40 shlokas
- 1
शतायुर्वै पुरुषो विभज्य कालम् अन्योन्यानुबद्धं परस्परस्यानुपघातकं त्रिवर्गं सेवेत
śatāyurvai puruṣo vibhajya kālam anyonyānubaddhaṃ parasparasyānupaghātakaṃ trivargaṃ seveta
- 2
बाल्ये विद्याग्रहणादीन् अर्थान्
bālye vidyāgrahaṇādīn arthān
- 3
कामं च यौवने
kāmaṃ ca yauvane
- 4
स्थाविरे धर्मं मोक्षं च
sthāvire dharmaṃ mokṣaṃ ca
- 5
अनित्यत्वाद् आयुषो यथोपपादं वा सेवेत
anityatvād āyuṣo yathopapādaṃ vā seveta
- 6
ब्रह्मचर्यम् एव त्व् आ विद्याग्रहणात्
brahmacaryam eva tv ā vidyāgrahaṇāt
- 7
अलौकिकत्वाद् अदृष्टार्थत्वाद् अप्रवृत्तानां यज्ञादीनां शास्त्रात्प्रवर्तनम्लौकिकत्वाद्दृष्टार्थत्वाच्च प्रवृत्तेभ्यश्च मांसभक्षणादिभ्यः शास्त्राद् एव निवारणं धर्मः
alaukikatvād adṛṣṭārthatvād apravṛttānāṃ yajñādīnāṃ śāstrātpravartanamlaukikatvāddṛṣṭārthatvācca pravṛttebhyaśca māṃsabhakṣaṇādibhyaḥ śāstrād eva nivāraṇaṃ dharmaḥ
- 8
तं श्रुतेर्धर्मज्ञसमवायाच्च प्रतिपद्येत
taṃ śruterdharmajñasamavāyācca pratipadyeta
- 9
विद्याभूमिहिरण्यपशुधान्यभाण्डोपस्करमित्रादीनाम् अर्जनम् अर्जितस्य विवर्धनम् अर्थः
vidyābhūmihiraṇyapaśudhānyabhāṇḍopaskaramitrādīnām arjanam arjitasya vivardhanam arthaḥ
- 10
तम् अध्यक्षप्रचाराद्वार्तासमयविद्भ्यो वणिग्भ्यश्चेति
tam adhyakṣapracārādvārtāsamayavidbhyo vaṇigbhyaśceti
- 11
श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणानाम् आत्मसंयुक्तेन मनसाधिष्ठितानां स्वेषु स्वेषु विषयेष्व् आनुकूल्यतः प्रवृत्तिः कामः
śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇānām ātmasaṃyuktena manasādhiṣṭhitānāṃ sveṣu sveṣu viṣayeṣv ānukūlyataḥ pravṛttiḥ kāmaḥ
- 12
स्पर्शविशेषविषयात्त्व् अस्याभिमानिकसुखानुविद्धा फलवत्यर्थप्रतीतिः प्राधान्यात्कामः
sparśaviśeṣaviṣayāttv asyābhimānikasukhānuviddhā phalavatyarthapratītiḥ prādhānyātkāmaḥ
- 13
तं कामसूत्रान्नागरिकजनसमवायाच्च प्रतिपद्येत
taṃ kāmasūtrānnāgarikajanasamavāyācca pratipadyeta
- 14
एषां समवाये पूर्वः पूर्वो गरीयान्
eṣāṃ samavāye pūrvaḥ pūrvo garīyān
- 15
अर्थश्च राज्ञः
तन्मूलत्वाल्लोकयात्रायाः
वेश्यायाश्चेति त्रिवर्गप्रतिपत्तिः
arthaśca rājñaḥ
tanmūlatvāllokayātrāyāḥ
veśyāyāśceti trivargapratipattiḥ
- 16
धर्मस्यालौकिकत्वात्तदभिधायकं शास्त्रं युक्तम्
उपायपूर्वकत्वाद् अर्थसिद्धेः
उपायप्रतिपत्तिः शास्त्रात्
dharmasyālaukikatvāttadabhidhāyakaṃ śāstraṃ yuktam
upāyapūrvakatvād arthasiddheḥ
upāyapratipattiḥ śāstrāt
- 17
तिर्यग्योनिष्वपि तु स्वयं प्रवृत्तत्वात्कामस्य नित्यत्वाच्च न शास्त्रेण कृत्यम् अस्तीत्याचार्याः
tiryagyoniṣvapi tu svayaṃ pravṛttatvātkāmasya nityatvācca na śāstreṇa kṛtyam astītyācāryāḥ
- 18
संप्रयोगपराधीनत्वात्स्त्रीपुंसयोर् उपायम् अपेक्षते
saṃprayogaparādhīnatvātstrīpuṃsayor upāyam apekṣate
- 19
सा चोपायप्रतिपत्तिः कामसूत्राद् इति वात्स्यायनः
sā copāyapratipattiḥ kāmasūtrād iti vātsyāyanaḥ
- 20
तिर्यग्योनिषु पुनर् अनावृतत्वात्स्त्रीजातेश्च ऋतौ यावदर्थं प्रवृत्तेर् अबुद्धिपूर्वकत्वाच्च प्रवृत्तीनाम् अनुपायः प्रत्ययः
tiryagyoniṣu punar anāvṛtatvātstrījāteśca ṛtau yāvadarthaṃ pravṛtter abuddhipūrvakatvācca pravṛttīnām anupāyaḥ pratyayaḥ
- 21
न धर्मांश्चरेत्
एष्यत्फलत्वात्सांशयिकत्वाच्च
na dharmāṃścaret
eṣyatphalatvātsāṃśayikatvācca
- 22
को ह्यबालिशो हस्तगतं परगतं कुर्यात्
ko hyabāliśo hastagataṃ paragataṃ kuryāt
- 23
वरम् अद्य कपोतः श्वो मयूरात्
varam adya kapotaḥ śvo mayūrāt
- 24
वरं सांशयिकान्निष्काद् असांशयिकः कार्षापणः
इति लौकायतिकाः
varaṃ sāṃśayikānniṣkād asāṃśayikaḥ kārṣāpaṇaḥ
iti laukāyatikāḥ
- 25
शास्त्रस्यानभिशङ्क्यत्वाद् अभिचारानुव्याहारयोश्च क्वचित्फलदर्शनान्नक्षत्रचन्द्रसूर्यताराग्रहचक्रस्य लोकार्थं बुद्धिपूर्वकम् इव प्रवृत्तेर्दर्शनाद्वर्णाश्रमाचारस्थितिलक्षणत्वाच्च लोकयात्राया हस्तगतस्य च बीजस्य भविष्यतः सस्यार्थे त्यागदर्शनाच्चरेद्धर्मान् इति वात्स्यायनः
śāstrasyānabhiśaṅkyatvād abhicārānuvyāhārayośca kvacitphaladarśanānnakṣatracandrasūryatārāgrahacakrasya lokārthaṃ buddhipūrvakam iva pravṛtterdarśanādvarṇāśramācārasthitilakṣaṇatvācca lokayātrāyā hastagatasya ca bījasya bhaviṣyataḥ sasyārthe tyāgadarśanāccareddharmān iti vātsyāyanaḥ
- 26
नार्थांश्चरेत्
प्रयत्नतो ऽपि ह्येते अनुष्ठीयमाना नैव कदाचित्स्युः
अननुष्ठीयमाना अपि यदृच्छया भवेयुः
nārthāṃścaret
prayatnato 'pi hyete anuṣṭhīyamānā naiva kadācitsyuḥ
ananuṣṭhīyamānā api yadṛcchayā bhaveyuḥ
- 27
तत्सर्वं कालकारितम् इति
tatsarvaṃ kālakāritam iti
- 28
काल एव हि पुरुषान् अर्थानर्थयोर्जयपराजययोः सुखदुःखयोश्च स्थापयति
kāla eva hi puruṣān arthānarthayorjayaparājayayoḥ sukhaduḥkhayośca sthāpayati
- 29
कालेन बलिर् इन्द्रः कृतः
कालेन व्यवरोपितः
काल एव पुनर् अप्येनं कर्तेति कालकारणिकाः
kālena balir indraḥ kṛtaḥ
kālena vyavaropitaḥ
kāla eva punar apyenaṃ karteti kālakāraṇikāḥ
- 30
पुरुषकारपूर्वकत्वात्सर्वप्रवृत्तीनाम् उपायः प्रत्ययः
puruṣakārapūrvakatvātsarvapravṛttīnām upāyaḥ pratyayaḥ

