21 shlokas
- 1
इन्द्रो ह यत्र वृत्राय वज्रम्प्रजहार
स प्रहृतश्चतुर्धा ऽभवत्तस्य स्फ्यस्तृतीयं वा यावद्वा यूपस्तृतीयं वा यावद्वा रथस्तृतीयं वा यावद्वाथ यत्र प्राहरत्तच्छकलो ऽशीर्यत स पतित्वा शरो ऽभवत्तस्माच्छरो नाम यद् अशीर्यतैवम् उ स चतुर्धा वज्रो ऽभवत्
indro ha yatra vṛtrāya vajramprajahāra
sa prahṛtaścaturdhā 'bhavattasya sphyastṛtīyaṃ vā yāvadvā yūpastṛtīyaṃ vā yāvadvā rathastṛtīyaṃ vā yāvadvātha yatra prāharattacchakalo 'śīryata sa patitvā śaro 'bhavattasmāccharo nāma yad aśīryataivam u sa caturdhā vajro 'bhavat
- 2
ततो द्वाभ्याम्ब्राह्मणा यज्ञे चरन्ति द्वाभ्यां राजन्यबन्धवः संव्याधे यूपेन च स्फ्येन च ब्राह्मणा रथेन च शरेण च राजन्यबन्धवः
tato dvābhyāmbrāhmaṇā yajñe caranti dvābhyāṃ rājanyabandhavaḥ saṃvyādhe yūpena ca sphyena ca brāhmaṇā rathena ca śareṇa ca rājanyabandhavaḥ
- 3
स यत्स्फ्यम् आदत्ते
यथैव तदिन्द्रो वृत्राय वज्रम् उदयच्छद् एवमेवैष एतम्पाप्मने द्विषते भ्रातृव्याय वज्रम् उद्यच्छति तस्माद्वै स्फ्यमादत्ते
sa yatsphyam ādatte
yathaiva tadindro vṛtrāya vajram udayacchad evamevaiṣa etampāpmane dviṣate bhrātṛvyāya vajram udyacchati tasmādvai sphyamādatte
- 4
तमादत्ते
देवस्य त्वा सवितुः प्रसवे ऽश्विनोर्बाहुभ्याम्पूष्णो हस्ताभ्यामाददे ऽध्वरकृतं देवेभ्य इति सविता वै देवानाम्प्रसविता तत्सवितृप्रसूत एवैनमेतदादत्ते ऽश्विनोर्बाहुभ्याम् इत्य् अश्विनावध्वर्यू तत्तयोरेव बाहुभ्याम् आदत्ते न स्वाभ्यां वज्रो वा एष तस्य न मनुष्यो भर्ता तम् एताभिर्देवताभिर् आदत्ते
tamādatte
devasya tvā savituḥ prasave 'śvinorbāhubhyāmpūṣṇo hastābhyāmādade 'dhvarakṛtaṃ devebhya iti savitā vai devānāmprasavitā tatsavitṛprasūta evainametadādatte 'śvinorbāhubhyām ity aśvināvadhvaryū tattayoreva bāhubhyām ādatte na svābhyāṃ vajro vā eṣa tasya na manuṣyo bhartā tam etābhirdevatābhir ādatte
- 5
आददे ऽध्वरकृतं देवेभ्य इति
अध्वरो वै यज्ञो यज्ञकृतं देवेभ्य इत्येवैतदाह तं सव्ये पाणौ कृत्वा दक्षिणेनाभिमृश्य जपति संश्यत्येवैनम् एतद्यज्जपति
ādade 'dhvarakṛtaṃ devebhya iti
adhvaro vai yajño yajñakṛtaṃ devebhya ityevaitadāha taṃ savye pāṇau kṛtvā dakṣiṇenābhimṛśya japati saṃśyatyevainam etadyajjapati
- 6
स जपति
इन्द्रस्य बाहुरसि दक्षिण इत्य् एष वै वीर्यवत्तमो य इन्द्रस्य बाहुर्दक्षिणस्तस्माद् आहेन्द्रस्य बाहुर् असि दक्षिण इति सहस्रभृष्टिः शततेजा इति सहस्रभृष्टिर्वै स वज्र आसीच्छततेजा यं तं वृत्राय प्राहरत्तम् एवैतत्करोति
sa japati
indrasya bāhurasi dakṣiṇa ity eṣa vai vīryavattamo ya indrasya bāhurdakṣiṇastasmād āhendrasya bāhur asi dakṣiṇa iti sahasrabhṛṣṭiḥ śatatejā iti sahasrabhṛṣṭirvai sa vajra āsīcchatatejā yaṃ taṃ vṛtrāya prāharattam evaitatkaroti
- 7
वायुरसि तिग्मतेजा इति
एतद्वै तेजिष्ठं तेजो यदयं यो ऽयम्पवत एष हीमांल्लोकांस्तिर्यङ्ङ् अनुपवते संश्यत्येवैनम् एतद्द्विषतो वध इति यदि नाभिचरेद्यद्य् उ अभिचरेद् अमुष्य वध इति ब्रूयात्तेन संशितेन नात्मानम् उपस्पृशति न पृथिवीं नेदनेन वज्रेण संशितेनात्मानं वा पृथिवीं वा हिनसानीति तस्मान्नात्मानम् उपस्पृशति न पृथिवीम्
vāyurasi tigmatejā iti
etadvai tejiṣṭhaṃ tejo yadayaṃ yo 'yampavata eṣa hīmāṃllokāṃstiryaṅṅ anupavate saṃśyatyevainam etaddviṣato vadha iti yadi nābhicaredyady u abhicared amuṣya vadha iti brūyāttena saṃśitena nātmānam upaspṛśati na pṛthivīṃ nedanena vajreṇa saṃśitenātmānaṃ vā pṛthivīṃ vā hinasānīti tasmānnātmānam upaspṛśati na pṛthivīm
- 8
देवाश्च वा असुराश्च
उभये प्राजापत्याः पस्पृधिरे ते ह स्म यद्देवा असुराञ्जयन्ति ततो ह स्मैवैनान्पुनर् उपोत्तिष्ठन्ति
devāśca vā asurāśca
ubhaye prājāpatyāḥ paspṛdhire te ha sma yaddevā asurāñjayanti tato ha smaivainānpunar upottiṣṭhanti
- 9
ते ह देवा ऊचुः
जयामो वा असुरांस्ततस्त्वेव नः पुनरुपोत्तिष्ठन्ति कथं न्वेनाननपजय्यं जयेमेति
te ha devā ūcuḥ
jayāmo vā asurāṃstatastveva naḥ punarupottiṣṭhanti kathaṃ nvenānanapajayyaṃ jayemeti
- 10
स हाग्निरुवाच
उदञ्चो वै नः पलाय्य मुच्यन्त इत्युदञ्चो ह स्मैवैषाम्पलाय्य मुच्यन्ते
sa hāgniruvāca
udañco vai naḥ palāyya mucyanta ityudañco ha smaivaiṣāmpalāyya mucyante
- 11
स हाग्निरुवाच
अहमुत्तरतः पर्येष्याम्य् अथ यूयमित उपसंरोत्स्यथ तान्त्संरुध्यैभिश्च लोकैरभिनिधास्यामो यद् उ चेमांल्लोकानति चतुर्थं ततः पुनर्न संहास्यन्त इति
sa hāgniruvāca
ahamuttarataḥ paryeṣyāmy atha yūyamita upasaṃrotsyatha tāntsaṃrudhyaibhiśca lokairabhinidhāsyāmo yad u cemāṃllokānati caturthaṃ tataḥ punarna saṃhāsyanta iti
- 12
सो ऽग्निरुत्तरतः पर्यैत्
अथेम इत उपसमरुन्धंस्तान्त्संरुध्यैभिश्च लोकैर् अभिन्यदधुर्यद् उ चेमांल्लोकान् अति चतुर्थं ततः पुनर्न समजिहत तद् एतन्निदानेन यत्स्तम्बयजुः
so 'gniruttarataḥ paryait
athema ita upasamarundhaṃstāntsaṃrudhyaibhiśca lokair abhinyadadhuryad u cemāṃllokān ati caturthaṃ tataḥ punarna samajihata tad etannidānena yatstambayajuḥ
- 13
स यो ऽसावग्नीद् उत्तरतः पर्येति
अग्निर् एवैष निदानेन तानध्वर्युरेवेत उपसंरुणद्धि तान्त्संरुध्यैभिश्च लोकैर् अभिनिदधाति यद् उ चेमांल्लोकानति चतुर्थं ततः पुनर्न संजिहते तस्माद् अप्येतर्ह्यसुरा न संजिहते येन ह्येवैनान्देवा अवाबाधन्त तेनैवैनानप्येतर्हि ब्रह्मणा यज्ञे ऽवबाधन्ते
sa yo 'sāvagnīd uttarataḥ paryeti
agnir evaiṣa nidānena tānadhvaryureveta upasaṃruṇaddhi tāntsaṃrudhyaibhiśca lokair abhinidadhāti yad u cemāṃllokānati caturthaṃ tataḥ punarna saṃjihate tasmād apyetarhyasurā na saṃjihate yena hyevaināndevā avābādhanta tenaivainānapyetarhi brahmaṇā yajñe 'vabādhante
- 14
य उ एव यजमानायारातीयति
यश्चैनं द्वेष्टि तमेवैतदेभिश्च लोकैरभिनिदधाति यद् उ चेमांल्लोकान् अति चतुर्थम् अस्या एव सर्वं हरत्य् अस्यां हीमे सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः किं हि हरद्यद् अन्तरिक्षं हरामि दिवं हरामीति हरेत्तस्मादस्या एव सर्वं हरति
ya u eva yajamānāyārātīyati
yaścainaṃ dveṣṭi tamevaitadebhiśca lokairabhinidadhāti yad u cemāṃllokān ati caturtham asyā eva sarvaṃ haraty asyāṃ hīme sarve lokāḥ pratiṣṭhitāḥ kiṃ hi haradyad antarikṣaṃ harāmi divaṃ harāmīti harettasmādasyā eva sarvaṃ harati
- 15
अथ तृणमन्तर्धाय प्रहरति
नेदनेन वज्रेण संशितेन पृथिवीं हिनसानीति तस्मात्तृणमन्तर्धाय प्रहरति
atha tṛṇamantardhāya praharati
nedanena vajreṇa saṃśitena pṛthivīṃ hinasānīti tasmāttṛṇamantardhāya praharati
- 16
स प्रहरति
पृथिवि देवयजन्योषध्यास्ते मूलम्मा हिंसिषम् इत्य् उत्तरमूलामिव वा एनामेतत्करोत्य् आददानस्ताम् एतद् आहौषधीनां ते मूलानि मा हिंसिषमिति व्रजं गच्छ गोष्ठानम् इत्य् अभिनिधास्यन्नेवैतदनपक्रमि कुरुते तद्ध्यनपक्रमि यद्व्रजे ऽन्तस्तस्मादाह व्रजं गच्छ गोष्ठानमिति वर्षतु ते द्यौरिति यत्र वा अस्यै खनन्तः क्रूरीकुर्वन्त्य् अपघ्नन्ति शान्तिर् आपस्तदद्भिः शान्त्या शमयति तदद्भिः संदधाति तस्माद् आह वर्षतु ते द्यौर् इति बधान देव सवितः परमस्याम्पृथिव्याम् इति देवम् एवैतत्सवितारम् आहान्धे तमसि बधानेति यदाह परमस्याम्पृथिव्याम् इति शतेन पाशैर् इत्यमुचे तद् आह यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तम् अतो मा मौग् इति यदि नाभिचरेद्यद्य् उ अभिचरेद् अमुम् अतो मा मौग् इति ब्रूयात्
sa praharati
pṛthivi devayajanyoṣadhyāste mūlammā hiṃsiṣam ity uttaramūlāmiva vā enāmetatkaroty ādadānastām etad āhauṣadhīnāṃ te mūlāni mā hiṃsiṣamiti vrajaṃ gaccha goṣṭhānam ity abhinidhāsyannevaitadanapakrami kurute taddhyanapakrami yadvraje 'ntastasmādāha vrajaṃ gaccha goṣṭhānamiti varṣatu te dyauriti yatra vā asyai khanantaḥ krūrīkurvanty apaghnanti śāntir āpastadadbhiḥ śāntyā śamayati tadadbhiḥ saṃdadhāti tasmād āha varṣatu te dyaur iti badhāna deva savitaḥ paramasyāmpṛthivyām iti devam evaitatsavitāram āhāndhe tamasi badhāneti yadāha paramasyāmpṛthivyām iti śatena pāśair ityamuce tad āha yo 'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastam ato mā maug iti yadi nābhicaredyady u abhicared amum ato mā maug iti brūyāt
- 17
अथ द्वितीयम्प्रहरति
अपाररुम्पृथिव्यै देवयजनाद्बध्यासम् इत्य् अररुर्ह वै नामासुररक्षसम् आस तं देवा अस्या अपाघ्नन्त तथो एवैनमेतदेषो ऽस्या अपहते व्रजं गच्छ गोष्ठानं वर्षतु ते द्यौर्बधान देव सवितः परमस्याम्पृथिव्यां शतेन पाशैर्यो ऽस्मान्द्वेष्टि यं च वयं द्विष्मस्तम् अतो मा मौगिति
atha dvitīyampraharati
apārarumpṛthivyai devayajanādbadhyāsam ity ararurha vai nāmāsurarakṣasam āsa taṃ devā asyā apāghnanta tatho evainametadeṣo 'syā apahate vrajaṃ gaccha goṣṭhānaṃ varṣatu te dyaurbadhāna deva savitaḥ paramasyāmpṛthivyāṃ śatena pāśairyo 'smāndveṣṭi yaṃ ca vayaṃ dviṣmastam ato mā maugiti
- 18
तमग्नीदभिनिदधाति
अररो दिवम्मा पप्त इति यत्र वै देवा अररुम् असुररक्षसम् अपाघ्नत स दिवम् अपिपतिषत्तम् अग्निर् अभिन्यदधाद् अररो दिवम्मा पप्त इति स न दिवम् अपत्तथो एवैनम् एतद् अध्वर्युर् एवास्माल्लोकाद् अन्तरेति दिवो ऽध्यग्नीत्तस्मादेवं करोति
tamagnīdabhinidadhāti
araro divammā papta iti yatra vai devā ararum asurarakṣasam apāghnata sa divam apipatiṣattam agnir abhinyadadhād araro divammā papta iti sa na divam apattatho evainam etad adhvaryur evāsmāllokād antareti divo 'dhyagnīttasmādevaṃ karoti
- 19
अथ तृतीयम्प्रहरति
द्रप्सस्ते द्याम्मा स्कन्नित्य् अयं वा अस्यै द्रप्सो यमस्या इमं रसं प्रजा उपजीवन्त्य् एष ते दिवम्मा पप्तद् इत्य् एवैतदाह व्रजं गच्छ गोष्ठानम् ॥। मौगिति
atha tṛtīyampraharati
drapsaste dyāmmā skannity ayaṃ vā asyai drapso yamasyā imaṃ rasaṃ prajā upajīvanty eṣa te divammā paptad ity evaitadāha vrajaṃ gaccha goṣṭhānam ||| maugiti
- 20
स वै त्रिर्यजुषा हरति
त्रयो वा इमे लोका एभिर् एवैनम् एतल्लोकैर् अभिनिदधात्य् अद्धा वै तद्यद् इमे लोका अद्धो तद्यद्यजुस्तस्मात्त्रिर्यजुषा हरति
sa vai triryajuṣā harati
trayo vā ime lokā ebhir evainam etallokair abhinidadhāty addhā vai tadyad ime lokā addho tadyadyajustasmāttriryajuṣā harati
- 21
तूष्णीं चतुर्थम्
स यद् इमांल्लोकानति चतुर्थमस्ति वा न वा तेनैवैतद्द्विषन्तम्भ्रातृव्यम् अवबाधते ऽनद्धा वै तद्यदिमांल्लोकानति चतुर्थमस्ति वा न वानद्धो तद्यत्तूष्णीं तस्मात्तूष्णीं चतुर्थम्
tūṣṇīṃ caturtham
sa yad imāṃllokānati caturthamasti vā na vā tenaivaitaddviṣantambhrātṛvyam avabādhate 'naddhā vai tadyadimāṃllokānati caturthamasti vā na vānaddho tadyattūṣṇīṃ tasmāttūṣṇīṃ caturtham

