20 shlokas
- 1
अग्निर्होता वेत्त्वग्नेर्होत्रमिति अग्निरिदं होता वेत्त्वित्येवैतदाहाग्नेर्होत्रमिति तस्यो हि होत्रं वेत्तु प्रावित्रमिति यज्ञो वै प्रावित्रं वेत्तु यज्ञम् इत्येवैतदाह साधु ते यजमान देवतेति साधु ते यजमान देवता यस्य ते ऽग्निर्होतेत्य् एवैतदाह घृतवतीमध्वर्यो स्रुचम् आस्यस्वेति तद् अध्वर्युं प्रसौति स यदेकामिवाह
agnirhotā vettvagnerhotramiti agniridaṃ hotā vettvityevaitadāhāgnerhotramiti tasyo hi hotraṃ vettu prāvitramiti yajño vai prāvitraṃ vettu yajñam ityevaitadāha sādhu te yajamāna devateti sādhu te yajamāna devatā yasya te 'gnirhotety evaitadāha ghṛtavatīmadhvaryo srucam āsyasveti tad adhvaryuṃ prasauti sa yadekāmivāha
- 2
यजमान एव जुहूमनु
यो ऽस्मा अरातीयति स उपभृतमनु स यद्द्वे इव ब्रूयाद्यजमानाय द्विषन्तम्भ्रातृव्यम्प्रत्युद्यामिनं कुर्याद् अत्तैव जुहूमन्वाद्य उपभृतमनु स यद्द्वे इव ब्रूयादत्त्र आद्यम्प्रत्युद्यामिनं कुर्यात्तस्मादेकामिवैवाह
yajamāna eva juhūmanu
yo 'smā arātīyati sa upabhṛtamanu sa yaddve iva brūyādyajamānāya dviṣantambhrātṛvyampratyudyāminaṃ kuryād attaiva juhūmanvādya upabhṛtamanu sa yaddve iva brūyādattra ādyampratyudyāminaṃ kuryāttasmādekāmivaivāha
- 3
देवयुवं विश्ववारामिति
उपस्तौत्येवैनामेतन्महयत्येव यदाह देवयुवं विश्ववाराम् इतीडामहै देवाꣳ ईडेन्यान्नमस्याम नमस्यान्यजाम यज्ञियान् इतीडामहै तान्देवान्य ईडेन्या नमस्याम तान्ये नमस्या यजाम यज्ञियान् इति मनुष्या वा ईडेन्याः पितरो नमस्या देवा यज्ञियाः
devayuvaṃ viśvavārāmiti
upastautyevaināmetanmahayatyeva yadāha devayuvaṃ viśvavārām itīḍāmahai devām̐ īḍenyānnamasyāma namasyānyajāma yajñiyān itīḍāmahai tāndevānya īḍenyā namasyāma tānye namasyā yajāma yajñiyān iti manuṣyā vā īḍenyāḥ pitaro namasyā devā yajñiyāḥ
- 4
या वै प्रजा यज्ञे ऽनन्वाभक्ताः
पराभूता वै ता एवमेवैतद्या इमाः प्रजा अपराभूतास्ता यज्ञ आभजति मनुष्याननु पशवो देवाननु वयांस्योषधयो वनस्पतयो यदिदं किंचैवम् उ तत्सर्वं यज्ञ आभक्तम्
yā vai prajā yajñe 'nanvābhaktāḥ
parābhūtā vai tā evamevaitadyā imāḥ prajā aparābhūtāstā yajña ābhajati manuṣyānanu paśavo devānanu vayāṃsyoṣadhayo vanaspatayo yadidaṃ kiṃcaivam u tatsarvaṃ yajña ābhaktam
- 5
ता वा एताः
नव व्याहृतयो भवन्ति नवेमे पुरुषे प्राणा एतानेवास्मिन्नेतद्दधाति तस्मान्नव व्याहृतयो भवन्ति
tā vā etāḥ
nava vyāhṛtayo bhavanti naveme puruṣe prāṇā etānevāsminnetaddadhāti tasmānnava vyāhṛtayo bhavanti
- 6
यज्ञो ह देवेभ्यो ऽपचक्राम
तं देवा अन्वमन्त्रयन्ता नः शृणूप न आवर्तस्वेति सो ऽस्तु तथेत्येव देवानुपाववर्त तेनोपावृत्तेन देवा अयजन्त तेनेष्ट्वैतदभवन्यदिदं देवाः
yajño ha devebhyo 'pacakrāma
taṃ devā anvamantrayantā naḥ śṛṇūpa na āvartasveti so 'stu tathetyeva devānupāvavarta tenopāvṛttena devā ayajanta teneṣṭvaitadabhavanyadidaṃ devāḥ
- 7
स यदाश्रावयति
यज्ञमेवैतदनुमन्त्रयत आ नः शृणूप न आवर्तस्वेत्य् अथ यत्प्रत्याश्रावयति यज्ञ एवैतद् उपावर्तते ऽस्तु तथेति तेनोपावृत्तेन रेतसा भूतेनर्त्विजः सम्प्रदायं चरन्ति यजमानेन परोक्षं यथा पूर्णपात्रेण सम्प्रदायं चरेयुरेवमनेनर्त्विजः सम्प्रदायं चरन्ति तद्वाचैवैतत्सम्प्रदायं चरन्ति वाग्घि यज्ञो वाग् उ हि रेतस्तद् एतेनैवैतत्संप्रदायं चरन्ति
sa yadāśrāvayati
yajñamevaitadanumantrayata ā naḥ śṛṇūpa na āvartasvety atha yatpratyāśrāvayati yajña evaitad upāvartate 'stu tatheti tenopāvṛttena retasā bhūtenartvijaḥ sampradāyaṃ caranti yajamānena parokṣaṃ yathā pūrṇapātreṇa sampradāyaṃ careyurevamanenartvijaḥ sampradāyaṃ caranti tadvācaivaitatsampradāyaṃ caranti vāgghi yajño vāg u hi retastad etenaivaitatsaṃpradāyaṃ caranti
- 8
सो ऽनुब्रूहीत्येवोक्त्वाध्वर्युः
नापव्याहरेन्नो एव होतापव्याहरेद् आश्रावयत्यध्वर्युस्तद् अग्नीधं यज्ञ उपावर्तते
so 'nubrūhītyevoktvādhvaryuḥ
nāpavyāharenno eva hotāpavyāhared āśrāvayatyadhvaryustad agnīdhaṃ yajña upāvartate
- 9
सो ऽग्नीन्नापव्याहरेत्
आ प्रत्याश्रावणात्प्रत्याश्रावयत्यग्नीत्तत्पुनरध्वर्युं यज्ञ उपावर्तते
so 'gnīnnāpavyāharet
ā pratyāśrāvaṇātpratyāśrāvayatyagnīttatpunaradhvaryuṃ yajña upāvartate
- 10
सो ऽध्वर्युर्नापव्याहरेत्
आ यजेति वक्तोर्यजेत्येवाध्वर्युर्होत्रे यज्ञं सम्प्रयच्छति
so 'dhvaryurnāpavyāharet
ā yajeti vaktoryajetyevādhvaryurhotre yajñaṃ samprayacchati
- 11
स होता नापव्याहरेत्
आ वषट्कारात्तं वषट्कारेणाग्नावेव योनौ रेतो भूतं सिञ्चत्य् अग्निर्वै योनिर्यज्ञस्य स ततः प्रजायत इति नु हविर्यज्ञे ऽथ सौम्ये ऽध्वरे
sa hotā nāpavyāharet
ā vaṣaṭkārāttaṃ vaṣaṭkāreṇāgnāveva yonau reto bhūtaṃ siñcaty agnirvai yoniryajñasya sa tataḥ prajāyata iti nu haviryajñe 'tha saumye 'dhvare
- 12
स वै ग्रहं गृहीत्वाध्वर्युः
नापव्याहरेद् ओपाकरणाद् उपावर्तध्वमित्येवाध्वर्युरुद्गातृभ्यो यज्ञं सम्प्रयच्छति
sa vai grahaṃ gṛhītvādhvaryuḥ
nāpavyāhared opākaraṇād upāvartadhvamityevādhvaryurudgātṛbhyo yajñaṃ samprayacchati
- 13
त उद्गातारो नापव्याहरेयुः
ओत्तमाया एषोत्तमेत्येवोद्गातारो होत्रे यज्ञं सम्प्रयच्छन्ति
ta udgātāro nāpavyāhareyuḥ
ottamāyā eṣottametyevodgātāro hotre yajñaṃ samprayacchanti
- 14
स होता नापव्याहरेत्
आ वषट्कारात्तं वषट्कारेणाग्नावेव योनौ रेतो भूतं सिञ्चत्य् अग्निर्वै योनिर्यज्ञस्य स ततः प्रजायते
sa hotā nāpavyāharet
ā vaṣaṭkārāttaṃ vaṣaṭkāreṇāgnāveva yonau reto bhūtaṃ siñcaty agnirvai yoniryajñasya sa tataḥ prajāyate
- 15
स यद्ध सो ऽपव्याहरेत्
यं यज्ञ उपावर्तते यथा पूर्णपात्रम्परासिञ्चेदेवं ह स यजमानम्परासिञ्चेत्स यत्र हैवमृत्विजः संविदाना यज्ञेन चरन्ति सर्वमेव तत्र कल्पते न मुह्यति तस्मादेवमेव यज्ञो भर्तव्यः
sa yaddha so 'pavyāharet
yaṃ yajña upāvartate yathā pūrṇapātramparāsiñcedevaṃ ha sa yajamānamparāsiñcetsa yatra haivamṛtvijaḥ saṃvidānā yajñena caranti sarvameva tatra kalpate na muhyati tasmādevameva yajño bhartavyaḥ
- 16
ता वा एताः
पञ्च व्याहृतयो भवन्त्य् ओ श्रावयास्तु श्रौषड्यज ये यजामहे वौषडिति पाङ्क्तो यज्ञः पाङ्क्तः पशुः पञ्चर्तवः संवत्सरस्यैषैका यज्ञस्य मात्रैषा सम्पत्
tā vā etāḥ
pañca vyāhṛtayo bhavanty o śrāvayāstu śrauṣaḍyaja ye yajāmahe vauṣaḍiti pāṅkto yajñaḥ pāṅktaḥ paśuḥ pañcartavaḥ saṃvatsarasyaiṣaikā yajñasya mātraiṣā sampat
- 17
तासां सप्तदशाक्षराणि
सप्तदशो वै प्रजापतिः प्रजापतिर्यज्ञ एषैका यज्ञस्य मात्रैषा सम्पत्
tāsāṃ saptadaśākṣarāṇi
saptadaśo vai prajāpatiḥ prajāpatiryajña eṣaikā yajñasya mātraiṣā sampat
- 18
ओ श्रावयेति वै देवाः
पुरोवातं ससृजिरे ऽस्तु श्रौषडित्यभ्राणि समप्लावयन्यजेति विद्युतं ये यजामह इति स्तनयित्नुं वषट्कारेणैव प्रावर्षयन्
o śrāvayeti vai devāḥ
purovātaṃ sasṛjire 'stu śrauṣaḍityabhrāṇi samaplāvayanyajeti vidyutaṃ ye yajāmaha iti stanayitnuṃ vaṣaṭkāreṇaiva prāvarṣayan
- 19
स यदि वृष्टिकामः स्यात्
यदीष्ट्या वा यजेत दर्शपूर्णमासयोर्वैव ब्रूयाद्वृष्टिकामो वा अस्मीति तत्रो अध्वर्युं ब्रूयात्पुरोवातं च विद्युतं च मनसा ध्यायेत्यभ्राणि मनसा ध्यायेत्यग्नीधं स्तनयित्नुं च वर्षं च मनसा ध्यायेति होतारं सर्वाण्येतानि मनसा ध्यायेति ब्रह्माणं वर्षति हैव तत्र यत्रैवमृत्विजः संविदाना यज्ञेन चरन्ति
sa yadi vṛṣṭikāmaḥ syāt
yadīṣṭyā vā yajeta darśapūrṇamāsayorvaiva brūyādvṛṣṭikāmo vā asmīti tatro adhvaryuṃ brūyātpurovātaṃ ca vidyutaṃ ca manasā dhyāyetyabhrāṇi manasā dhyāyetyagnīdhaṃ stanayitnuṃ ca varṣaṃ ca manasā dhyāyeti hotāraṃ sarvāṇyetāni manasā dhyāyeti brahmāṇaṃ varṣati haiva tatra yatraivamṛtvijaḥ saṃvidānā yajñena caranti
- 20
ओ श्रावयेति वै देवाः
विराजम् अभ्याजुहुवुर् अस्तु श्रौषडिति वत्सम् उपावासृजन्यजेत्युदजयन्ये यजामह इत्य् उपासीदन्वषट्कारेणैव विराजम् अदुहतेयं वै विराड् अस्यै वा एष दोह एवं ह वा अस्मा इयं विराट्सर्वान्कामान्दुहे य एवमेतं विराजो दोहं वेद
o śrāvayeti vai devāḥ
virājam abhyājuhuvur astu śrauṣaḍiti vatsam upāvāsṛjanyajetyudajayanye yajāmaha ity upāsīdanvaṣaṭkāreṇaiva virājam aduhateyaṃ vai virāḍ asyai vā eṣa doha evaṃ ha vā asmā iyaṃ virāṭsarvānkāmānduhe ya evametaṃ virājo dohaṃ veda

