श्लोकः 3.33
सदृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ज्ञानवानपि ।
प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ॥
लिप्यन्तरणम्
sadṛśaṃ ceṣṭate svasyāḥ prakṛterjñānavānapi |
prakṛtiṃ yānti bhūtāni nigrahaḥ kiṃ kariṣyati ||
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अन्वयः (गद्यक्रमः)
ज्ञानवान् अपि स्वस्याः प्रकृतेः सदृशं चेष्टते। भूतानि प्रकृतिं यान्ति, निग्रहः किं करिष्यति।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
ज्ञानी अपि स्वप्रकृत्यनुसारं व्यवहरति। सर्वे प्राणिनः स्वभावम् अनुसरन्ति, बलात् निग्रहः किं करिष्यति। अयं श्लोकः विवादास्पदः। केचित् वदन्ति यत् प्रकृतिः अजेया, अतः स्वभावानुकूलं कर्म एव कर्तव्यम्। अन्ये वदन्ति यत् निग्रहः केवलं बलात्कारः व्यर्थः, किन्तु रागद्वेषनियन्त्रणं सम्भवम्, यत् परस्मिन् श्लोके उच्यते।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08