12 shlokas
- 1
मर्त्यः पञ्चजनो भूस्पृक्पुरुषः पूरुषो नरः
मानुषो ना विट्मनुजो मानवः पुमान्
martyaḥ pañcajano bhūspṛkpuruṣaḥ pūruṣo naraḥ
mānuṣo nā viṭmanujo mānavaḥ pumān
- 2
बालः पाकः शिशुर्डिम्भः पोतः शावः स्तनंधयः
पृथुकार्भोत्तानशयाः क्षीरकण्ठः कुमारकः
bālaḥ pākaḥ śiśurḍimbhaḥ potaḥ śāvaḥ stanaṃdhayaḥ
pṛthukārbhottānaśayāḥ kṣīrakaṇṭhaḥ kumārakaḥ
- 3
शिशुत्वं शैशवं बाल्यं वयस्थस्तरुणो युवा
तारुण्यं यौवनं वृद्धः प्रवयाः स्थविरो जरन्
śiśutvaṃ śaiśavaṃ bālyaṃ vayasthastaruṇo yuvā
tāruṇyaṃ yauvanaṃ vṛddhaḥ pravayāḥ sthaviro jaran
- 4
जरी जीर्णो यातयामो जीनो ऽथ विस्रसा जरा
वार्धकं स्थाविरं ज्यायान्वर्षीयान्दशमीत्यपि
jarī jīrṇo yātayāmo jīno 'tha visrasā jarā
vārdhakaṃ sthāviraṃ jyāyānvarṣīyāndaśamītyapi
- 5
विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः
मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः
vidvānsudhīḥ kavivicakṣaṇalabdhavarṇā jñaḥ prāptarūpakṛtikṛṣṭyabhirūpadhīrāḥ
medhāvikovidaviśāradasūridoṣajñāḥ prājñapaṇḍitamanīṣibudhaprabuddhāḥ
- 6
व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः
निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात्
vyakto vipaścitsaṃkhyāvānsanpravīṇe tu śikṣitaḥ
niṣṇāto nipuṇo dakṣaḥ karmahastamukhāḥ kṛtāt
- 7
कुशलश्चतुरो ऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः
छेको विदग्धे प्रौढस्तु प्रगल्भः प्रतिभामुखः
kuśalaścaturo 'bhijñavijñavaijñānikāḥ paṭuḥ
cheko vidagdhe prauḍhastu pragalbhaḥ pratibhāmukhaḥ
- 8
कुशाग्रीयमतिः सूक्ष्मदर्शी तत्कालधीः पुनः
प्रत्युत्पन्नमतिर्दूराद्यः पश्येद्दीर्घदर्श्यसौ
kuśāgrīyamatiḥ sūkṣmadarśī tatkāladhīḥ punaḥ
pratyutpannamatirdūrādyaḥ paśyeddīrghadarśyasau
- 9
हृदयालुः सहृदयश्चिद्रूपो ऽप्यथ संस्कृते
व्युत्पन्नप्रहतक्षुण्णा अन्तर्वाणिस्तु शास्त्रवित्
hṛdayāluḥ sahṛdayaścidrūpo 'pyatha saṃskṛte
vyutpannaprahatakṣuṇṇā antarvāṇistu śāstravit
- 10
वागीशो वाक्पतौ वाग्मी वाचोयुक्तिपटुः प्रवाक्
समुखो वावदूको ऽथ वदो वक्ता वदावदः
vāgīśo vākpatau vāgmī vācoyuktipaṭuḥ pravāk
samukho vāvadūko 'tha vado vaktā vadāvadaḥ
- 11
स्याज्जल्पाकस्तु वाचालो वाचाटो बहुगर्ह्यवाक्
यद्वदो ऽनुत्तरे दुर्वाकद्वदे स्यादथाधरः
syājjalpākastu vācālo vācāṭo bahugarhyavāk
yadvado 'nuttare durvākadvade syādathādharaḥ
- 12
हीनवादिन्य् एडमूकानेडमूकौ त्व् अवाक्श्रुतौ
रवणः शब्दनस्तुल्यौ कुवादकुचरौ समौ
hīnavādiny eḍamūkāneḍamūkau tv avākśrutau
ravaṇaḥ śabdanastulyau kuvādakucarau samau

