11 shlokas
- 1
अथ हैते ऽरुणे औपवेशौ समाजग्मुः सत्ययज्ञः पौलुषिर्महाशालो जाबालो बुडिल आश्वतराश्विर् इन्द्रद्युम्नो भाल्लवेयो जनः शार्कराक्ष्यः
ते ह वैश्वानरे समासत
तेषां ह वैश्वानरे न समियाय
atha haite 'ruṇe aupaveśau samājagmuḥ satyayajñaḥ pauluṣirmahāśālo jābālo buḍila āśvatarāśvir indradyumno bhāllaveyo janaḥ śārkarākṣyaḥ
te ha vaiśvānare samāsata
teṣāṃ ha vaiśvānare na samiyāya
- 2
ते होचुर् अश्वपतिर्वा अयं कैकेयः सम्प्रति वैश्वानरं वेद
तं गच्छामेति
ते हाश्वपतिं कैकेयम् आजग्मुः
तेभ्यो ह पृथग् आवसथान्पृथग् अपचितीः पृथक्साहस्रान्त्सोमान्प्रोवाच
ते ह प्रातर् असंविदाना एव समित्पाणयः प्रतिचक्रमिर उप त्वायामेति
te hocur aśvapatirvā ayaṃ kaikeyaḥ samprati vaiśvānaraṃ veda
taṃ gacchāmeti
te hāśvapatiṃ kaikeyam ājagmuḥ
tebhyo ha pṛthag āvasathānpṛthag apacitīḥ pṛthaksāhasrāntsomānprovāca
te ha prātar asaṃvidānā eva samitpāṇayaḥ praticakramira upa tvāyāmeti
- 3
स होवाच यन्नु भगवन्तो ऽनूचाना अनूचानपुत्राः किम् इदम् इति
ते होचुर्वैश्वानरं ह भगवान्त्सम्प्रति वेद
तं नो ब्रूहीति
स होवाच सम्प्रति खलु न्वा अहं वैश्वानरं वेद
अभ्याधत्त समिधः
उपेता स्थेति
sa hovāca yannu bhagavanto 'nūcānā anūcānaputrāḥ kim idam iti
te hocurvaiśvānaraṃ ha bhagavāntsamprati veda
taṃ no brūhīti
sa hovāca samprati khalu nvā ahaṃ vaiśvānaraṃ veda
abhyādhatta samidhaḥ
upetā stheti
- 4
स होवाचारुणम् औपवेशिं गौतम कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
पृथिवीम् एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वै वैश्वानरः
एतं हि वै त्वम्प्रतिष्ठां वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्त्वम्प्रतिष्ठितः प्रजया पशुभिर् असि
यो वा एतं प्रतिष्ठां वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
पादौ त्वा एतौ वैश्वानरस्य
पादौ ते ऽम्लास्यतां यदि ह नागमिष्य इति
पादौ ते ऽविदिताव् अभविष्यतां यदि ह नागमिष्य इति वा
sa hovācāruṇam aupaveśiṃ gautama kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
pṛthivīm eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vai vaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvampratiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttvampratiṣṭhitaḥ prajayā paśubhir asi
yo vā etaṃ pratiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
pādau tvā etau vaiśvānarasya
pādau te 'mlāsyatāṃ yadi ha nāgamiṣya iti
pādau te 'viditāv abhaviṣyatāṃ yadi ha nāgamiṣya iti vā
- 5
अथ होवाच सत्ययज्ञं पौलुषिम्प्राचीनयोग्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
अप एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वै रयिर्वैश्वानरः
एतं हि वै त्वं रयिं वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्त्वं रयिमान्पुष्टिमान् असि
यो वा एतं रयिं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
वस्तिस्त्वा एष वैश्वानरस्य
वस्तिस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति
वस्तिस्ते ऽविदितो ऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा
atha hovāca satyayajñaṃ pauluṣimprācīnayogya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
apa eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vai rayirvaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvaṃ rayiṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttvaṃ rayimānpuṣṭimān asi
yo vā etaṃ rayiṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
vastistvā eṣa vaiśvānarasya
vastistvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti
vastiste 'vidito 'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā
- 6
अथ होवाच महाशालं जाबालम् औपमन्यव कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
आकाशम् एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वै बहुलो वैश्वानरः
एतं हि वै त्वम्बहुलं वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्त्वम्बहुः प्रजया पशुभिर् असि
यो वा एतं बहुलं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
आत्मा त्वा एष वैश्वानरस्य
आत्मा त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति
आत्मा ते ऽविदितो ऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा
atha hovāca mahāśālaṃ jābālam aupamanyava kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
ākāśam eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vai bahulo vaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvambahulaṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttvambahuḥ prajayā paśubhir asi
yo vā etaṃ bahulaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
ātmā tvā eṣa vaiśvānarasya
ātmā tvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti
ātmā te 'vidito 'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā
- 7
अथ होवाच बुडिलम् आश्वतराश्विं वैयाघ्रपद्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
वायुम् एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वै पृथग्वर्त्मा वैश्वानरः
एतं हि वै त्वम्पृथग्वर्त्मानं वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्त्वाम्पृथग्रथश्रेणयो ऽनुयान्ति
यो वा एतम्पृथग्वर्त्मानं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
प्राणस्त्वा एष वैश्वानरस्य
प्राणस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति
प्राणस्ते ऽविदितो ऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा
atha hovāca buḍilam āśvatarāśviṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
vāyum eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vai pṛthagvartmā vaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvampṛthagvartmānaṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttvāmpṛthagrathaśreṇayo 'nuyānti
yo vā etampṛthagvartmānaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
prāṇastvā eṣa vaiśvānarasya
prāṇastvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti
prāṇaste 'vidito 'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā
- 8
अथ होवाचेन्द्रद्युम्नम्भाल्लवेयं वैयाघ्रपद्य कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
आदित्यम् एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वै सुततेजा वैश्वानरः
एतं हि वै त्वं सुततेजसं वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्तवैष सुतो ऽद्यमानः पच्यमानो ऽक्षीयमाणो गृहेषु तिष्ठति
यो वा एतं सुततेजसं वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
चक्षुस्त्वा एतद्वैश्वानरस्य
चक्षुस्त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति
चक्षुस्ते ऽविदितम् अभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा
atha hovācendradyumnambhāllaveyaṃ vaiyāghrapadya kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
ādityam eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vai sutatejā vaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvaṃ sutatejasaṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttavaiṣa suto 'dyamānaḥ pacyamāno 'kṣīyamāṇo gṛheṣu tiṣṭhati
yo vā etaṃ sutatejasaṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
cakṣustvā etadvaiśvānarasya
cakṣustvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti
cakṣuste 'viditam abhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā
- 9
अथ होवाच जनं शार्कराक्ष्यं सायवस कं त्वं वैश्वानरं वेत्थेति
दिवम् एव राजन्न् इति होवाच
ओम् इति होवाच
एष वा अतिष्ठा वैश्वानरः
एतं हि वै त्वम् अतिष्ठां वैश्वानरं वेत्थ
तस्मात्त्वं समानान् अतितिष्ठसि
यो वा एतम् अतिष्ठां वैश्वानरं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
मूर्धा त्वा एष वैश्वानरस्य
मूर्धा त्वाहास्यद्यदि ह नागमिष्य इति
मूर्धा ते ऽविदितो ऽभविष्यद्यदि ह नागमिष्य इति वा
atha hovāca janaṃ śārkarākṣyaṃ sāyavasa kaṃ tvaṃ vaiśvānaraṃ vettheti
divam eva rājann iti hovāca
om iti hovāca
eṣa vā atiṣṭhā vaiśvānaraḥ
etaṃ hi vai tvam atiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vettha
tasmāttvaṃ samānān atitiṣṭhasi
yo vā etam atiṣṭhāṃ vaiśvānaraṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
mūrdhā tvā eṣa vaiśvānarasya
mūrdhā tvāhāsyadyadi ha nāgamiṣya iti
mūrdhā te 'vidito 'bhaviṣyadyadi ha nāgamiṣya iti vā
- 10
तान्होवाच एते वै यूयम्पृथग्वैश्वानरान्विद्वांसः पृथग् अन्नम् अघस्त
प्रादेशमात्रम् इव ह वै देवाः सुविदिता अभिसंपन्नाः
तथा तु व एनान्वक्ष्यामि यथा प्रादेशमात्रम् एवाभिसंपादयिष्यामीति
tānhovāca ete vai yūyampṛthagvaiśvānarānvidvāṃsaḥ pṛthag annam aghasta
prādeśamātram iva ha vai devāḥ suviditā abhisaṃpannāḥ
tathā tu va enānvakṣyāmi yathā prādeśamātram evābhisaṃpādayiṣyāmīti
- 11
स होवाच मूर्धानम् उपदिशन्न् एष वा अतिष्ठा वैश्वानर इति
चक्षुषी उपदिशन्न् उवाचैष वै सुततेजा वैश्वानर इति
नासिके उपदिशन्न् उवाचैष वै पृथग्वर्त्मा वैश्वानर इति
मुख्यम् आकाशम् उपदिशन्न् उवाचैष वै बहुलो वैश्वानर इति
मुख्या अप उपदिशन्न् उवाचैष वै रयिर्वैश्वानर इति
चुबुकम् उपदिशन्न् उवाचैष वै प्रतिष्ठा वैश्वानर इति
स एषो ऽग्निर्वैश्वानरो यत्पुरुषः
स यो हैतम् एवम् अग्निं वैश्वानरम्पुरुषविधं पुरुषे ऽन्तः प्रतिष्ठितं वेदाप पुनर्मृत्युं जयति सर्वम् आयुर् एति
न हास्य ब्रुवाणं चन वैश्वानरो हिनस्ति
sa hovāca mūrdhānam upadiśann eṣa vā atiṣṭhā vaiśvānara iti
cakṣuṣī upadiśann uvācaiṣa vai sutatejā vaiśvānara iti
nāsike upadiśann uvācaiṣa vai pṛthagvartmā vaiśvānara iti
mukhyam ākāśam upadiśann uvācaiṣa vai bahulo vaiśvānara iti
mukhyā apa upadiśann uvācaiṣa vai rayirvaiśvānara iti
cubukam upadiśann uvācaiṣa vai pratiṣṭhā vaiśvānara iti
sa eṣo 'gnirvaiśvānaro yatpuruṣaḥ
sa yo haitam evam agniṃ vaiśvānarampuruṣavidhaṃ puruṣe 'ntaḥ pratiṣṭhitaṃ vedāpa punarmṛtyuṃ jayati sarvam āyur eti
na hāsya bruvāṇaṃ cana vaiśvānaro hinasti

