा समानविद्याबुद्धिशीलवित्तवयसां सह वेश्याभिर् अनुरूपैर् आलापैर् आसनबन्धो गोष्ठी
तत्र चैषां काव्यसमस्या कलासमस्या वा
तस्याम् उज्ज्वला लोककान्ताः पूज्याः
प्रीतिसमानाश्चाहारिताः
veśyābhavane sabhāyām anyatamasyodavasite vā samānavidyābuddhiśīlavittavayasāṃ saha veśyābhir anurūpair ālāpair āsanabandho goṣṭhī
tatra caiṣāṃ kāvyasamasyā kalāsamasyā vā
tasyām ujjvalā lokakāntāḥ pūjyāḥ
prītisamānāścāhāritāḥ
- 9
परस्परभवनेषु चापानकानि
parasparabhavaneṣu cāpānakāni
- 10
तत्र मधुमैरेयसुरासवान्विविधलवणफलहरितशाकतिक्तकटुकाम्लोपदंशान्वेश्याः पाययेयुर् अनुपिबेयुश्च
एतेनोद्यानगमनं व्याख्यातम्
tatra madhumaireyasurāsavānvividhalavaṇaphalaharitaśākatiktakaṭukāmlopadaṃśānveśyāḥ pāyayeyur anupibeyuśca
etenodyānagamanaṃ vyākhyātam
- 11
पूर्वाह्ण एव स्वलंकृतास्तुरगाधिरूढा वेश्याभिः सह परिचारकानुगता गच्छेयुः
दैवसिकीं च यात्रां तत्रानुभूय कुक्कुटयुद्धद्यूतैः प्रेक्षाभिर् अनुकूलैश्च चेष्टितैः कालं गमयित्वा अपराह्णे गृहीततदुद्यानोपभोगचिह्नास्तथैव प्रत्याव्रजेयुः
एतेन रचितोद्ग्राहोदकानां ग्रीष्मे जलक्रीडागमनं व्याख्यातम्
pūrvāhṇa eva svalaṃkṛtāsturagādhirūḍhā veśyābhiḥ saha paricārakānugatā gaccheyuḥ
daivasikīṃ ca yātrāṃ tatrānubhūya kukkuṭayuddhadyūtaiḥ prekṣābhir anukūlaiśca ceṣṭitaiḥ kālaṃ gamayitvā aparāhṇe gṛhītatadudyānopabhogacihnāstathaiva pratyāvrajeyuḥ
etena racitodgrāhodakānāṃ grīṣme jalakrīḍāgamanaṃ vyākhyātam
- 12
यक्षरात्रिः
कौमुदीजागरः
सुवसन्तकः
yakṣarātriḥ
kaumudījāgaraḥ
suvasantakaḥ
- 13
सहकारभञ्जिका अभ्यूषखादिका बिसखादिका नवपत्त्रिका उदकक्ष्वेडिका पाञ्चालानुयानम् एकशाल्मली कदम्बयुद्धानि तास्ताश्च माहिमान्यो देश्याश्च क्रीडा जनेभ्यो विशिष्टम् आचरेयुः
इति सम्भूय क्रीडाः
sahakārabhañjikā abhyūṣakhādikā bisakhādikā navapattrikā udakakṣveḍikā pāñcālānuyānam ekaśālmalī kadambayuddhāni tāstāśca māhimānyo deśyāśca krīḍā janebhyo viśiṣṭam ācareyuḥ
iti sambhūya krīḍāḥ
- 14
एकचारिणश्च विभवसामर्थ्याद्गणिकाया नायिकायाश्च सखीभिर्नागरकैश्च सह चरितम् एतेन व्याख्यातम्
ekacāriṇaśca vibhavasāmarthyādgaṇikāyā nāyikāyāśca sakhībhirnāgarakaiśca saha caritam etena vyākhyātam
- 15
अविभवस्तु शरीरमात्रो मल्लिकाफेनककषायमात्रपरिच्छदः पूज्याद्देशाद् आगतः कलासु विचक्षणस्तदुपदेशेन गोष्ठ्यां वेशोचिते च वृत्ते साधयेद् आत्मानम् इति पीठमर्दः
avibhavastu śarīramātro mallikāphenakakaṣāyamātraparicchadaḥ pūjyāddeśād āgataḥ kalāsu vicakṣaṇastadupadeśena goṣṭhyāṃ veśocite ca vṛtte sādhayed ātmānam iti pīṭhamardaḥ
- 16
भुक्तविभवस्तु गुणवान्सकलत्रो वेशे गोष्ठ्यां च बहुमतस्तदुपजीवी च विटः
bhuktavibhavastu guṇavānsakalatro veśe goṣṭhyāṃ ca bahumatastadupajīvī ca viṭaḥ
- 17
एकदेशविद्यस्तु क्रीडनको विश्वास्यश्च विदूषकः
वैहासिको वा
एते वेश्यानां नागरकाणां च मन्त्रिणः संधिविग्रहनियुक्ताः
ekadeśavidyastu krīḍanako viśvāsyaśca vidūṣakaḥ
vaihāsiko vā
ete veśyānāṃ nāgarakāṇāṃ ca mantriṇaḥ saṃdhivigrahaniyuktāḥ
- 18
तैर्भिक्षुक्यः कलाविदग्धा मुण्डा वृषल्यो वृद्धगणिकाश्च व्याख्याताः
tairbhikṣukyaḥ kalāvidagdhā muṇḍā vṛṣalyo vṛddhagaṇikāśca vyākhyātāḥ
- 19
ग्रामवासी च सजातान्विचक्षणान्कौतूहलिकान्प्रोत्साह्य नागरकजनस्य वृत्तं वर्णयञ्श्रद्धां च जनयंस्तद् एवानुकुर्वीत
गोष्ठीश्च प्रवर्तयेत्
संगत्या जनम् अनुरञ्जयेत्
कर्मसु च साहाय्येन चानुगृह्णीयात्
उपकारयेच्च
इति नागरकवृत्तम्
grāmavāsī ca sajātānvicakṣaṇānkautūhalikānprotsāhya nāgarakajanasya vṛttaṃ varṇayañśraddhāṃ ca janayaṃstad evānukurvīta
goṣṭhīśca pravartayet
saṃgatyā janam anurañjayet
karmasu ca sāhāyyena cānugṛhṇīyāt
upakārayecca
iti nāgarakavṛttam
- 20
नात्यन्तं संस्कृतेनैव नात्यन्तं देशभाषया
कथां गोष्ठीषु कथयंल्लोके बहुमतो भवेत्
nātyantaṃ saṃskṛtenaiva nātyantaṃ deśabhāṣayā
kathāṃ goṣṭhīṣu kathayaṃlloke bahumato bhavet
- 21
या गोष्ठी लोकविद्विष्टा या च स्वैरविसर्पिणी
परहिंसात्मिका या च न ताम् अवतरेद्बुधः
yā goṣṭhī lokavidviṣṭā yā ca svairavisarpiṇī
parahiṃsātmikā yā ca na tām avataredbudhaḥ
- 22
लोकचित्तानुवर्तिन्या क्रीडामात्रैककार्यया
गोष्ठ्या सहचरन्विद्वांल्लोके सिद्धिं नियच्छति
lokacittānuvartinyā krīḍāmātraikakāryayā
goṣṭhyā sahacaranvidvāṃlloke siddhiṃ niyacchati

