23 shlokas
- 1
सर्वाणि ह वै दीक्षाया यजूंष्यौद्ग्रभणानि
उद्गृभ्णीते वा एषो ऽस्माल्लोकाद्देवलोकमभि यो दीक्षते
एतैरेव तद्यजुर्भिर् उद्गृभ्णीते
तस्मादाहुः सर्वाणि दीक्षाया यजूंष्यौद्ग्रभणानीति
तत एतान्य् अवान्तराम् आचक्षत औद्ग्रभणानीति
आहुतयो ह्येताः
आहुतिर्हि यज्ञः
परोक्षं वै यजुर्जपति
अथैष प्रत्यक्षं यज्ञो यद् आहुतिः
तद् एतेन यज्ञेनोद्गृभ्णीते ऽस्माल्लोकाद्देवलोकमभि
sarvāṇi ha vai dīkṣāyā yajūṃṣyaudgrabhaṇāni
udgṛbhṇīte vā eṣo 'smāllokāddevalokamabhi yo dīkṣate
etaireva tadyajurbhir udgṛbhṇīte
tasmādāhuḥ sarvāṇi dīkṣāyā yajūṃṣyaudgrabhaṇānīti
tata etāny avāntarām ācakṣata audgrabhaṇānīti
āhutayo hyetāḥ
āhutirhi yajñaḥ
parokṣaṃ vai yajurjapati
athaiṣa pratyakṣaṃ yajño yad āhutiḥ
tad etena yajñenodgṛbhṇīte 'smāllokāddevalokamabhi
- 2
ततो यानि त्रीणि स्रुवेण जुहोति तान्याधीतयजूंषीत्याचक्षते
सम्पद एव कामाय चतुर्थं हूयते
अथ यत्पञ्चमं स्रुचा जुहोति तदेव प्रत्यक्षमौद्ग्रभणम्
अनुष्टुभा हि तज्जुहोति
वाग्घ्यनुष्टुप्
वाग्घि यज्ञः
tato yāni trīṇi sruveṇa juhoti tānyādhītayajūṃṣītyācakṣate
sampada eva kāmāya caturthaṃ hūyate
atha yatpañcamaṃ srucā juhoti tadeva pratyakṣamaudgrabhaṇam
anuṣṭubhā hi tajjuhoti
vāgghyanuṣṭup
vāgghi yajñaḥ
- 3
यज्ञेन वै देवा इमां जितिं जिग्युर्यैषामियं जितिः
ते होचुः कथं न इदम्मनुष्यैर् अनभ्यारोह्यं स्यादिति
ते यज्ञस्य रसं धीत्वा यथा मधु मधुकृतो निर्धयेयुः
विदुह्य यज्ञं यूपेन योपयित्वा तिरो ऽभवन्
अथ यदेनेनायोपयंस्तस्माद्यूपो नाम
yajñena vai devā imāṃ jitiṃ jigyuryaiṣāmiyaṃ jitiḥ
te hocuḥ kathaṃ na idammanuṣyair anabhyārohyaṃ syāditi
te yajñasya rasaṃ dhītvā yathā madhu madhukṛto nirdhayeyuḥ
viduhya yajñaṃ yūpena yopayitvā tiro 'bhavan
atha yadenenāyopayaṃstasmādyūpo nāma
- 4
तद्वा ऋषीणामनुश्रुतमास
ते यज्ञं समभरन्यथायं यज्ञः संभृतः
एवं वा एष यज्ञं संभरति यदेतानि जुहोति
tadvā ṛṣīṇāmanuśrutamāsa
te yajñaṃ samabharanyathāyaṃ yajñaḥ saṃbhṛtaḥ
evaṃ vā eṣa yajñaṃ saṃbharati yadetāni juhoti
- 5
तानि वै पञ्च जुहोति
संवत्सरसंमितो वै यज्ञः
पञ्च वा ऋतवः संवत्सरस्य
तम्पञ्चभिराप्नोति
तस्मात्पञ्च जुहोति
tāni vai pañca juhoti
saṃvatsarasaṃmito vai yajñaḥ
pañca vā ṛtavaḥ saṃvatsarasya
tampañcabhirāpnoti
tasmātpañca juhoti
- 6
अथातो होमस्यैव
आकूत्यै प्रयुजे ऽग्नये स्वाहेति
आ वा अग्रे कुवते यजेयेति
तद्यदेवात्र यज्ञस्य तदेवैतत्संभृत्यात्मन्कुरुते
athāto homasyaiva
ākūtyai prayuje 'gnaye svāheti
ā vā agre kuvate yajeyeti
tadyadevātra yajñasya tadevaitatsaṃbhṛtyātmankurute
- 7
मेधायै मनसे ऽग्नये स्वाहेति
मेधया वै मनसाभिगच्छति यजेयेति
तद्यदेवात्र यज्ञस्य तदेवैतत्संभृत्यात्मन्कुरुते
medhāyai manase 'gnaye svāheti
medhayā vai manasābhigacchati yajeyeti
tadyadevātra yajñasya tadevaitatsaṃbhṛtyātmankurute
- 8
दीक्षायै तपसे ऽग्नये स्वाहेति
अन्वेवैतदुच्यते
नेत्तु हूयते
dīkṣāyai tapase 'gnaye svāheti
anvevaitaducyate
nettu hūyate
- 9
सरस्वत्यै पूष्णे ऽग्नये स्वाहेति
वाग्वै सरस्वती
वाग्यज्ञः
पशवो वै पूषा
पुष्टिर्वै पूषा
पुष्टिः पशवः
पशवो हि यज्ञः
तद्यदेवात्र यज्ञस्य तदेवैतत्संभृत्यात्मन्कुरुते
sarasvatyai pūṣṇe 'gnaye svāheti
vāgvai sarasvatī
vāgyajñaḥ
paśavo vai pūṣā
puṣṭirvai pūṣā
puṣṭiḥ paśavaḥ
paśavo hi yajñaḥ
tadyadevātra yajñasya tadevaitatsaṃbhṛtyātmankurute
- 10
तदाहुर् अनद्धेवैता आहुतयो हूयन्ते ऽप्रतिष्ठिता अदेवकाः
तत्र नेन्द्रो न सोमो नाग्निरिति
tadāhur anaddhevaitā āhutayo hūyante 'pratiṣṭhitā adevakāḥ
tatra nendro na somo nāgniriti
- 11
आकूत्यै प्रयुजे ऽग्नये स्वाहेति
नात एकं चन
अग्निर्वा अद्धेवाग्निः प्रतिष्ठितः
स यदग्नौ जुहोति तेनैवैता अद्धेव तेन प्रतिष्ठिताः
तस्माद् उ सर्वास्वेवाग्नये स्वाहेति जुहोति
तत एतान्याधीतयजूंषीत्याचक्षते
ākūtyai prayuje 'gnaye svāheti
nāta ekaṃ cana
agnirvā addhevāgniḥ pratiṣṭhitaḥ
sa yadagnau juhoti tenaivaitā addheva tena pratiṣṭhitāḥ
tasmād u sarvāsvevāgnaye svāheti juhoti
tata etānyādhītayajūṃṣītyācakṣate
- 12
आकूत्यै प्रयुजे ऽग्नये स्वाहेति
आत्मना वा अग्र आकुवते यजेयेति
तमात्मन एव प्रयुङ्क्ते
यत्तनुते ते अस्यैते आत्मन्देवते आधीते भवत आकूतिश्च प्रयुक्च
ākūtyai prayuje 'gnaye svāheti
ātmanā vā agra ākuvate yajeyeti
tamātmana eva prayuṅkte
yattanute te asyaite ātmandevate ādhīte bhavata ākūtiśca prayukca
- 13
मेधायै मनसे ऽग्नये स्वाहेति
मेधया वै मनसाभिगच्छति यजेयेति
ते अस्यैते आत्मन्देवते आधीते भवतो मेधा च मनश्च
medhāyai manase 'gnaye svāheti
medhayā vai manasābhigacchati yajeyeti
te asyaite ātmandevate ādhīte bhavato medhā ca manaśca
- 14
सरस्वत्यै पूष्णे ऽग्नये स्वाहेति
वाग्वै सरस्वती
वाग्यज्ञः
सास्यैषात्मन्देवताधीता भवति वाक्
पशवो वै पूषा
पुष्टिर्वै पूषा
पुष्टिः पशवः
पशवो हि यज्ञः
ते ऽस्यैत आत्मन्पशव आधीता भवन्ति
तद्यदस्यैता आत्मन्देवता आधीता भवन्ति तस्माद् आधीतयजूंषि नाम
sarasvatyai pūṣṇe 'gnaye svāheti
vāgvai sarasvatī
vāgyajñaḥ
sāsyaiṣātmandevatādhītā bhavati vāk
paśavo vai pūṣā
puṣṭirvai pūṣā
puṣṭiḥ paśavaḥ
paśavo hi yajñaḥ
te 'syaita ātmanpaśava ādhītā bhavanti
tadyadasyaitā ātmandevatā ādhītā bhavanti tasmād ādhītayajūṃṣi nāma
- 15
अथ चतुर्थीं जुहोति
आपो देवीर्बृहतीर्विश्वशम्भुवो द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्ष बृहस्पतये हविषा विधेम स्वाहेत्य्
एषा ह नेदीयो यज्ञस्य
अपां हि कीर्तयति
आपो हि यज्ञो
द्यावापृथिवी उरो अन्तरिक्षेति लोकानां हि कीर्तयति
बृहस्पतये हविषा विधेम स्वाहेति
ब्रह्म वै बृहस्पतिः
ब्रह्म यज्ञः
एतेनो हैषा नेदीयो यज्ञस्य
atha caturthīṃ juhoti
āpo devīrbṛhatīrviśvaśambhuvo dyāvāpṛthivī uro antarikṣa bṛhaspataye haviṣā vidhema svāhety
eṣā ha nedīyo yajñasya
apāṃ hi kīrtayati
āpo hi yajño
dyāvāpṛthivī uro antarikṣeti lokānāṃ hi kīrtayati
bṛhaspataye haviṣā vidhema svāheti
brahma vai bṛhaspatiḥ
brahma yajñaḥ
eteno haiṣā nedīyo yajñasya
- 16
अथ यां पञ्चमीं स्रुचा जुहोति सा हैव प्रत्यक्षं यज्ञः
अनुष्टुभा हि तां जुहोति
वाग्घ्यनुष्टुप्
वाग्घि यज्ञः
atha yāṃ pañcamīṃ srucā juhoti sā haiva pratyakṣaṃ yajñaḥ
anuṣṭubhā hi tāṃ juhoti
vāgghyanuṣṭup
vāgghi yajñaḥ
- 17
अथ यद्ध्रुवायामाज्यम्परिशिष्टम्भवति तज्जुह्वामानयति
त्रिः स्रुवेणाज्यविलापन्या अधि जुह्वां गृह्णाति
यत्तृतीयं गृह्णाति तत्स्रुवम् अभिपूरयति
atha yaddhruvāyāmājyampariśiṣṭambhavati tajjuhvāmānayati
triḥ sruveṇājyavilāpanyā adhi juhvāṃ gṛhṇāti
yattṛtīyaṃ gṛhṇāti tatsruvam abhipūrayati
- 18
स जुहोति विश्वो देवस्य नेतुर्मर्तो वुरीत सख्यम्विश्वो राय इषुध्यति द्युम्नं वृणीत पुष्यसे स्वाहेति
sa juhoti viśvo devasya neturmarto vurīta sakhyamviśvo rāya iṣudhyati dyumnaṃ vṛṇīta puṣyase svāheti
- 19
सैषा देवताभिः पङ्क्तिर्भवति
विश्वो देवस्येति वैश्वदेवम्
नेतुरिति सावित्रम्
मर्तो वुरीतेति मैत्रम्
द्युम्नं वृणीतेति बार्हस्पत्यम्
द्युम्नं हि बृहस्पतिः
पुष्यस इति पौष्णम्
saiṣā devatābhiḥ paṅktirbhavati
viśvo devasyeti vaiśvadevam
neturiti sāvitram
marto vurīteti maitram
dyumnaṃ vṛṇīteti bārhaspatyam
dyumnaṃ hi bṛhaspatiḥ
puṣyasa iti pauṣṇam
- 20
सैषा देवताभिः पङ्क्तिर्भवति
पाङ्क्तो यज्ञः
पाङ्क्तः पशुः
पञ्चर्तवः संवत्सरस्य
एतम् एवैतयाप्नोति यद्देवताभिः पङ्क्तिर्भवति
saiṣā devatābhiḥ paṅktirbhavati
pāṅkto yajñaḥ
pāṅktaḥ paśuḥ
pañcartavaḥ saṃvatsarasya
etam evaitayāpnoti yaddevatābhiḥ paṅktirbhavati
- 21
तां वा अनुष्टुभा जुहोति
वाग्वा अनुष्टुप्
वाग्यज्ञः
तद्यज्ञम्प्रत्यक्षमाप्नोति
tāṃ vā anuṣṭubhā juhoti
vāgvā anuṣṭup
vāgyajñaḥ
tadyajñampratyakṣamāpnoti
- 22
तदाहुर् एतामेवैकां जुहुयात्
यस्मै कामायेतरा हूयन्त एतयैव तं काममाप्नोतीति
तां वै यद्येकां जुहुयात्पूर्णां जुहुयात्
सर्वं वै पूर्णम्
सर्वम् एवैनयैतद् आप्नोति
अथ यत्स्रुवमभिपूरयति स्रुचं तदभिपूरयति
ताम्पूर्णां जुहोति
अन्वैवैतद् उच्यते
सर्वास्त्वेव हूयन्ते
tadāhur etāmevaikāṃ juhuyāt
yasmai kāmāyetarā hūyanta etayaiva taṃ kāmamāpnotīti
tāṃ vai yadyekāṃ juhuyātpūrṇāṃ juhuyāt
sarvaṃ vai pūrṇam
sarvam evainayaitad āpnoti
atha yatsruvamabhipūrayati srucaṃ tadabhipūrayati
tāmpūrṇāṃ juhoti
anvaivaitad ucyate
sarvāstveva hūyante
- 23
तां वा अनुष्टुभा जुहोति
सैषानुष्टुप्सत्येकत्रिंशदक्षरा भवति
दश पाण्या अङ्गुलयो दश पाद्या दश प्राणा आत्मैकत्रिंशो यस्मिन्नेते प्राणाः प्रतिष्ठिताः
एतावान्वै पुरुषः
पुरुषो यज्ञः
पुरुषसंमितो यज्ञः
स यावानेव यज्ञो यावत्यस्य मात्रा तावन्तमेवैनयैतदाप्नोति यदनुष्टुभैकत्रिंशदक्षरया जुहोति
tāṃ vā anuṣṭubhā juhoti
saiṣānuṣṭupsatyekatriṃśadakṣarā bhavati
daśa pāṇyā aṅgulayo daśa pādyā daśa prāṇā ātmaikatriṃśo yasminnete prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ
etāvānvai puruṣaḥ
puruṣo yajñaḥ
puruṣasaṃmito yajñaḥ
sa yāvāneva yajño yāvatyasya mātrā tāvantamevainayaitadāpnoti yadanuṣṭubhaikatriṃśadakṣarayā juhoti

