श्लोक 4.13
चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः ।
तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥
लिप्यंतर
cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ |
tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
भाषांतर
गुण आणि कर्मांच्या विभागणीनुसार चातुर्वर्ण्य मी निर्माण केले. मी त्याचा कर्ता असलो तरी मला अविनाशी अकर्ता जाण.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
स्पष्टीकरण
हा श्लोक गीतेतील सर्वाधिक चर्चिल्या गेलेल्या श्लोकांपैकी एक आहे. कृष्ण म्हणतो की चार वर्णांची व्यवस्था गुण आणि कर्म यांच्या आधारावर निर्माण केली आहे. गुण म्हणजे व्यक्तीचा स्वभाव आणि कर्म म्हणजे तिचे कार्य. येथे जन्माचा उल्लेख नाही, आणि यावरून अनेक आधुनिक विचारवंतांनी असा युक्तिवाद केला आहे की मूळ व्यवस्था जन्मावर आधारित नव्हती. पारंपरिक वाचनांत मात्र गुण जन्माशी जोडलेले मानले गेले. उत्तरार्धात कृष्ण म्हणतो की तो कर्ता असूनही अकर्ता आहे, कारण तो कर्मात आसक्त नाही. हा विरोधाभास पुढील श्लोकांत स्पष्ट होतो.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08