17 shlokas
- 1
केशवस्य पुरुषस्य
लोहायसमास्य आविध्यत्य् अवेष्टा दन्दशूका इति सर्वान्वा एष मृत्यूनतिमुच्यते सर्वान्वधान्यो राजसूयेन यजते तस्य जरैव मृत्युर्भवति तद्यो मृत्युर्यो वधस्तमेवैतदतिनयति यद्दन्दशूकान्
keśavasya puruṣasya
lohāyasamāsya āvidhyaty aveṣṭā dandaśūkā iti sarvānvā eṣa mṛtyūnatimucyate sarvānvadhānyo rājasūyena yajate tasya jaraiva mṛtyurbhavati tadyo mṛtyuryo vadhastamevaitadatinayati yaddandaśūkān
- 2
अथ यत्केशवस्य पुरुषस्य
न वा एष स्त्री न पुमान्यत्केशवः पुरुषो यदह पुमांस्तेन न स्त्री यद् उ केशवस्तेनो न पुमान्नैतद् अयो न हिरण्यं यल्लोहायसं नैते क्रिमयो नाक्रिमयो यद्दन्दशूका अथ यल्लोहायसम्भवति लोहिता इव हि दन्दशूकास्तस्मात्केशवस्य पुरुषस्य
atha yatkeśavasya puruṣasya
na vā eṣa strī na pumānyatkeśavaḥ puruṣo yadaha pumāṃstena na strī yad u keśavasteno na pumānnaitad ayo na hiraṇyaṃ yallohāyasaṃ naite krimayo nākrimayo yaddandaśūkā atha yallohāyasambhavati lohitā iva hi dandaśūkāstasmātkeśavasya puruṣasya
- 3
अथैनं दिशः समारोहयति
प्राचीमारोह गायत्री त्वावतु रथन्तरं साम त्रिवृत्स्तोमो वसन्त ऋतुर्ब्रह्म द्रविणम्
athainaṃ diśaḥ samārohayati
prācīmāroha gāyatrī tvāvatu rathantaraṃ sāma trivṛtstomo vasanta ṛturbrahma draviṇam
- 4
दक्षिणामारोह
त्रिष्टुप्त्वावतु बृहत्साम पञ्चदश स्तोमो ग्रीष्म ऋतुः क्षत्रं द्रविणम्
dakṣiṇāmāroha
triṣṭuptvāvatu bṛhatsāma pañcadaśa stomo grīṣma ṛtuḥ kṣatraṃ draviṇam
- 5
प्रतीचीमारोह
जगती त्वावतु वैरूपं साम सप्तदश स्तोमो वर्षा ऋतुर्विड्द्रविणम्
pratīcīmāroha
jagatī tvāvatu vairūpaṃ sāma saptadaśa stomo varṣā ṛturviḍdraviṇam
- 6
उदीचीमारोह
अनुष्टुप्त्वावतु वैराजं सामैकविंश स्तोमः शरदृतुः फलं द्रविणम्
udīcīmāroha
anuṣṭuptvāvatu vairājaṃ sāmaikaviṃśa stomaḥ śaradṛtuḥ phalaṃ draviṇam
- 7
ऊर्ध्वामारोह
पङ्क्तिस्त्वावतु शाक्वररैवते सामनी त्रिणवत्रयस्त्रिंशौ स्तोमौ हेमन्तशिशिरावृतू वर्चो द्रविणमिति
ūrdhvāmāroha
paṅktistvāvatu śākvararaivate sāmanī triṇavatrayastriṃśau stomau hemantaśiśirāvṛtū varco draviṇamiti
- 8
तद्यदेनं दिशः समारोहयति
ऋतूनाम् एवैतद्रूपम् ऋतूनेवैनम् एतत्संवत्सरं समारोहयति स ऋतून्त्संवत्सरं समारुह्य सर्वमेवेदमुपर्युपरि भवत्य् अर्वाग् एवास्मादिदं सर्वम्भवति
tadyadenaṃ diśaḥ samārohayati
ṛtūnām evaitadrūpam ṛtūnevainam etatsaṃvatsaraṃ samārohayati sa ṛtūntsaṃvatsaraṃ samāruhya sarvamevedamuparyupari bhavaty arvāg evāsmādidaṃ sarvambhavati
- 9
शार्दूलचर्मणो जघनार्धे
सीसं निहितम्भवति तत्पदा प्रत्यस्यति प्रत्यस्तं नमुचेः शिर इति नमुचिर्ह वै नामासुर आस तमिन्द्रो निविव्याध तस्य पदा शिरो ऽभितष्ठौ स यदभिष्ठित उदबाधत स उच्छ्वङ्कस्तस्य पदा शिरः प्रचिछेद ततो रक्षः समभवत्तद्ध स्मैनमनुभाषते क्व गमिष्यसि क्व मे मोक्ष्यस इति
śārdūlacarmaṇo jaghanārdhe
sīsaṃ nihitambhavati tatpadā pratyasyati pratyastaṃ namuceḥ śira iti namucirha vai nāmāsura āsa tamindro nivivyādha tasya padā śiro 'bhitaṣṭhau sa yadabhiṣṭhita udabādhata sa ucchvaṅkastasya padā śiraḥ pracicheda tato rakṣaḥ samabhavattaddha smainamanubhāṣate kva gamiṣyasi kva me mokṣyasa iti
- 10
तत्सीसेनापजघान
तस्मात्सीसम्मृदु सृतजवं हि सर्वेण हि वीर्येणापजघान तस्माद्धिरण्यरूपं सन्न कियच्चनार्हति सृतजवं हि सर्वेण हि वीर्येणापजघान तद्वै स तन्नाष्ट्रा रक्षांस्यपजघान तथो एवैष एतन्नाष्ट्रा रक्षांस्यतो ऽपहन्ति
tatsīsenāpajaghāna
tasmātsīsammṛdu sṛtajavaṃ hi sarveṇa hi vīryeṇāpajaghāna tasmāddhiraṇyarūpaṃ sanna kiyaccanārhati sṛtajavaṃ hi sarveṇa hi vīryeṇāpajaghāna tadvai sa tannāṣṭrā rakṣāṃsyapajaghāna tatho evaiṣa etannāṣṭrā rakṣāṃsyato 'pahanti
- 11
अथैनं शार्दूलचर्मारोहयति
सोमस्य त्विषिरसीति यत्र वै सोम इन्द्रमत्यपवत स यत्ततः शार्दूलः समभवत्तेन सोमस्य त्विषिस्तस्मादाह सोमस्य त्विषिरसीति तवेव मे त्विषिर्भूयादिति शार्दूलत्विषिमेवास्मिन्नेतद्दधाति तस्मादाह तवेव मे त्विषिर्भूयादिति
athainaṃ śārdūlacarmārohayati
somasya tviṣirasīti yatra vai soma indramatyapavata sa yattataḥ śārdūlaḥ samabhavattena somasya tviṣistasmādāha somasya tviṣirasīti taveva me tviṣirbhūyāditi śārdūlatviṣimevāsminnetaddadhāti tasmādāha taveva me tviṣirbhūyāditi
- 12
अथ रुक्ममधस्तादुपास्यति
मृत्योः पाहीत्यमृतमायुर्हिरण्यं तदमृत आयुषि प्रतितिष्ठति
atha rukmamadhastādupāsyati
mṛtyoḥ pāhītyamṛtamāyurhiraṇyaṃ tadamṛta āyuṣi pratitiṣṭhati
- 13
अथ रुक्मः शतवितृण्णो वा भवति
नववितृण्णो वा स यदि शतवितृण्णः शतायुर्वा अयम्पुरुषः शततेजाः शतवीर्यस्तस्माच्छतवितृण्णो यद्य् उ नववितृण्णो नवेमे पुरुषे प्राणास्तस्मान्नववितृण्णः
atha rukmaḥ śatavitṛṇṇo vā bhavati
navavitṛṇṇo vā sa yadi śatavitṛṇṇaḥ śatāyurvā ayampuruṣaḥ śatatejāḥ śatavīryastasmācchatavitṛṇṇo yady u navavitṛṇṇo naveme puruṣe prāṇāstasmānnavavitṛṇṇaḥ
- 14
तमुपरिष्टाच्छीर्ष्णो निदधाति
ओजो ऽसि सहो ऽस्यमृतमसीत्य् अमृतमायुर्हिरण्यं तद् अस्मिन्नमृतमायुर्दधाति तद्यद्रुक्मा उभयतो भवतो ऽमृतमायुर्हिरण्यं तदमृतेनैवैनमेतदायुषोभयतः परिबृंहति तस्माद्रुक्मा उभयतो भवतः
tamupariṣṭācchīrṣṇo nidadhāti
ojo 'si saho 'syamṛtamasīty amṛtamāyurhiraṇyaṃ tad asminnamṛtamāyurdadhāti tadyadrukmā ubhayato bhavato 'mṛtamāyurhiraṇyaṃ tadamṛtenaivainametadāyuṣobhayataḥ paribṛṃhati tasmādrukmā ubhayato bhavataḥ
- 15
अथ बाहू उद्गृह्णाति
हिरण्यरूपा उषसो विरोक उभाविन्द्रो उदिथः सूर्यश्च
आरोहतं वरुण मित्र गर्तं ततश्चक्षाथामदितिं दितिं चेति बाहू वै मित्रावरुणौ पुरुषो गर्तस्तस्मादाहारोहतं वरुण मित्र गर्तमिति ततश्चक्षाथाम् अदितिं दितिं चेति ततः पश्यतं स्वं चारणं चेत्येवैतदाह
atha bāhū udgṛhṇāti
hiraṇyarūpā uṣaso viroka ubhāvindro udithaḥ sūryaśca
ārohataṃ varuṇa mitra gartaṃ tataścakṣāthāmaditiṃ ditiṃ ceti bāhū vai mitrāvaruṇau puruṣo gartastasmādāhārohataṃ varuṇa mitra gartamiti tataścakṣāthām aditiṃ ditiṃ ceti tataḥ paśyataṃ svaṃ cāraṇaṃ cetyevaitadāha
- 16
नैतेनोद्गृह्णीयात्
मित्रो ऽसि वरुणो ऽसीत्य् एवोद्गृह्णीयाद्बाहू वै मित्रावरुणौ बाहुभ्यां वै राजन्यो मैत्रावरुणस्तस्मान्मित्रो ऽसि वरुणो ऽसीत्येवोद्गृह्णीयात्
naitenodgṛhṇīyāt
mitro 'si varuṇo 'sīty evodgṛhṇīyādbāhū vai mitrāvaruṇau bāhubhyāṃ vai rājanyo maitrāvaruṇastasmānmitro 'si varuṇo 'sītyevodgṛhṇīyāt
- 17
तद्यदेनमूर्ध्वबाहुमभिषिञ्चति
वीर्यं वा एतद्राजन्यस्य यद्बाहू वीर्यं वा एतद् अपां रसः संभृतो भवति येनैनमेतदभिषिञ्चति नेन्म इदं वीर्यं वीर्यम् अपां रसः संभृतो बाहू व्लिनादिति तस्माद् एनम् ऊर्ध्वबाहुम् अभिषिञ्चति
tadyadenamūrdhvabāhumabhiṣiñcati
vīryaṃ vā etadrājanyasya yadbāhū vīryaṃ vā etad apāṃ rasaḥ saṃbhṛto bhavati yenainametadabhiṣiñcati nenma idaṃ vīryaṃ vīryam apāṃ rasaḥ saṃbhṛto bāhū vlināditi tasmād enam ūrdhvabāhum abhiṣiñcati

