Sanskrit

Sushruta Samhita · 3.6 3.6.24

3.6.24

अत ऊर्ध्वं प्रत्येकशो मर्मस्थानानि व्याख्यास्यामस्तत्र पादस्याङ्गुष्ठाङ्गुल्योर्मध्ये क्षिप्रं नाम मर्म तत्र विद्धस्याक्षेपकेण मरणं मध्यमाङ्गुलीम् अनुपूर्वेण मध्ये पादतलस्य तलहृदयं नाम तत्रापि रुजाभिर्मरणं क्षिप्रस्योपरिष्टाद् उभयतः कूर्चो नाम तत्र पादस्य भ्रमणवेपने भवतो गुल्फसन्धेरध उभयतः कूर्चशिरो नाम तत्र रुजाशोफौ पादजङ्घयोः संधाने गुल्फो नाम तत्र रुजः स्तब्धपादता खञ्जता वा पार्ष्णिं प्रति जङ्घामध्ये इन्द्रवस्तिस्तत्र शोणितक्षयेण मरणं जङ्घोर्वोः संधाने जानु नाम तत्र खञ्जता जानुन ऊर्ध्वम् उभयतस्त्र्यङ्गुलमाणी तत्र शोफाभिवृद्धिः स्तब्धसक्थिता च ऊरुमध्ये ऊर्वी तत्र शोणितक्षयात्सक्थिशोष ऊर्व्या ऊर्ध्वमधो वङ्क्षणसंधेर् ऊरुमूले लोहिताक्षं तत्र लोहितक्षयेण पक्षाघातः सक्थिशोषो वा वङ्क्षणवृषणयोर् अन्तरे विटपं तत्र षाण्ढ्यमल्पशुक्रता वा भवति एवमेतान्येकादश सक्थिमर्माणि व्याख्यातानि

एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ

विशेषतस्तु यानि सक्थ्नि गुल्फजानुविटपानि तानि बाहौ मणिबन्धकूर्परकक्षधराणि यथा वङ्क्षणवृषणयोर् अन्तरे विटपमेवं वक्षःकक्षयोर्मध्ये कक्षधरं तस्मिन्विद्धे त एवोपद्रवा विशेषतस्तु मणिबन्धे कुण्ठता कूर्पराख्ये कुणिः कक्षधरे पक्षाघातः

एवमेतानि चतुश्चत्वारिंशच्छाखासु मर्माणि व्याख्यातानि

Transliteration

ata ūrdhvaṃ pratyekaśo marmasthānāni vyākhyāsyāmastatra pādasyāṅguṣṭhāṅgulyormadhye kṣipraṃ nāma marma tatra viddhasyākṣepakeṇa maraṇaṃ madhyamāṅgulīm anupūrveṇa madhye pādatalasya talahṛdayaṃ nāma tatrāpi rujābhirmaraṇaṃ kṣiprasyopariṣṭād ubhayataḥ kūrco nāma tatra pādasya bhramaṇavepane bhavato gulphasandheradha ubhayataḥ kūrcaśiro nāma tatra rujāśophau pādajaṅghayoḥ saṃdhāne gulpho nāma tatra rujaḥ stabdhapādatā khañjatā vā pārṣṇiṃ prati jaṅghāmadhye indravastistatra śoṇitakṣayeṇa maraṇaṃ jaṅghorvoḥ saṃdhāne jānu nāma tatra khañjatā jānuna ūrdhvam ubhayatastryaṅgulamāṇī tatra śophābhivṛddhiḥ stabdhasakthitā ca ūrumadhye ūrvī tatra śoṇitakṣayātsakthiśoṣa ūrvyā ūrdhvamadho vaṅkṣaṇasaṃdher ūrumūle lohitākṣaṃ tatra lohitakṣayeṇa pakṣāghātaḥ sakthiśoṣo vā vaṅkṣaṇavṛṣaṇayor antare viṭapaṃ tatra ṣāṇḍhyamalpaśukratā vā bhavati evametānyekādaśa sakthimarmāṇi vyākhyātāni

etenetarasakthi bāhū ca vyākhyātau

viśeṣatastu yāni sakthni gulphajānuviṭapāni tāni bāhau maṇibandhakūrparakakṣadharāṇi yathā vaṅkṣaṇavṛṣaṇayor antare viṭapamevaṃ vakṣaḥkakṣayormadhye kakṣadharaṃ tasminviddhe ta evopadravā viśeṣatastu maṇibandhe kuṇṭhatā kūrparākhye kuṇiḥ kakṣadhare pakṣāghātaḥ

evametāni catuścatvāriṃśacchākhāsu marmāṇi vyākhyātāni

By System Admin

Translation

Draft in progress