श्लोकः 2.58
यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥
लिप्यन्तरणम्
yadā saṃharate cāyaṃ kūrmo'ṅgānīva sarvaśaḥ |
indriyāṇīndriyārthebhyastasya prajñā pratiṣṭhitā ||
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अन्वयः (गद्यक्रमः)
यदा च अयं कूर्मः अङ्गानि इव इन्द्रियार्थेभ्यः इन्द्रियाणि सर्वशः संहरते, तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
यथा कूर्मः भयकाले स्वाङ्गानि अन्तः सङ्कोचयति, तथा स्थितप्रज्ञः स्वेन्द्रियाणि विषयेभ्यः सर्वथा प्रत्याहरति। अयं प्रत्याहारः इति योगशास्त्रे प्रसिद्धः। कूर्मः अङ्गानि इच्छया प्रसारयति सङ्कोचयति च, तथा ज्ञानी अपि इन्द्रियाणि स्ववशे धारयति। अत्र तस्य आसनस्य स्थितेः च प्रश्नस्य उत्तरम्।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08