54 shlokas
- 1
अथातः संयोगशरमूलीयं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः
athātaḥ saṃyogaśaramūlīyaṃ vājīkaraṇapādaṃ vyākhyāsyāmaḥ
- 2
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
- 3
वाजीकरणम् अन्विच्छेत्पुरुषो नित्यमात्मवान्
तदायत्तौ हि धर्मार्थौ प्रीतिश्च यश एव च
vājīkaraṇam anvicchetpuruṣo nityamātmavān
tadāyattau hi dharmārthau prītiśca yaśa eva ca
- 4
पुत्रस्यायतनं ह्य् एतद्गुणाश्चैते सुताश्रयाः
वाजीकरणम् अग्र्यं च क्षेत्रं स्त्री या प्रहर्षिणी
putrasyāyatanaṃ hy etadguṇāścaite sutāśrayāḥ
vājīkaraṇam agryaṃ ca kṣetraṃ strī yā praharṣiṇī
- 5
इष्टा ह्य् एकैकशो ऽप्य् अर्थाः परं प्रीतिकराः स्मृताः
किं पुनः स्त्रीशरीरे ये संघातेन प्रतिष्ठिताः
iṣṭā hy ekaikaśo 'py arthāḥ paraṃ prītikarāḥ smṛtāḥ
kiṃ punaḥ strīśarīre ye saṃghātena pratiṣṭhitāḥ
- 6
संघातो हीन्द्रियार्थानां स्त्रीषु नान्यत्र विद्यते
स्त्र्याश्रयो हीन्द्रियार्थो यः स प्रीतिजननोऽधिकम्
स्त्रीषु प्रीतिर्विशेषेण स्त्रीष्व् अपत्यं प्रतिष्ठितम्
saṃghāto hīndriyārthānāṃ strīṣu nānyatra vidyate
stryāśrayo hīndriyārtho yaḥ sa prītijanano'dhikam
strīṣu prītirviśeṣeṇa strīṣv apatyaṃ pratiṣṭhitam
- 7
धर्मार्थौ स्त्रीषु लक्ष्मीश्च स्त्रीषु लोकाः प्रतिष्ठिताः
सुरूपा यौवनस्था या लक्षणैर्या विभूषिता
dharmārthau strīṣu lakṣmīśca strīṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
surūpā yauvanasthā yā lakṣaṇairyā vibhūṣitā
- 8
या वश्या शिक्षिता या च सा स्त्री वृष्यतमा मता
नानाभक्त्या तु लोकस्य दैवयोगाच्च योषिताम्
yā vaśyā śikṣitā yā ca sā strī vṛṣyatamā matā
nānābhaktyā tu lokasya daivayogācca yoṣitām
- 9
तं तं प्राप्य विवर्धन्ते नरं रूपादयो गुणाः
वयोरूपवचोहावैर्या यस्य परमाङ्गना
taṃ taṃ prāpya vivardhante naraṃ rūpādayo guṇāḥ
vayorūpavacohāvairyā yasya paramāṅganā
- 10
प्रविशत्याशु हृदयं दैवाद्वा कर्मणो ऽपि वा
हृदयोत्सवरूपा या या समानमनःशया
praviśatyāśu hṛdayaṃ daivādvā karmaṇo 'pi vā
hṛdayotsavarūpā yā yā samānamanaḥśayā
- 11
समानसत्त्वा या वश्या या यस्य प्रीयते प्रियैः
या पाशभूता सर्वेषाम् इन्द्रियाणां परैर्गुणैः
samānasattvā yā vaśyā yā yasya prīyate priyaiḥ
yā pāśabhūtā sarveṣām indriyāṇāṃ parairguṇaiḥ
- 12
यया वियुक्तो निस्त्रीकम् अरतिर्मन्यते जगत्
यस्या ऋते शरीरं ना धत्ते शून्यम् इवेन्द्रियैः
yayā viyukto nistrīkam aratirmanyate jagat
yasyā ṛte śarīraṃ nā dhatte śūnyam ivendriyaiḥ
- 13
शोकोद्वेगारतिभयैर्यां दृष्ट्वा नाभिभूयते
याति यां प्राप्य विस्रम्भं दृष्ट्वा हृष्यत्यतीव याम्
śokodvegāratibhayairyāṃ dṛṣṭvā nābhibhūyate
yāti yāṃ prāpya visrambhaṃ dṛṣṭvā hṛṣyatyatīva yām
- 14
अपूर्वामिव यां याति नित्यं हर्षातिवेगतः
गत्वा गत्वापि बहुशो यां तृप्तिं नैव गच्छति
apūrvāmiva yāṃ yāti nityaṃ harṣātivegataḥ
gatvā gatvāpi bahuśo yāṃ tṛptiṃ naiva gacchati
- 15
सा स्त्री वृष्यतमा तस्य नानाभावा हि मानवाः
अतुल्यगोत्रां वृष्यां च प्रहृष्टां निरुपद्रवाम्
sā strī vṛṣyatamā tasya nānābhāvā hi mānavāḥ
atulyagotrāṃ vṛṣyāṃ ca prahṛṣṭāṃ nirupadravām
- 16
शुद्धस्नातां व्रजेन्नारीमपत्यार्थी निरामयः
अच्छायश्चैकशाखश्च निष्फलश्च यथा द्रुमः
śuddhasnātāṃ vrajennārīmapatyārthī nirāmayaḥ
acchāyaścaikaśākhaśca niṣphalaśca yathā drumaḥ
- 17
अनिष्टगन्धश्चैकश्च निरपत्यस्तथा नरः
चित्रदीपः सरः शुष्कम् अधातुर्धातुसंनिभः
aniṣṭagandhaścaikaśca nirapatyastathā naraḥ
citradīpaḥ saraḥ śuṣkam adhāturdhātusaṃnibhaḥ
- 18
निष्प्रजस्तृणपूलीति मन्तव्यः पुरुषाकृतिः
अप्रतिष्ठश्च नग्नश्च शून्यश्चैकेन्द्रियश्च ना
niṣprajastṛṇapūlīti mantavyaḥ puruṣākṛtiḥ
apratiṣṭhaśca nagnaśca śūnyaścaikendriyaśca nā
- 19
मन्तव्यो निष्क्रियश्चैव यस्यापत्यं न विद्यते
बहुमूर्तिर्बहुमुखो बहुव्यूहो बहुक्रियः
mantavyo niṣkriyaścaiva yasyāpatyaṃ na vidyate
bahumūrtirbahumukho bahuvyūho bahukriyaḥ
- 20
बहुचक्षुर्बहुज्ञानो बह्वात्मा च बहुप्रजः
मङ्गल्योऽयं प्रशस्योऽयं धन्योऽयं वीर्यवान् अयम्
bahucakṣurbahujñāno bahvātmā ca bahuprajaḥ
maṅgalyo'yaṃ praśasyo'yaṃ dhanyo'yaṃ vīryavān ayam
- 21
बहुशाखोऽयमिति च स्तूयते ना बहुप्रजः
प्रीतिर्बलं सुखं वृत्तिर्विस्तारो विपुलं कुलम्
bahuśākho'yamiti ca stūyate nā bahuprajaḥ
prītirbalaṃ sukhaṃ vṛttirvistāro vipulaṃ kulam
- 22
यशो लोकाः सुखोदर्कास्तुष्टिश्चापत्यसंश्रिताः
तस्मादपत्यमन्विच्छन्गुणांश्चापत्यसंश्रितान्
yaśo lokāḥ sukhodarkāstuṣṭiścāpatyasaṃśritāḥ
tasmādapatyamanvicchanguṇāṃścāpatyasaṃśritān
- 23
वाजीकरणनित्यः स्यादिच्छन्कामसुखानि च
उपभोगसुखान्सिद्धान्वीर्यापत्यविवर्धनान्
vājīkaraṇanityaḥ syādicchankāmasukhāni ca
upabhogasukhānsiddhānvīryāpatyavivardhanān
- 24
वाजीकरणसंयोगान्प्रवक्ष्याम्यत उत्तरम्
शरमूलेक्षुमूलानि काण्डेक्षुः सेक्षुबालिका
vājīkaraṇasaṃyogānpravakṣyāmyata uttaram
śaramūlekṣumūlāni kāṇḍekṣuḥ sekṣubālikā
- 25
शतावरी पयस्या च विदारी कण्टकारिका
जीवन्ती जीवको मेदा वीरा चर्षभको बला
śatāvarī payasyā ca vidārī kaṇṭakārikā
jīvantī jīvako medā vīrā carṣabhako balā
- 26
ऋद्धिर्गोक्षुरकं रास्ना सात्मगुप्ता पुनर्नवा
एषां त्रिपलिकान्भागान्माषाणाम् आढकं नवम्
ṛddhirgokṣurakaṃ rāsnā sātmaguptā punarnavā
eṣāṃ tripalikānbhāgānmāṣāṇām āḍhakaṃ navam
- 27
विपाचयेज्जलद्रोणे चतुर्भागं च शेषयेत्
तत्र पेष्याणि मधुकं द्राक्षा फल्गूनि पिप्पली
vipācayejjaladroṇe caturbhāgaṃ ca śeṣayet
tatra peṣyāṇi madhukaṃ drākṣā phalgūni pippalī
- 28
आत्मगुप्ता मधूकानि खर्जूराणि शतावरी
विदार्यामलकेक्षूणां रसस्य च पृथक्पृथक्
ātmaguptā madhūkāni kharjūrāṇi śatāvarī
vidāryāmalakekṣūṇāṃ rasasya ca pṛthakpṛthak
- 29
सर्पिषश्चाढकं दद्यात्क्षीरद्रोणं च तद्भिषक्
साधयेद्घृतशेषं च सुपूतं योजयेत्पुनः
sarpiṣaścāḍhakaṃ dadyātkṣīradroṇaṃ ca tadbhiṣak
sādhayedghṛtaśeṣaṃ ca supūtaṃ yojayetpunaḥ
- 30
शर्करायास्तुगाक्षीर्याश्चूर्णैः प्रस्थोन्मितैः पृथक्
पलैश्चतुर्भिर्मागध्याः पलेन मरिचस्य च
śarkarāyāstugākṣīryāścūrṇaiḥ prasthonmitaiḥ pṛthak
palaiścaturbhirmāgadhyāḥ palena maricasya ca

