69 shlokas
- 1
अदृश्यरूपाः कालस्य मूर्तयो भगणाश्रिताः
शीघ्रमन्दोच्चपाताख्या ग्रहाणां गतिहेतवः
adṛśyarūpāḥ kālasya mūrtayo bhagaṇāśritāḥ
śīghramandoccapātākhyā grahāṇāṃ gatihetavaḥ
- 2
तद्वातरश्मिभिर्बद्धास्तैः सव्येतरपाणिभिः
प्राक्पश्चाद् अपकृष्यन्ते यथासन्नं स्वदिङ्मुखम्
tadvātaraśmibhirbaddhāstaiḥ savyetarapāṇibhiḥ
prākpaścād apakṛṣyante yathāsannaṃ svadiṅmukham
- 3
प्रवहाख्यो मरुत्तांस्तु स्वोच्चाभिमुखम् ईरयेत्
पूर्वापराकृष्टास्ते गतिं यान्ति पृथग्विधाः
pravahākhyo maruttāṃstu svoccābhimukham īrayet
pūrvāparākṛṣṭāste gatiṃ yānti pṛthagvidhāḥ
- 4
ग्रहात्प्राग्भगणार्धस्थः प्राङ्मुखं कर्षति ग्रहम्
उच्चसंज्ञो ऽपरार्धस्थस्तद्वत्पश्चान्मुखं ग्रहम्
grahātprāgbhagaṇārdhasthaḥ prāṅmukhaṃ karṣati graham
uccasaṃjño 'parārdhasthastadvatpaścānmukhaṃ graham
- 5
स्वोच्चापकृष्टा भगणैः प्राङ्मुखं यान्ति यद्ग्रहाः
तत्तेषु धनम् इत्य् उक्तम् ऋणं पश्चान्मुखेषु च
svoccāpakṛṣṭā bhagaṇaiḥ prāṅmukhaṃ yānti yadgrahāḥ
tatteṣu dhanam ity uktam ṛṇaṃ paścānmukheṣu ca
- 6
दक्षिणोत्तरतो ऽप्य् एवं पातो राहुः स्वरंहसा
विक्षिपत्य् एष विक्षेपं चन्द्रादीनाम् अपक्रमात्
dakṣiṇottarato 'py evaṃ pāto rāhuḥ svaraṃhasā
vikṣipaty eṣa vikṣepaṃ candrādīnām apakramāt
- 7
उत्तराभिमुखं पातो विक्षिपत्य् अपरार्धगः
ग्रहं प्राग्भगणार्धस्थो याम्यायाम् अपकर्षति
uttarābhimukhaṃ pāto vikṣipaty aparārdhagaḥ
grahaṃ prāgbhagaṇārdhastho yāmyāyām apakarṣati
- 8
बुधभार्गवयोः शीघ्रात्तद्वत्पातो यदा स्थितः
तच्छीघ्राकर्षणात्तौ तु विक्षिप्येते यथोक्तवत्
budhabhārgavayoḥ śīghrāttadvatpāto yadā sthitaḥ
tacchīghrākarṣaṇāttau tu vikṣipyete yathoktavat
- 9
महत्त्वान्मण्डलस्यार्कः स्वल्पम् एवापकृष्यते
मण्डलाल्पतया चन्द्रस्ततो बह्व् अपकृष्यते
mahattvānmaṇḍalasyārkaḥ svalpam evāpakṛṣyate
maṇḍalālpatayā candrastato bahv apakṛṣyate
- 10
भौमादयो ऽल्पमूर्तित्वाच्छीघ्रमन्दोच्चसंज्ञकैः
दैवतैर् अपकृष्यन्ते सुदूरम् अतिवेगिताः
bhaumādayo 'lpamūrtitvācchīghramandoccasaṃjñakaiḥ
daivatair apakṛṣyante sudūram ativegitāḥ
- 11
अतो धनर्णं सुमहत्तेषां गतिवशाद्भवेत्
आकृष्यमाणास्तैर् एवं व्योम्नि यान्त्य् अनिलाहताः
ato dhanarṇaṃ sumahatteṣāṃ gativaśādbhavet
ākṛṣyamāṇāstair evaṃ vyomni yānty anilāhatāḥ
- 12
वक्रातिवक्रा विकला मन्दा मन्दतरा समा
तथा शीघ्रतरा शीघ्रा ग्रहाणाम् अष्टधा गतिः
vakrātivakrā vikalā mandā mandatarā samā
tathā śīghratarā śīghrā grahāṇām aṣṭadhā gatiḥ
- 13
तत्रातिशीघ्रा शीघ्राख्या मन्दा मन्दतरा समा
ऋज्वीति पञ्चधा ज्ञेया या वक्रा सातिवक्रगा
tatrātiśīghrā śīghrākhyā mandā mandatarā samā
ṛjvīti pañcadhā jñeyā yā vakrā sātivakragā
- 14
तत्तद्गतिवशान्नित्यं यथा दृक्तुल्यतां ग्रहाः
प्रयान्ति तत्प्रवक्ष्यामि स्फुटीकरणम् आदरात्
tattadgativaśānnityaṃ yathā dṛktulyatāṃ grahāḥ
prayānti tatpravakṣyāmi sphuṭīkaraṇam ādarāt
- 15
राशिलिप्ताष्टमो भागः प्रथमं ज्यार्धम् उच्यते
तत्तद्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम्
rāśiliptāṣṭamo bhāgaḥ prathamaṃ jyārdham ucyate
tattadvibhaktalabdhonamiśritaṃ taddvitīyakam
- 16
आद्येनैवं क्रमात्पिण्डान्भक्त्वा लब्धोनसंयुताः
खण्डकाः स्युश्चतुर्विंशज्यार्धपिण्डाः क्रमाद् अमी
ādyenaivaṃ kramātpiṇḍānbhaktvā labdhonasaṃyutāḥ
khaṇḍakāḥ syuścaturviṃśajyārdhapiṇḍāḥ kramād amī
- 17
तत्त्वाश्विनो ऽङ्काब्धिकृता रूपभूमिधरर्तवः
खाङ्काष्टौ पञ्चशून्येशा बाणरूपगुणेन्दवः
tattvāśvino 'ṅkābdhikṛtā rūpabhūmidharartavaḥ
khāṅkāṣṭau pañcaśūnyeśā bāṇarūpaguṇendavaḥ
- 18
शून्यलोचनपञ्चैकाश्छिद्ररूपमुनीन्दवः
वियच्चन्द्रातिधृतयो गुणरन्ध्राम्बराश्विनः
śūnyalocanapañcaikāśchidrarūpamunīndavaḥ
viyaccandrātidhṛtayo guṇarandhrāmbarāśvinaḥ
- 19
मुनिषड्यमनेत्राणि चन्द्राग्निकृतदस्रकाः
पञ्चाष्टविषयाक्षीणि कुञ्जराश्विनगाश्विनः
muniṣaḍyamanetrāṇi candrāgnikṛtadasrakāḥ
pañcāṣṭaviṣayākṣīṇi kuñjarāśvinagāśvinaḥ
- 20
रन्ध्रपञ्चाष्टकयमा वस्वद्र्यङ्कयमास्तथा
कृताष्टशून्यज्वलना नगाद्रिशशिवह्नयः
randhrapañcāṣṭakayamā vasvadryaṅkayamāstathā
kṛtāṣṭaśūnyajvalanā nagādriśaśivahnayaḥ
- 21
षट्पञ्चलोचनगुणाश्चन्द्रनेत्राग्निवह्नयः
यमाद्रिवह्निज्वलना रन्ध्रशून्यार्णवाग्नयः
ṣaṭpañcalocanaguṇāścandranetrāgnivahnayaḥ
yamādrivahnijvalanā randhraśūnyārṇavāgnayaḥ
- 22
रूपाग्निसागरगुणा वस्वग्निकृतवह्नयः
प्रोज्झ्योत्क्रमेण व्यासार्धाद् उत्क्रमज्यार्धपिण्डिकाः
rūpāgnisāgaraguṇā vasvagnikṛtavahnayaḥ
projjhyotkrameṇa vyāsārdhād utkramajyārdhapiṇḍikāḥ
- 23
मुनयो रन्ध्रयमला रसषट्का मुनीश्वराः
द्व्यष्टैका रूपषड्दस्राः सागरार्थहुताशनाः
munayo randhrayamalā rasaṣaṭkā munīśvarāḥ
dvyaṣṭaikā rūpaṣaḍdasrāḥ sāgarārthahutāśanāḥ
- 24
खर्तुवेदा नवाद्र्यर्था दिङ्नागास्त्र्यर्थकुञ्जराः
नगाम्बरवियच्चन्द्रा रूपभूधरशंकराः
khartuvedā navādryarthā diṅnāgāstryarthakuñjarāḥ
nagāmbaraviyaccandrā rūpabhūdharaśaṃkarāḥ
- 25
शरार्णवहुताशैका भुजंगाक्षिशरेन्दवः
नवरूपमहीध्रैका गजैकाङ्कनिशाकराः
śarārṇavahutāśaikā bhujaṃgākṣiśarendavaḥ
navarūpamahīdhraikā gajaikāṅkaniśākarāḥ
- 26
गुणाश्विरूपनेत्राणि पावकाग्निगुणाश्विनः
वस्वर्णवार्थयमलास्तुरङ्गर्तुनगाश्विनः
guṇāśvirūpanetrāṇi pāvakāgniguṇāśvinaḥ
vasvarṇavārthayamalāsturaṅgartunagāśvinaḥ
- 27
नवाष्टनवनेत्राणि पावकैकयमाग्नयः
गजाग्निसागरगुणा उत्क्रमज्यार्धपिण्डकाः
navāṣṭanavanetrāṇi pāvakaikayamāgnayaḥ
gajāgnisāgaraguṇā utkramajyārdhapiṇḍakāḥ
- 28
परमापक्रमज्या तु सप्तरन्ध्रगुणेन्दवः
तद्गुणा ज्या त्रिजीवाप्ता तच्चापं क्रान्तिर् उच्यते
paramāpakramajyā tu saptarandhraguṇendavaḥ
tadguṇā jyā trijīvāptā taccāpaṃ krāntir ucyate
- 29
ग्रहं संशोध्य मन्दोच्चात्तथा शीघ्राद्विशोध्य च
शेषं केन्द्रपदं तस्माद्भुजज्या कोटिर् एव च
grahaṃ saṃśodhya mandoccāttathā śīghrādviśodhya ca
śeṣaṃ kendrapadaṃ tasmādbhujajyā koṭir eva ca
- 30
गताद्भुजज्या विषमे गम्यात्कोटिः पदे भवेत्
युग्मे तु गम्याद्बाहुज्या कोटिज्या तु गताद्भवेत्
gatādbhujajyā viṣame gamyātkoṭiḥ pade bhavet
yugme tu gamyādbāhujyā koṭijyā tu gatādbhavet

