70 shlokas
- 1
अचिन्त्याव्यक्तरूपाय निर्गुणाय गुणात्मने
समस्तजगदाधारमूर्तये ब्रह्मणे नमः
acintyāvyaktarūpāya nirguṇāya guṇātmane
samastajagadādhāramūrtaye brahmaṇe namaḥ
- 2
अल्पावशिष्टे तु कृते मयो नाम महासुरः
रहस्यं परमं पुण्यं जिज्ञासुर्ज्ञानम् उत्तमम्
alpāvaśiṣṭe tu kṛte mayo nāma mahāsuraḥ
rahasyaṃ paramaṃ puṇyaṃ jijñāsurjñānam uttamam
- 3
वेदाङ्गम् अग्र्यम् अखिलं ज्योतिषां गतिकारणम्
आराधयन्विवस्वन्तं तपस्तेपे सुदुश्चरम्
vedāṅgam agryam akhilaṃ jyotiṣāṃ gatikāraṇam
ārādhayanvivasvantaṃ tapastepe suduścaram
- 4
तोषितस्तपसा तेन प्रीतस्तस्मै वरार्थिने
ग्रहाणां चरितं प्रादान्मयाय सविता स्वयम्
toṣitastapasā tena prītastasmai varārthine
grahāṇāṃ caritaṃ prādānmayāya savitā svayam
- 5
विदितस्ते मया भावस्तोषितस्तपसा ह्य् अहम्
दद्यां कालाश्रयं ज्ञानं ग्रहाणां चरितं महत्
viditaste mayā bhāvastoṣitastapasā hy aham
dadyāṃ kālāśrayaṃ jñānaṃ grahāṇāṃ caritaṃ mahat
- 6
न मे तेजःसहः कश्चिद् आख्यातुं नास्ति मे क्षणः
मदंशः पुरुषो ऽयं ते निःशेषं कथयिष्यति
na me tejaḥsahaḥ kaścid ākhyātuṃ nāsti me kṣaṇaḥ
madaṃśaḥ puruṣo 'yaṃ te niḥśeṣaṃ kathayiṣyati
- 7
इत्य् उक्त्वान्तर्दधे देवः समादिश्यांशम् आत्मनः
स पुमान्मयम् आहेदं प्रणतं प्राञ्जलिस्थितम्
ity uktvāntardadhe devaḥ samādiśyāṃśam ātmanaḥ
sa pumānmayam āhedaṃ praṇataṃ prāñjalisthitam
- 8
शृणुष्वैकमनाः पूर्वं यद् उक्तं ज्ञानम् उत्तमम्
युगे युगे महर्षीणां स्वयम् एव विवस्वता
śṛṇuṣvaikamanāḥ pūrvaṃ yad uktaṃ jñānam uttamam
yuge yuge maharṣīṇāṃ svayam eva vivasvatā
- 9
शास्त्रम् आद्यं तद् एवेदं यत्पूर्वं प्राह भास्करः
युगानां परिवर्तेन कालभेदो ऽत्र केवलः
śāstram ādyaṃ tad evedaṃ yatpūrvaṃ prāha bhāskaraḥ
yugānāṃ parivartena kālabhedo 'tra kevalaḥ
- 10
लोकानाम् अन्तकृत्कालः कालो ऽन्यः कलनात्मकः
स द्विधा स्थूलसूक्ष्मत्वान्मूर्तश्चामूर्त उच्यते
lokānām antakṛtkālaḥ kālo 'nyaḥ kalanātmakaḥ
sa dvidhā sthūlasūkṣmatvānmūrtaścāmūrta ucyate
- 11
प्राणादिः कथितो मूर्तस्त्रुट्याद्यो ऽमूर्तसंज्ञकः
षड्भिः प्राणैर्विनाडी स्यात्तत्षष्ट्या नाडिका स्मृता
prāṇādiḥ kathito mūrtastruṭyādyo 'mūrtasaṃjñakaḥ
ṣaḍbhiḥ prāṇairvināḍī syāttatṣaṣṭyā nāḍikā smṛtā
- 12
नाडीषष्ट्या तु नाक्षत्रम् अहोरात्रं प्रकीर्तितम्
तत्त्रिंशता भवेन्मासः सावनो ऽर्कोदयैस्तथा
nāḍīṣaṣṭyā tu nākṣatram ahorātraṃ prakīrtitam
tattriṃśatā bhavenmāsaḥ sāvano 'rkodayaistathā
- 13
ऐन्दवस्तिथिभिस्तद्वत्संक्रान्त्या सौर उच्यते
मासैर्द्वादशभिर्वर्षं दिव्यं तद् अह उच्यते
aindavastithibhistadvatsaṃkrāntyā saura ucyate
māsairdvādaśabhirvarṣaṃ divyaṃ tad aha ucyate
- 14
सुरासुराणाम् अन्योन्यम् अहोरात्रं विपर्ययात्
तत्षष्टिः षड्गुणा दिव्यं वर्षम् आसुरम् एव च
surāsurāṇām anyonyam ahorātraṃ viparyayāt
tatṣaṣṭiḥ ṣaḍguṇā divyaṃ varṣam āsuram eva ca
- 15
तद्द्वादशसहस्राणि चतुर्युगम् उदाहृतम्
सूर्याब्दसंख्यया द्वित्रिसागरैर् अयुताहतैः
taddvādaśasahasrāṇi caturyugam udāhṛtam
sūryābdasaṃkhyayā dvitrisāgarair ayutāhataiḥ
- 16
संध्यासंध्यांशसहितं विज्ञेयं तच्चतुर्युगम्
कृतादीनां व्यवस्थेयं धर्मपादव्यवस्थया
saṃdhyāsaṃdhyāṃśasahitaṃ vijñeyaṃ taccaturyugam
kṛtādīnāṃ vyavastheyaṃ dharmapādavyavasthayā
- 17
युगस्य दशमो भागश्चतुस्त्रिद्व्येकसंगुणः
क्रमात्कृतयुगादीनां षष्ठांशः संध्ययोः स्वकः
yugasya daśamo bhāgaścatustridvyekasaṃguṇaḥ
kramātkṛtayugādīnāṃ ṣaṣṭhāṃśaḥ saṃdhyayoḥ svakaḥ
- 18
युगानां सप्ततिः सैका मन्वन्तरम् इहोच्यते
कृताब्दसंख्यास्तस्यान्ते संधिः प्रोक्तो जलप्लवः
yugānāṃ saptatiḥ saikā manvantaram ihocyate
kṛtābdasaṃkhyāstasyānte saṃdhiḥ prokto jalaplavaḥ
- 19
ससंधयस्ते मनवः कल्पे ज्ञेयाश्चतुर्दश
कृतप्रमाणः कल्पादौ संधिः पञ्चदशः स्मृतः
sasaṃdhayaste manavaḥ kalpe jñeyāścaturdaśa
kṛtapramāṇaḥ kalpādau saṃdhiḥ pañcadaśaḥ smṛtaḥ
- 20
इत्थम्युगसहस्रेण भूतसंहारकारकः
कल्पो ब्राह्मम् अहः प्रोक्तं शर्वरी तस्य तावती
itthamyugasahasreṇa bhūtasaṃhārakārakaḥ
kalpo brāhmam ahaḥ proktaṃ śarvarī tasya tāvatī
- 21
परमायुः शतं तस्य तयाहोरात्रसंख्यया
आयुषो ऽर्धमितं तस्य शेषकल्पो ऽयम् आदिमः
paramāyuḥ śataṃ tasya tayāhorātrasaṃkhyayā
āyuṣo 'rdhamitaṃ tasya śeṣakalpo 'yam ādimaḥ
- 22
कल्पाद् अस्माच्च मनवः षड्व्यतीताः ससंधयः
वैवस्वतस्य च मनोर्युगानां त्रिघनो गतः
kalpād asmācca manavaḥ ṣaḍvyatītāḥ sasaṃdhayaḥ
vaivasvatasya ca manoryugānāṃ trighano gataḥ
- 23
अष्टाविंशाद्युगाद् अस्माद्यातम् एतत्कृतं युगम्
अतः कालं प्रसंख्याय संख्याम् एकत्र पिण्डयेत्
aṣṭāviṃśādyugād asmādyātam etatkṛtaṃ yugam
ataḥ kālaṃ prasaṃkhyāya saṃkhyām ekatra piṇḍayet
- 24
ग्रहर्क्षदेवदैत्यादि सृजतो ऽस्य चराचरम्
कृताद्रिवेदा दिव्याब्दाः शतघ्ना वेधसो गताः
graharkṣadevadaityādi sṛjato 'sya carācaram
kṛtādrivedā divyābdāḥ śataghnā vedhaso gatāḥ
- 25
पश्चाद्व्रजन्तो ऽतिजवान्नक्षत्रैः सततं ग्रहाः
जीयमानास्तु लम्बन्ते तुल्यम् एव स्वमार्गगाः
paścādvrajanto 'tijavānnakṣatraiḥ satataṃ grahāḥ
jīyamānāstu lambante tulyam eva svamārgagāḥ
- 26
प्राग्गतित्वम् अतस्तेषां भगणैः प्रत्यहं गतिः
परिणाहवशाद्भिन्ना तद्वशाद्भानि भुञ्जते
prāggatitvam atasteṣāṃ bhagaṇaiḥ pratyahaṃ gatiḥ
pariṇāhavaśādbhinnā tadvaśādbhāni bhuñjate
- 27
शीघ्रगस्तान्य् अथाल्पेन कालेन महताल्पगः
तेषां तु परिवर्तेन पौष्णान्ते भगणः स्मृतः
śīghragastāny athālpena kālena mahatālpagaḥ
teṣāṃ tu parivartena pauṣṇānte bhagaṇaḥ smṛtaḥ
- 28
विकलानां कला षष्ट्या तत्षष्ट्या भाग उच्यते
तत्त्रिंशता भवेद्राशिर्भगणो द्वादशैव ते
vikalānāṃ kalā ṣaṣṭyā tatṣaṣṭyā bhāga ucyate
tattriṃśatā bhavedrāśirbhagaṇo dvādaśaiva te
- 29
युगे सूर्यज्ञशुक्राणाम्खचतुष्करदार्णवाः
कुजार्किगुरुशीघ्राणां भगणाः पूर्वयायिनाम्
yuge sūryajñaśukrāṇāmkhacatuṣkaradārṇavāḥ
kujārkiguruśīghrāṇāṃ bhagaṇāḥ pūrvayāyinām
- 30
इन्दो रसाग्नित्रित्रीषुसप्तभूधरमार्गणाः
दस्रत्र्यष्टरसाङ्काक्षिलोचनानि कुजस्य तु
indo rasāgnitritrīṣusaptabhūdharamārgaṇāḥ
dasratryaṣṭarasāṅkākṣilocanāni kujasya tu

