21 shlokas
- 1
अपराह्णे दीक्षेत
पुरा केशश्मश्रोर्वपनाद्यत्कामयेत तदश्नीयाद्यद्वा संपद्येत
व्रतं ह्येवास्यातो ऽशनम्भवति
यद्य् उ नाशिशिषेद् अपि कामं नाश्नीयात्
aparāhṇe dīkṣeta
purā keśaśmaśrorvapanādyatkāmayeta tadaśnīyādyadvā saṃpadyeta
vrataṃ hyevāsyāto 'śanambhavati
yady u nāśiśiṣed api kāmaṃ nāśnīyāt
- 2
अथोत्तरेण शालाम्परिश्रयन्ति
तद् उदकुम्भम् उपनिदधाति
तन्नापित उपतिष्ठते
तत्केशश्मश्रु च वपते नखानि च निकृन्तते
अस्ति वै पुरुषस्यामेध्यं यत्रास्यापो नोपतिष्ठन्ते
केशश्मश्रौ च वा अस्य नखेषु चापो नोपतिष्ठन्ते
तद्यत्केशश्मश्रु च वपते नखानि च निकृन्तते मेध्यो भूत्वा दीक्षा इति
athottareṇa śālāmpariśrayanti
tad udakumbham upanidadhāti
tannāpita upatiṣṭhate
tatkeśaśmaśru ca vapate nakhāni ca nikṛntate
asti vai puruṣasyāmedhyaṃ yatrāsyāpo nopatiṣṭhante
keśaśmaśrau ca vā asya nakheṣu cāpo nopatiṣṭhante
tadyatkeśaśmaśru ca vapate nakhāni ca nikṛntate medhyo bhūtvā dīkṣā iti
- 3
तद्धैके सर्व एव वपन्ते सर्व एव मेध्या भूत्वा दीक्षिष्यामह इति
तद् उ तथा न कुर्यात्
यद्वै केशश्मश्रु च वपते नखानि च निकृन्तते तदेव मेध्यो भवति
तस्माद् उ केशश्मश्रु चैव वपेत नखानि च निकृन्तेत
taddhaike sarva eva vapante sarva eva medhyā bhūtvā dīkṣiṣyāmaha iti
tad u tathā na kuryāt
yadvai keśaśmaśru ca vapate nakhāni ca nikṛntate tadeva medhyo bhavati
tasmād u keśaśmaśru caiva vapeta nakhāni ca nikṛnteta
- 4
स वै नखान्येवाग्रे निकृन्तते दक्षिणस्यैवाग्रे
सव्यस्य वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा
अङ्गुष्ठयोर् एवाग्रे
कनिष्ठिकयोर्वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा
sa vai nakhānyevāgre nikṛntate dakṣiṇasyaivāgre
savyasya vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā
aṅguṣṭhayor evāgre
kaniṣṭhikayorvā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā
- 5
स दक्षिणमेवाग्रे गोदानं वितारयति
सव्यं वा अग्रे मानुषे ऽथैवं देवत्रा
sa dakṣiṇamevāgre godānaṃ vitārayati
savyaṃ vā agre mānuṣe 'thaivaṃ devatrā
- 6
स दक्षिणमेवाग्रे गोदानम् अभ्युनत्तीमा आपः शम् उ मे सन्तु देवीरिति
स यदाहेमा आपः शम् उ मे सन्तु देवीरिति वज्रो वा आपः
वज्रो हि वा आपः
तस्माद्येनैता यन्ति निम्नं कुर्वन्ति
यत्रोपतिष्ठन्ते निर्दहन्ति तत्
तद् एतम् एवैतद्वज्रं शमयति
तथो हैनमेष वज्रः शान्तो न हिनस्ति
तस्माद् आहेमा आपः शम् उ मे सन्तु देवीरिति
sa dakṣiṇamevāgre godānam abhyunattīmā āpaḥ śam u me santu devīriti
sa yadāhemā āpaḥ śam u me santu devīriti vajro vā āpaḥ
vajro hi vā āpaḥ
tasmādyenaitā yanti nimnaṃ kurvanti
yatropatiṣṭhante nirdahanti tat
tad etam evaitadvajraṃ śamayati
tatho hainameṣa vajraḥ śānto na hinasti
tasmād āhemā āpaḥ śam u me santu devīriti
- 7
अथ दर्भतरुणकम् अन्तर्दधात्य् ओषधे त्रायस्वेति
वज्रो वै क्षुरः
तथो हैनमेष वज्रः क्षुरो न हिनस्ति
अथ क्षुरेणाभिनिदधाति स्वधिते मैनं हिंसीरिति
वज्रो वै क्षुरः
तथो हैनमेष वज्रः क्षुरो न हिनस्ति
atha darbhataruṇakam antardadhāty oṣadhe trāyasveti
vajro vai kṣuraḥ
tatho hainameṣa vajraḥ kṣuro na hinasti
atha kṣureṇābhinidadhāti svadhite mainaṃ hiṃsīriti
vajro vai kṣuraḥ
tatho hainameṣa vajraḥ kṣuro na hinasti
- 8
प्रच्छिद्योदपात्रे प्रास्यति
तूष्णीमेवोत्तरं गोदानम् अभ्युनत्ति
तूष्णीं दर्भतरुणकम् अन्तर्दधाति
तूष्णीं क्षुरेणाभिनिधाय प्रच्छिद्योदपात्रे प्रास्यति
pracchidyodapātre prāsyati
tūṣṇīmevottaraṃ godānam abhyunatti
tūṣṇīṃ darbhataruṇakam antardadhāti
tūṣṇīṃ kṣureṇābhinidhāya pracchidyodapātre prāsyati
- 9
अथ नापिताय क्षुरम्प्रयच्छति
स केशश्मश्रु वपति स यदा केशश्मश्रु वपति
atha nāpitāya kṣuramprayacchati
sa keśaśmaśru vapati sa yadā keśaśmaśru vapati
- 10
अथ स्नाति
अमेध्यो वै पुरुषः
यदनृतं वदति तेन पूतिर् अन्तरतः
मेध्या वा आपः
मेध्यो भूत्वा दीक्षा इति
पवित्रं वा आपः
पवित्रपूतो दीक्षा इति
तस्माद्वै स्नाति
atha snāti
amedhyo vai puruṣaḥ
yadanṛtaṃ vadati tena pūtir antarataḥ
medhyā vā āpaḥ
medhyo bhūtvā dīkṣā iti
pavitraṃ vā āpaḥ
pavitrapūto dīkṣā iti
tasmādvai snāti
- 11
स स्नात्य् आपो अस्मान्मातरः शुन्धयन्त्विति
घृतेन नो घृतप्वः पुनन्त्विति
तद्वै सुपूतं यं घृतेनापुनन्
तस्मादाह घृतेन नो घृतप्वः पुनन्त्विति
विश्वं हि रिप्रम्प्रवहन्ति देवीरिति
यद्वै विश्वं सर्वं तद्यद् अमेध्यं रिप्रम्
तत्सर्वं ह्यस्माद् अमेध्यम्प्रवहन्ति
तस्माद् आह विश्वं हि रिप्रम्प्रवहन्ति देवीरिति
sa snāty āpo asmānmātaraḥ śundhayantviti
ghṛtena no ghṛtapvaḥ punantviti
tadvai supūtaṃ yaṃ ghṛtenāpunan
tasmādāha ghṛtena no ghṛtapvaḥ punantviti
viśvaṃ hi riprampravahanti devīriti
yadvai viśvaṃ sarvaṃ tadyad amedhyaṃ ripram
tatsarvaṃ hyasmād amedhyampravahanti
tasmād āha viśvaṃ hi riprampravahanti devīriti
- 12
अथ प्राङ्ङ् इवोदङ्ङ् उत्क्रामत्य् उद् इद् आभ्यः शुचिर् आ पूत एमीति
उद्ध्याभ्यः शुचिः पूत एति
atha prāṅṅ ivodaṅṅ utkrāmaty ud id ābhyaḥ śucir ā pūta emīti
uddhyābhyaḥ śuciḥ pūta eti
- 13
अथ वासः परिधत्ते सर्वत्वायैव
स्वाम् एवास्मिन्नेतत्त्वचं दधाति
या ह वा इयं गोस्त्वक्पुरुषे हैषाग्र आस
atha vāsaḥ paridhatte sarvatvāyaiva
svām evāsminnetattvacaṃ dadhāti
yā ha vā iyaṃ gostvakpuruṣe haiṣāgra āsa
- 14
ते देवा अब्रुवन्गौर्वा इदं सर्वं बिभर्ति
हन्त येयम्पुरुषे त्वग्गव्य् एतां दधाम
तयैषा वर्षन्तं तया हिमं तया घृणिं तितिक्षिष्यत इति
te devā abruvangaurvā idaṃ sarvaṃ bibharti
hanta yeyampuruṣe tvaggavy etāṃ dadhāma
tayaiṣā varṣantaṃ tayā himaṃ tayā ghṛṇiṃ titikṣiṣyata iti
- 15
ते ऽवच्छाय पुरुषम्गव्येतां त्वचमदधुः
तयैषा वर्षन्तं तया हिमं तया घृणिं तितिक्षते
te 'vacchāya puruṣamgavyetāṃ tvacamadadhuḥ
tayaiṣā varṣantaṃ tayā himaṃ tayā ghṛṇiṃ titikṣate
- 16
अवच्छितो हि वै पुरुषः
तस्मादस्य यत्रैव क्व च कुशो वा यद्वा विकृन्तति तत एव लोहितमुत्पतति
तस्मिन्नेतां त्वचमदधुर्वास एव
तस्मान्नान्यः पुरुषाद्वासो बिभर्ति
एतां ह्यस्मिंस्त्वचम् अदधुः
तस्माद् उ सुवासा एव बुभूषेत्स्वया त्वचा समृद्ध्या इति
तस्मादप्यश्लीलं सुवाससं दिदृक्षन्ते
स्वया हि त्वचा समृद्धो भवति
avacchito hi vai puruṣaḥ
tasmādasya yatraiva kva ca kuśo vā yadvā vikṛntati tata eva lohitamutpatati
tasminnetāṃ tvacamadadhurvāsa eva
tasmānnānyaḥ puruṣādvāso bibharti
etāṃ hyasmiṃstvacam adadhuḥ
tasmād u suvāsā eva bubhūṣetsvayā tvacā samṛddhyā iti
tasmādapyaślīlaṃ suvāsasaṃ didṛkṣante
svayā hi tvacā samṛddho bhavati
- 17
नो हान्ते गोर्नग्नः स्यात्
वेद ह गौर् अहमस्य त्वचम्बिभर्मीति
सा बिभ्यती त्रसति त्वचम्म आदास्यत इति
तस्माद् उ गावः सुवाससम् उपैव निश्रयन्ते
no hānte gornagnaḥ syāt
veda ha gaur ahamasya tvacambibharmīti
sā bibhyatī trasati tvacamma ādāsyata iti
tasmād u gāvaḥ suvāsasam upaiva niśrayante
- 18
तस्य वा एतस्य वाससो ऽग्नेः पर्यासो भवति वायोरनुछादो नीविः पितॄणां सर्पाणाम्प्रघातो विश्वेषां देवानां तन्तव आरोका नक्षत्राणाम्
एवं हि वा एतत्सर्वे देवा अन्वायत्ताः
तस्माद्दीक्षितवसनम्भवति
tasya vā etasya vāsaso 'gneḥ paryāso bhavati vāyoranuchādo nīviḥ pitṝṇāṃ sarpāṇāmpraghāto viśveṣāṃ devānāṃ tantava ārokā nakṣatrāṇām
evaṃ hi vā etatsarve devā anvāyattāḥ
tasmāddīkṣitavasanambhavati
- 19
तद्वा अहतं स्याद् अयातयामतायै
तद्वै निष्पेष्टवै ब्रूयाद्यद् एवास्यात्रामेध्या कृणत्ति वा वयति वा तदस्य मेध्यमसदिति
यद्य् उ अहतं स्याद् अद्भिर् अभ्युक्षेन्मेध्यम् असद् इति
अथो यदिदं स्नातवस्यं निहितम् अपल्पूलनकृतं भवति तेनो हापि दीक्षेत
tadvā ahataṃ syād ayātayāmatāyai
tadvai niṣpeṣṭavai brūyādyad evāsyātrāmedhyā kṛṇatti vā vayati vā tadasya medhyamasaditi
yady u ahataṃ syād adbhir abhyukṣenmedhyam asad iti
atho yadidaṃ snātavasyaṃ nihitam apalpūlanakṛtaṃ bhavati teno hāpi dīkṣeta
- 20
तत्परिधत्ते दीक्षातपसोस्तनूरसीति
अदीक्षितस्य वा अस्यैषाग्रे तनूर्भवत्य् अथात्र दीक्षातपसोः
तस्मादाह दीक्षातपसोस्तनूरसीति
तां त्वा शिवां शग्माम्परिदध इति
तां त्वा शिवां साध्वीम्परिदध इत्येवैतदाह
भद्रं वर्णम्पुष्यन्निति
पापं वा एषो ऽग्रे वर्णम्पुष्यति यम् अमुम् अदीक्षितः
अथात्र भद्रं
तस्मादाह भद्रं वर्णं पुष्यन्निति
tatparidhatte dīkṣātapasostanūrasīti
adīkṣitasya vā asyaiṣāgre tanūrbhavaty athātra dīkṣātapasoḥ
tasmādāha dīkṣātapasostanūrasīti
tāṃ tvā śivāṃ śagmāmparidadha iti
tāṃ tvā śivāṃ sādhvīmparidadha ityevaitadāha
bhadraṃ varṇampuṣyanniti
pāpaṃ vā eṣo 'gre varṇampuṣyati yam amum adīkṣitaḥ
athātra bhadraṃ
tasmādāha bhadraṃ varṇaṃ puṣyanniti
- 21
अथैनं शालाम्प्रपादयति
स धेन्वै चानडुहश्च नाश्नीयात्
धेन्वनडुहौ वा इदं सर्वम्बिभृतः
ते देवा अब्रुवन्धेन्वनडुहौ वा इदं सर्वम्बिभृतः
हन्त यद् अन्येषां वयसां वीर्यं तद्धेन्वनडुहयोर्दधामेति
स यद् अन्येषां वयसां वीर्यम् आसीत्तद्धेन्वनडुहयोर् अदधुः
तस्माद्धेनुश्चैवानड्वांश्च भूयिष्ठम्भुङ्क्तः
तद्धैतत्सर्वाश्यम् इव यो धेन्वनडुहयोर् अश्नीयाद् अन्तगतिर् इव
तं हाद्भुतम् अभिजनितोर्जायायै गर्भं निरवधीद् इति पापम् अकद् इति पापी कीर्तिः
तस्माद्धेन्वनडुहयोर्नाश्नीयात्
तद् उ होवाच याज्ञवल्क्यो ऽश्नाम्येवाहम् अंसलं चेद्भवतीति
athainaṃ śālāmprapādayati
sa dhenvai cānaḍuhaśca nāśnīyāt
dhenvanaḍuhau vā idaṃ sarvambibhṛtaḥ
te devā abruvandhenvanaḍuhau vā idaṃ sarvambibhṛtaḥ
hanta yad anyeṣāṃ vayasāṃ vīryaṃ taddhenvanaḍuhayordadhāmeti
sa yad anyeṣāṃ vayasāṃ vīryam āsīttaddhenvanaḍuhayor adadhuḥ
tasmāddhenuścaivānaḍvāṃśca bhūyiṣṭhambhuṅktaḥ
taddhaitatsarvāśyam iva yo dhenvanaḍuhayor aśnīyād antagatir iva
taṃ hādbhutam abhijanitorjāyāyai garbhaṃ niravadhīd iti pāpam akad iti pāpī kīrtiḥ
tasmāddhenvanaḍuhayornāśnīyāt
tad u hovāca yājñavalkyo 'śnāmyevāham aṃsalaṃ cedbhavatīti

