19 shlokas
- 1
यथो एतत्षण्णिवर्तनीति
yatho etatṣaṇṇivartanīti
- 2
षड् एव निवर्तनानि निरुपहतानि करोति
स्वामिने भागम् उत्सृजत्य् अनुज्ञातं वा गृह्णाति
ṣaḍ eva nivartanāni nirupahatāni karoti
svāmine bhāgam utsṛjaty anujñātaṃ vā gṛhṇāti
- 3
प्राक्प्रातराशात्कर्षी स्याद् अस्यूतनासिकाभ्यां समुष्काभ्याम् अतुदन्न् आरया मुहुर्मुहुर् अभ्युच्छन्दयन्
prākprātarāśātkarṣī syād asyūtanāsikābhyāṃ samuṣkābhyām atudann ārayā muhurmuhur abhyucchandayan
- 4
एतेन विधिना षण्निवर्तनानि करोतीति षण्णिवर्तनी
etena vidhinā ṣaṇnivartanāni karotīti ṣaṇṇivartanī
- 5
कौद्दालीति
जलाभ्याशे कुद्दालेन वा फालेन वा तीक्ष्णकाष्ठेन वा खनति बीजान्य् आवपति कन्दमूलफलशाकौषधीर्निष्पादयति
kauddālīti
jalābhyāśe kuddālena vā phālena vā tīkṣṇakāṣṭhena vā khanati bījāny āvapati kandamūlaphalaśākauṣadhīrniṣpādayati
- 6
कुद्दालेन करोतीति कौद्दाली
kuddālena karotīti kauddālī
- 7
ध्रुवया वर्तमानः शुक्लेन वाससा शिरो वेष्टयति
भूत्यै त्वा शिरो वेष्टयामीति
ब्रह्मवर्चसम् असि ब्रह्मवर्चसाय त्वेति कृष्णाजिनम् आदत्ते ऽब्लिङ्गाभिः पवित्रम्
बलम् असि बलाय त्वेति कमण्डलुम्
धान्यम् असि पुष्ट्यै त्वेति वीवधम्
सखा मा गोपायेति दण्डम्
dhruvayā vartamānaḥ śuklena vāsasā śiro veṣṭayati
bhūtyai tvā śiro veṣṭayāmīti
brahmavarcasam asi brahmavarcasāya tveti kṛṣṇājinam ādatte 'bliṅgābhiḥ pavitram
balam asi balāya tveti kamaṇḍalum
dhānyam asi puṣṭyai tveti vīvadham
sakhā mā gopāyeti daṇḍam
- 8
अथोपनिष्क्रम्य व्याहृतीर्जपित्वा दिशाम् अनुमन्त्रणं जपति
पृथिवी चान्तरिक्षं च द्यौर्नक्षत्राणि या दिशः
अग्निर्वायुश्च सूर्यश्च पान्तु मां पथि देवता इति
athopaniṣkramya vyāhṛtīrjapitvā diśām anumantraṇaṃ japati
pṛthivī cāntarikṣaṃ ca dyaurnakṣatrāṇi yā diśaḥ
agnirvāyuśca sūryaśca pāntu māṃ pathi devatā iti
- 9
मानस्तोकीयं जपित्वा ग्रामं प्रविश्य गृहद्वारे गृहद्वार आत्मानं वीवधेन सह दर्शनात्संदर्शनीत्य् आचक्षते
mānastokīyaṃ japitvā grāmaṃ praviśya gṛhadvāre gṛhadvāra ātmānaṃ vīvadhena saha darśanātsaṃdarśanīty ācakṣate
- 10
वृत्तेर्वृत्तेर् अवार्त्तायां तयैव तस्य ध्रुवं वर्तनाद्ध्रुवेति परिकीर्तिता
vṛttervṛtter avārttāyāṃ tayaiva tasya dhruvaṃ vartanāddhruveti parikīrtitā
- 11
संप्रक्षालनीति
उत्पन्नानाम् ओषधीनां प्रक्षेपणम्
निक्षेपणं नास्ति निचयो वा
भाजनानि संप्रक्षाल्य न्युब्जतीति संप्रक्षालनी
saṃprakṣālanīti
utpannānām oṣadhīnāṃ prakṣepaṇam
nikṣepaṇaṃ nāsti nicayo vā
bhājanāni saṃprakṣālya nyubjatīti saṃprakṣālanī
- 12
समूहेति
अवारितस्थानेषु पथिषु वा क्षेत्रेषु वाप्रतिहतावकाशेषु वा यत्र यत्रौषधयो विद्यन्ते तत्र तत्र समूहन्या समुह्य ताभिर्वर्तयतीति समूहा
samūheti
avāritasthāneṣu pathiṣu vā kṣetreṣu vāpratihatāvakāśeṣu vā yatra yatrauṣadhayo vidyante tatra tatra samūhanyā samuhya tābhirvartayatīti samūhā
- 13
फालनीत्य् अहिंसिकेत्य् एवेदम् उक्तं भवति
तुषविहीनांस्तण्डुलान् इच्छति सज्जनेभ्यो बीजानि वा
फालयतीति फालनी
phālanīty ahiṃsikety evedam uktaṃ bhavati
tuṣavihīnāṃstaṇḍulān icchati sajjanebhyo bījāni vā
phālayatīti phālanī
- 14
शिलोञ्छेति
अवारितस्थानेषु पथिषु वा क्षेत्रेषु वाप्रतिहतावकाशेषु वा यत्र यत्रौषधयो विद्यन्ते तत्र तत्रैकैकं कणिशम् उञ्छयित्वा काले काले शिलैर्वर्तयतीति शिलोञ्छा
śiloñcheti
avāritasthāneṣu pathiṣu vā kṣetreṣu vāpratihatāvakāśeṣu vā yatra yatrauṣadhayo vidyante tatra tatraikaikaṃ kaṇiśam uñchayitvā kāle kāle śilairvartayatīti śiloñchā
- 15
कापोतेति
अवारितस्थानेषु पथिषु वा क्षेत्रेषु वाप्रतिहतावकाशेषु वा यत्र यत्रौषधयो विद्यन्ते तत्र तत्राङ्गुलीभ्याम् एकैकाम् ओषधिम् उञ्छयित्वा संदंशनात्कपोतवद् इति कापोता
kāpoteti
avāritasthāneṣu pathiṣu vā kṣetreṣu vāpratihatāvakāśeṣu vā yatra yatrauṣadhayo vidyante tatra tatrāṅgulībhyām ekaikām oṣadhim uñchayitvā saṃdaṃśanātkapotavad iti kāpotā
- 16
सिद्धेच्छेति
वृत्तिभिः श्रान्तो वृद्धत्वाद्धातुक्षयाद्वा सज्जनेभ्यः सिद्धम् अन्नम् इच्छतीति सिद्धेच्छा
siddheccheti
vṛttibhiḥ śrānto vṛddhatvāddhātukṣayādvā sajjanebhyaḥ siddham annam icchatīti siddhecchā
- 17
तस्यात्मनि समारोपणं विद्यते संन्यासिवद् उपचारः पवित्रकाषायवासोवर्जम्
tasyātmani samāropaṇaṃ vidyate saṃnyāsivad upacāraḥ pavitrakāṣāyavāsovarjam
- 18
वान्यापि वृक्षलतावल्ल्योषधीनां च तृणौषधीनां च श्यामाकजर्तिलादीनाम्
वन्याभिर्वर्तयतीति वान्या
vānyāpi vṛkṣalatāvallyoṣadhīnāṃ ca tṛṇauṣadhīnāṃ ca śyāmākajartilādīnām
vanyābhirvartayatīti vānyā
- 19
अथाप्य् उदाहरन्ति
मृगैः सह परिस्पन्दः संवासस्तेभिर् एव च
तैर् एव सदृशी वृत्तिः प्रत्यक्षं स्वर्गलक्षणम्
प्रत्यक्षं स्वर्गलक्षणम् इति
athāpy udāharanti
mṛgaiḥ saha parispandaḥ saṃvāsastebhir eva ca
tair eva sadṛśī vṛttiḥ pratyakṣaṃ svargalakṣaṇam
pratyakṣaṃ svargalakṣaṇam iti

