27 shlokas
- 1
तद्यो ऽस्य स्वो भवति
तस्य शतं वा परःशता वा गा उत्तरेणाहवनीयं स्थापयति तद्यदेवं करोति
tadyo 'sya svo bhavati
tasya śataṃ vā paraḥśatā vā gā uttareṇāhavanīyaṃ sthāpayati tadyadevaṃ karoti
- 2
वरुणाद्ध वा अभिषिषिचानात्
इन्द्रियं वीर्यमपचक्राम शश्वद्य एषो ऽपां रसः संभृतो भवति येनैनम् एतदभिषिञ्चति सो ऽस्येन्द्रियं वीर्यं निर्जघान तत्पशुष्वन्वविन्दत्तस्मात्पशवो यशो यदेष्वन्वविन्दत्तत्पशुष्वनुविद्येन्द्रियं वीर्यम्पुनर् आत्मन्न् अधत्त तथो एवैष एतन्नाहैवास्मान्न्विन्द्रियं वीर्यम् अपक्रामति वरुणसवो वा एष यद्राजसूयमिति वरुणो ऽकरोद् इति त्वेवैष एतत्करोति
varuṇāddha vā abhiṣiṣicānāt
indriyaṃ vīryamapacakrāma śaśvadya eṣo 'pāṃ rasaḥ saṃbhṛto bhavati yenainam etadabhiṣiñcati so 'syendriyaṃ vīryaṃ nirjaghāna tatpaśuṣvanvavindattasmātpaśavo yaśo yadeṣvanvavindattatpaśuṣvanuvidyendriyaṃ vīryampunar ātmann adhatta tatho evaiṣa etannāhaivāsmānnvindriyaṃ vīryam apakrāmati varuṇasavo vā eṣa yadrājasūyamiti varuṇo 'karod iti tvevaiṣa etatkaroti
- 3
अथ रथमुपावहरति
यद्वै राजन्यात्पराग्भवति रथेन वै तदनुयुङ्क्ते तस्माद्रथमुपावहरति
atha rathamupāvaharati
yadvai rājanyātparāgbhavati rathena vai tadanuyuṅkte tasmādrathamupāvaharati
- 4
स उपावहरति
इन्द्रस्य वज्रो ऽसीति वज्रो वै रथ इन्द्रो वै यजमानो द्वयेन वा एष इन्द्रो भवति यच्च क्षत्रियो यद् उ च यजमानस्तस्मादाहेन्द्रस्य वज्रो ऽसीति
sa upāvaharati
indrasya vajro 'sīti vajro vai ratha indro vai yajamāno dvayena vā eṣa indro bhavati yacca kṣatriyo yad u ca yajamānastasmādāhendrasya vajro 'sīti
- 5
तम् अन्तर्वेद्य् अभ्यववर्त्य युनक्ति
मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा युनज्मीति बाहू वै मित्रावरुणौ बाहुभ्यां वै राजन्यो मैत्रावरुणस्तस्मादाह मित्रावरुणयोस्त्वा प्रशास्त्रोः प्रशिषा युनज्मीति
tam antarvedy abhyavavartya yunakti
mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmīti bāhū vai mitrāvaruṇau bāhubhyāṃ vai rājanyo maitrāvaruṇastasmādāha mitrāvaruṇayostvā praśāstroḥ praśiṣā yunajmīti
- 6
तं चतुर्युजं युनक्ति
स जघनेन सदो ऽग्रेण शालां येनैव दक्षिणा यन्ति तेन प्रतिपद्यते तं जघनेन चात्वालमग्रेणाग्नीध्रम् उद्यच्छति
taṃ caturyujaṃ yunakti
sa jaghanena sado 'greṇa śālāṃ yenaiva dakṣiṇā yanti tena pratipadyate taṃ jaghanena cātvālamagreṇāgnīdhram udyacchati
- 7
तमातिष्ठति
अव्यथायै त्वा स्वधायै त्वेत्यनार्त्यै त्वेत्येवैतदाह यदाहाव्यथायै त्वेति स्वधायै त्वेति रसाय त्वेत्येवैतद् आहारिष्टो अर्जुन इत्यर्जुनो ह वै नामेन्द्रो यदस्य गुह्यं नाम द्वयेन वा एष इन्द्रो भवति यच्च क्षत्रियो यद् उ च यजमानस्तस्मादाहारिष्टो अर्जुन इति
tamātiṣṭhati
avyathāyai tvā svadhāyai tvetyanārtyai tvetyevaitadāha yadāhāvyathāyai tveti svadhāyai tveti rasāya tvetyevaitad āhāriṣṭo arjuna ityarjuno ha vai nāmendro yadasya guhyaṃ nāma dvayena vā eṣa indro bhavati yacca kṣatriyo yad u ca yajamānastasmādāhāriṣṭo arjuna iti
- 8
अथ दक्षिणायुग्यम् उपार्षति
मरुताम्प्रसवेन जयेति विशो वै मरुतो विशा वै तत्क्षत्रियो जयति यज्जिगीषति तस्मादाह मरुताम्प्रसवेन जयेति
atha dakṣiṇāyugyam upārṣati
marutāmprasavena jayeti viśo vai maruto viśā vai tatkṣatriyo jayati yajjigīṣati tasmādāha marutāmprasavena jayeti
- 9
अथ मध्ये गवाम् उद्यच्छति
आपाम मनसेति मनसा वा इदं सर्वमाप्तं तन्मनसैवैतत्सर्वमाप्नोति तस्माद् आहापाम मनसेति
atha madhye gavām udyacchati
āpāma manaseti manasā vā idaṃ sarvamāptaṃ tanmanasaivaitatsarvamāpnoti tasmād āhāpāma manaseti
- 10
अथ धनुरार्त्न्या गामुपस्पृशति
समिन्द्रियेणेतीन्द्रियं वै वीर्यं गाव इन्द्रियमेवैतद्वीर्यम् आत्मन्धत्ते ऽथाह जिनामीमाः कुर्व इमा इति
atha dhanurārtnyā gāmupaspṛśati
samindriyeṇetīndriyaṃ vai vīryaṃ gāva indriyamevaitadvīryam ātmandhatte 'thāha jināmīmāḥ kurva imā iti
- 11
तद्यत्स्वस्य गोषूद्यच्छति
यद्वै पुरुषात्पराग्भवति यशो वा किंचिद्वा स्वं हैवास्य तत्प्रतमाम् इवाभ्यपक्रामति तत्स्वादेवैतदिन्द्रियं वीर्यम्पुनर् आत्मन्धत्ते तस्मात्स्वस्य गोषूद्यच्छति
tadyatsvasya goṣūdyacchati
yadvai puruṣātparāgbhavati yaśo vā kiṃcidvā svaṃ haivāsya tatpratamām ivābhyapakrāmati tatsvādevaitadindriyaṃ vīryampunar ātmandhatte tasmātsvasya goṣūdyacchati
- 12
तस्मै तावन्मात्रीर्वा भूयसीर्वा प्रतिददाति
न वा एष क्रूरकर्मणे भवति यद्यजमानः क्रूरमिव वा एतत्करोति यदाह जिनामीमाः कुर्व इमा इति तथो हास्यैतदक्रूरं कृतम्भवति तस्मात्तावन्मात्रीर्वा भूयसीर्वा प्रतिददाति
tasmai tāvanmātrīrvā bhūyasīrvā pratidadāti
na vā eṣa krūrakarmaṇe bhavati yadyajamānaḥ krūramiva vā etatkaroti yadāha jināmīmāḥ kurva imā iti tatho hāsyaitadakrūraṃ kṛtambhavati tasmāttāvanmātrīrvā bhūyasīrvā pratidadāti
- 13
अथ दक्षिणान् आयच्छति
सो ऽग्रेण यूपं दक्षिणेन वेदिं येनैव दक्षिणा यन्ति तेन प्रतिपद्यते तं जघनेन सदो ऽग्रेण शालाम् उद्यच्छति
atha dakṣiṇān āyacchati
so 'greṇa yūpaṃ dakṣiṇena vediṃ yenaiva dakṣiṇā yanti tena pratipadyate taṃ jaghanena sado 'greṇa śālām udyacchati
- 14
मा न इन्द्र ते वयं तुराषाट्
अयुक्तासो अब्रह्मता विदसाम
तिष्ठा रथमधि यं वज्रहस्ता रश्मीन्देव यमसे स्वश्वान् इत्य् उद्यच्छत्य् एवैतयाभीशवो वै रश्मयस्तस्मादाहा रश्मीन्देव यमसे स्वश्वानित्यथ रथविमोचनीयानि जुहोति प्रीतो रथो विमुच्याता इति तस्माद्रथविमोचनीयानि जुहोति
mā na indra te vayaṃ turāṣāṭ
ayuktāso abrahmatā vidasāma
tiṣṭhā rathamadhi yaṃ vajrahastā raśmīndeva yamase svaśvān ity udyacchaty evaitayābhīśavo vai raśmayastasmādāhā raśmīndeva yamase svaśvānityatha rathavimocanīyāni juhoti prīto ratho vimucyātā iti tasmādrathavimocanīyāni juhoti
- 15
स जुहोति
अग्नये गृहपतये स्वाहेति स यदेवाग्नेयं रथस्य तदेवैतेन प्रीणाति वहा वा आग्नेया रथस्य वहानेवैतेन प्रीणाति श्रीर्वै गार्हपतं यावतो यावत ईष्टे तच्छ्रियम् एवास्यैतद्गार्हपतं राज्यम् अभिविमुच्यते
sa juhoti
agnaye gṛhapataye svāheti sa yadevāgneyaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti vahā vā āgneyā rathasya vahānevaitena prīṇāti śrīrvai gārhapataṃ yāvato yāvata īṣṭe tacchriyam evāsyaitadgārhapataṃ rājyam abhivimucyate
- 16
सोमाय वनस्पतये स्वाहेति
द्वयानि वै वानस्पत्यानि चक्राणि रथ्यानि चानसानि च तेभ्यो न्वेवैतदुभयेभ्यो ऽरिष्टिं कुरुते सोमो वै वनस्पतिः स यदेव वानस्पत्यं रथस्य तदेवैतेन प्रीणाति दारूणि वै वानस्पत्यानि रथस्य दारूण्येवैतेन प्रीणाति क्षत्रं वै सोमः क्षत्रम् एवास्यैतद्राज्यम् अभिविमुच्यते
somāya vanaspataye svāheti
dvayāni vai vānaspatyāni cakrāṇi rathyāni cānasāni ca tebhyo nvevaitadubhayebhyo 'riṣṭiṃ kurute somo vai vanaspatiḥ sa yadeva vānaspatyaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti dārūṇi vai vānaspatyāni rathasya dārūṇyevaitena prīṇāti kṣatraṃ vai somaḥ kṣatram evāsyaitadrājyam abhivimucyate
- 17
मरुतामोजसे स्वाहेति
स यदेव मारुतं रथस्य तदेवैतेन प्रीणाति चत्वारो ऽश्वा रथः पञ्चमो द्वौ सव्यष्ठृसारथी ते सप्त सप्त सप्त व मारुतो गणः सर्वमेवैतेन रथम्प्रीणाति विशो वै मरुतो विशमेवास्यैतद्राज्यम् अभिविमुच्यते
marutāmojase svāheti
sa yadeva mārutaṃ rathasya tadevaitena prīṇāti catvāro 'śvā rathaḥ pañcamo dvau savyaṣṭhṛsārathī te sapta sapta sapta va māruto gaṇaḥ sarvamevaitena rathamprīṇāti viśo vai maruto viśamevāsyaitadrājyam abhivimucyate
- 18
इन्द्रस्येन्द्रियाय स्वाहेति
स यदेवैन्द्रं रथस्य तदेवैतेन प्रीणाति सव्यष्ठा वा ऐन्द्रो रथस्य सव्यष्ठारम् एवैतेन प्रीणातीन्द्रियं वै वीर्यमिन्द्र इन्द्रियमेवास्यैतद्वीर्यं राज्यम् अभिविमुच्यते
indrasyendriyāya svāheti
sa yadevaindraṃ rathasya tadevaitena prīṇāti savyaṣṭhā vā aindro rathasya savyaṣṭhāram evaitena prīṇātīndriyaṃ vai vīryamindra indriyamevāsyaitadvīryaṃ rājyam abhivimucyate
- 19
अथ वाराह्या उपानहा उपमुञ्चते
अग्नौ ह वै देवा घृतकुम्भम्प्रवेशयांचक्रुस्ततो वराहः संबभूव तस्माद्वराहो मेदुरो घृताद्धि सम्भूतस्तस्माद्वराहे गावः संजानते स्वमेवैतद्रसमभिसंजानते तत्पशूनाम् एवैतद्रसे प्रतितिष्ठति तस्माद्वाराह्या उपानहा उपमुञ्चते
atha vārāhyā upānahā upamuñcate
agnau ha vai devā ghṛtakumbhampraveśayāṃcakrustato varāhaḥ saṃbabhūva tasmādvarāho meduro ghṛtāddhi sambhūtastasmādvarāhe gāvaḥ saṃjānate svamevaitadrasamabhisaṃjānate tatpaśūnām evaitadrase pratitiṣṭhati tasmādvārāhyā upānahā upamuñcate
- 20
अथेमाम्प्रत्यवेक्षमाणो जपति
पृथिवि मातर्मा मा हिंसीर्मो अहं त्वामिति वरुणाद्ध वा अभिषिषिचानात्पृथिवी बिभयांचकार महद्वा अयमभूद्यो ऽभ्यषेचि यद्वै मायं नावदृणीयादिति वरुण उ ह पृथिव्यै बिभयांचकार यद्वै मेयं नावधून्वीतेति तदनयैवैतन्मित्रधेयमकुरुत न हि माता पुत्रं हिनस्ति न पुत्रो मातरम्
athemāmpratyavekṣamāṇo japati
pṛthivi mātarmā mā hiṃsīrmo ahaṃ tvāmiti varuṇāddha vā abhiṣiṣicānātpṛthivī bibhayāṃcakāra mahadvā ayamabhūdyo 'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyāditi varuṇa u ha pṛthivyai bibhayāṃcakāra yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tadanayaivaitanmitradheyamakuruta na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaram
- 21
वरुणसवो वा एष यद्राजसूयम्
पृथिव्य् उ हैतस्माद्बिभेति महद्वा अयमभूद्यो ऽभ्यषेचि यद्वै मायं नावदृणीयादित्य् एष उ हास्यै बिभेति यद्वै मेयं नावधून्वीतेति तदनयैवैतन्मित्रधेयं कुरुते न हि माता पुत्रं हिनस्ति न पुत्रो मातरं तस्मादेवं जपति
varuṇasavo vā eṣa yadrājasūyam
pṛthivy u haitasmādbibheti mahadvā ayamabhūdyo 'bhyaṣeci yadvai māyaṃ nāvadṛṇīyādity eṣa u hāsyai bibheti yadvai meyaṃ nāvadhūnvīteti tadanayaivaitanmitradheyaṃ kurute na hi mātā putraṃ hinasti na putro mātaraṃ tasmādevaṃ japati
- 22
सो ऽवतिष्ठति
हंसः शुचिषद्वसुरन्तरिक्षसद्धोता वेदिषदतिथिर्दुरोणसत्
नृषद्वरसद् ऋतसद्व्योमसद् अब्जा गोजा ऋतजा अद्रिजा ऋतम्बृहद् इत्य् एतामतिछन्दसं जपन्न् एषा वै सर्वाणि छन्दांसि यदतिछन्दास्तथैनम्पाप्मा नान्ववतिष्ठति
so 'vatiṣṭhati
haṃsaḥ śuciṣadvasurantarikṣasaddhotā vediṣadatithirduroṇasat
nṛṣadvarasad ṛtasadvyomasad abjā gojā ṛtajā adrijā ṛtambṛhad ity etāmatichandasaṃ japann eṣā vai sarvāṇi chandāṃsi yadatichandāstathainampāpmā nānvavatiṣṭhati
- 23
तं न संग्रहीतान्ववतिष्ठेत्
नेत्तं लोकम् अन्ववतिष्ठाद्यं सुषुवाणो ऽन्ववास्थादिति तं सरथमेव रथवाहन आदधति ततो ऽवाङ् अपप्रवते तथा तं लोकं नान्ववतिष्ठति यं सुषुवाणो ऽन्ववास्थात्
taṃ na saṃgrahītānvavatiṣṭhet
nettaṃ lokam anvavatiṣṭhādyaṃ suṣuvāṇo 'nvavāsthāditi taṃ sarathameva rathavāhana ādadhati tato 'vāṅ apapravate tathā taṃ lokaṃ nānvavatiṣṭhati yaṃ suṣuvāṇo 'nvavāsthāt
- 24
उत्तरेणाहवनीयम्पूर्वाग्निरुद्वृतो भवति
स रथवाहनस्य दक्षिणमन्वनुष्यन्दं शतमानौ प्रवृत्तावाबध्नाति
uttareṇāhavanīyampūrvāgnirudvṛto bhavati
sa rathavāhanasya dakṣiṇamanvanuṣyandaṃ śatamānau pravṛttāvābadhnāti
- 25
औदुम्बरीं शाखामुपगूहति
तयोरन्यतरमुपस्पृशतीयदस्यायुरस्यायुर्मयि धेहि युङ्ङ् असि वर्चो मयि धेहीति तदायुर्वर्च आत्मन्धत्ते
audumbarīṃ śākhāmupagūhati
tayoranyataramupaspṛśatīyadasyāyurasyāyurmayi dhehi yuṅṅ asi varco mayi dhehīti tadāyurvarca ātmandhatte
- 26
अथौदुम्बरीं शाखामुपस्पृशति
ऊर्ग् अस्य् ऊर्जम्मयि धेहीति तद् ऊर्जम् आत्मन्धत्ते तस्यैतस्य कर्मण एताव् एव शतमानौ प्रवृत्तौ दक्षिणा तौ ब्रह्मणे ददाति ब्रह्मा हि यज्ञं दक्षिणतो ऽभिगोपायति तस्मात्तौ ब्रह्मणे ददाति
athaudumbarīṃ śākhāmupaspṛśati
ūrg asy ūrjammayi dhehīti tad ūrjam ātmandhatte tasyaitasya karmaṇa etāv eva śatamānau pravṛttau dakṣiṇā tau brahmaṇe dadāti brahmā hi yajñaṃ dakṣiṇato 'bhigopāyati tasmāttau brahmaṇe dadāti
- 27
अग्रेण मैत्रावरुणस्य धिष्ण्यम्
मैत्रावरुणी पयस्या निहिता भवति तामस्य बाहू अभ्युपावहरतीन्द्रस्य वां वीर्यकृतो बाहू अभ्युपावहरामीति पशूनां वा एष रसो यत्पयस्या तत्पशूनाम् एवास्यैतद्रसम्बाहू अभ्युपावहरति तद्यन्मैत्रावरुणी भवति मित्रावरुणा उ हि बाहू तस्मान्मैत्रावरुणी भवति
agreṇa maitrāvaruṇasya dhiṣṇyam
maitrāvaruṇī payasyā nihitā bhavati tāmasya bāhū abhyupāvaharatīndrasya vāṃ vīryakṛto bāhū abhyupāvaharāmīti paśūnāṃ vā eṣa raso yatpayasyā tatpaśūnām evāsyaitadrasambāhū abhyupāvaharati tadyanmaitrāvaruṇī bhavati mitrāvaruṇā u hi bāhū tasmānmaitrāvaruṇī bhavati

