294 shlokas
- 1
पारदः सर्वरोगाणां जेता पुष्टिकरः स्मृतः
सुदिने साधितः कुर्यात्संसिद्धिं देहलोहयोः
pāradaḥ sarvarogāṇāṃ jetā puṣṭikaraḥ smṛtaḥ
sudine sādhitaḥ kuryātsaṃsiddhiṃ dehalohayoḥ
- 2
रसेन्द्रः पारदः सूतो हरजः सूतको रसः
बुधैस्तस्येति नामानि ज्ञेयानि रसकर्मसु
rasendraḥ pāradaḥ sūto harajaḥ sūtako rasaḥ
budhaistasyeti nāmāni jñeyāni rasakarmasu
- 3
ताम्रतारारनागाश्च हेमवङ्गौ च तीक्ष्णकम्
कांस्यकं कान्तलोहं च धातवो नव ये स्मृताः
tāmratārāranāgāśca hemavaṅgau ca tīkṣṇakam
kāṃsyakaṃ kāntalohaṃ ca dhātavo nava ye smṛtāḥ
- 4
सूर्यादीनां ग्रहाणां ते कथिता नामभिः क्रमात्
राजीरसोनमूषायां रसं क्षिप्त्वा विबन्धयेत्
sūryādīnāṃ grahāṇāṃ te kathitā nāmabhiḥ kramāt
rājīrasonamūṣāyāṃ rasaṃ kṣiptvā vibandhayet
- 5
वस्त्रेण दोलिकायन्त्रे स्वेदयेत्काञ्जिकैस्त्र्यहम्
दिनैकं मर्दयेत्सूतं कुमारीसंभवैर्द्रवैः
vastreṇa dolikāyantre svedayetkāñjikaistryaham
dinaikaṃ mardayetsūtaṃ kumārīsaṃbhavairdravaiḥ
- 6
तथा चित्रकजैः क्वाथैर्मर्दयेदेकवासरम्
काकमाचीरसैस्तद्वद्दिनमेकं च मर्दयेत्
tathā citrakajaiḥ kvāthairmardayedekavāsaram
kākamācīrasaistadvaddinamekaṃ ca mardayet
- 7
त्रिफलायास्तथा क्वाथै रसो मर्द्यः प्रयत्नतः
ततस्तेभ्यः पृथक्कुर्यात्सूतं प्रक्षाल्य काञ्जिकैः
triphalāyāstathā kvāthai raso mardyaḥ prayatnataḥ
tatastebhyaḥ pṛthakkuryātsūtaṃ prakṣālya kāñjikaiḥ
- 8
ततः क्षिप्त्वा रसं खल्वे रसादर्धं च सैन्धवम्
मर्दयेन्निम्बुकरसैर्दिनमेकम् अनारतम्
tataḥ kṣiptvā rasaṃ khalve rasādardhaṃ ca saindhavam
mardayennimbukarasairdinamekam anāratam
- 9
ततो राजी रसोनश्च मुख्यश्च नवसादरः
एतै रससमैस्तद्वत्सूतो मर्द्यस्तुषाम्बुना
tato rājī rasonaśca mukhyaśca navasādaraḥ
etai rasasamaistadvatsūto mardyastuṣāmbunā
- 10
ततः संशोष्य चक्राभं कृत्वा लिप्त्वा च हिङ्गुना
द्विस्थालीसंपुटे धृत्वा पूरयेल्लवणेन च
tataḥ saṃśoṣya cakrābhaṃ kṛtvā liptvā ca hiṅgunā
dvisthālīsaṃpuṭe dhṛtvā pūrayellavaṇena ca
- 11
अधः स्थालीं ततो मुद्रां दद्याद्दृढतरां बुधः
विशोष्याग्निं विधायाधो निषिञ्चेदम्बुनोपरि
adhaḥ sthālīṃ tato mudrāṃ dadyāddṛḍhatarāṃ budhaḥ
viśoṣyāgniṃ vidhāyādho niṣiñcedambunopari
- 12
ततस्तु कुर्यात्तीव्राग्निं तदधः प्रहरत्रयम्
एवं निपातयेदूर्ध्वं रसो दोषविवर्जितः
tatastu kuryāttīvrāgniṃ tadadhaḥ praharatrayam
evaṃ nipātayedūrdhvaṃ raso doṣavivarjitaḥ
- 13
अथोर्ध्वपिठरीमध्ये लग्नो ग्राह्यो रसोत्तमः
लोहपात्रे विनिक्षिप्य घृतमग्नौ प्रतापयेत्
athordhvapiṭharīmadhye lagno grāhyo rasottamaḥ
lohapātre vinikṣipya ghṛtamagnau pratāpayet
- 14
तप्ते घृते तत्समानं क्षिपेद्गन्धकजं रजः
विद्रुतं गन्धकं ज्ञात्वा दुग्धमध्ये विनिक्षिपेत्
tapte ghṛte tatsamānaṃ kṣipedgandhakajaṃ rajaḥ
vidrutaṃ gandhakaṃ jñātvā dugdhamadhye vinikṣipet
- 15
एवं गन्धकशुद्धिः स्यात्सर्वकार्येषु योजयेत्
मेषीक्षीरेण दरदमम्लवर्गैश्च भावितम्
evaṃ gandhakaśuddhiḥ syātsarvakāryeṣu yojayet
meṣīkṣīreṇa daradamamlavargaiśca bhāvitam
- 16
सप्तवारं प्रयत्नेन शुद्धिमायाति निश्चितम्
निम्बूरसैर्निम्बपत्ररसैर्वा याममात्रकम्
saptavāraṃ prayatnena śuddhimāyāti niścitam
nimbūrasairnimbapatrarasairvā yāmamātrakam
- 17
पिष्ट्वा दरदम् ऊर्ध्वं च पातयेत्सूतयुक्तिवत्
ततः शुद्धरसं तस्मान्नीत्वा कार्येषु योजयेत्
piṣṭvā daradam ūrdhvaṃ ca pātayetsūtayuktivat
tataḥ śuddharasaṃ tasmānnītvā kāryeṣu yojayet
- 18
कालकूटो वत्सनाभः शृङ्गकश्च प्रदीपकः
हालाहलो ब्रह्मपुत्रो हारिद्रः सक्तुकस्तथा
kālakūṭo vatsanābhaḥ śṛṅgakaśca pradīpakaḥ
hālāhalo brahmaputro hāridraḥ saktukastathā
- 19
सौराष्ट्रिक इति प्रोक्ता विषभेदा अमी नव
अर्कसेहुण्डधत्तूरलाङ्गलीकरवीरकम्
saurāṣṭrika iti proktā viṣabhedā amī nava
arkasehuṇḍadhattūralāṅgalīkaravīrakam
- 20
गुञ्जाहिफेनावित्येताः सप्तोपविषजातयः
एतैर्मर्दितः सूतश्छिन्नपक्षः प्रजायते
guñjāhiphenāvityetāḥ saptopaviṣajātayaḥ
etairmarditaḥ sūtaśchinnapakṣaḥ prajāyate
- 21
मुखं च जायते तस्य धातूंश्च ग्रसते क्षणात्
अथवा कटुकक्षारौ राजी लवणपञ्चकम्
mukhaṃ ca jāyate tasya dhātūṃśca grasate kṣaṇāt
athavā kaṭukakṣārau rājī lavaṇapañcakam
- 22
रसोनो नवसारश्च शिग्रुश्चैकत्र चूर्णितैः
समांशैः पारदादेतैर्जम्बीरेण द्रवेण वा
rasono navasāraśca śigruścaikatra cūrṇitaiḥ
samāṃśaiḥ pāradādetairjambīreṇa draveṇa vā
- 23
निम्बुतोयैः काञ्जिकैर्वा सोष्णखल्वे विमर्दयेत्
अहोरात्रत्रयेण स्याद्रसे धातुचरं मुखम्
nimbutoyaiḥ kāñjikairvā soṣṇakhalve vimardayet
ahorātratrayeṇa syādrase dhātucaraṃ mukham
- 24
अथवा बिन्दुलीकीटै रसो मर्द्यस्त्रिवासरम्
लवणाम्लैर्मुखं तस्य जायते धातुहृत्त्वरा
athavā bindulīkīṭai raso mardyastrivāsaram
lavaṇāmlairmukhaṃ tasya jāyate dhātuhṛttvarā
- 25
अथ कच्छपयन्त्रेण गन्धजारणमुच्यते
मृत्कुण्डे निक्षिपेत्तोयं तन्मध्ये च शरावकम्
atha kacchapayantreṇa gandhajāraṇamucyate
mṛtkuṇḍe nikṣipettoyaṃ tanmadhye ca śarāvakam
- 26
महत्कुण्डपिधानाभं मध्ये मेखलया युतम्
लिप्त्वा च मेखलामध्यं चूर्णेनात्र रसं क्षिपेत्
mahatkuṇḍapidhānābhaṃ madhye mekhalayā yutam
liptvā ca mekhalāmadhyaṃ cūrṇenātra rasaṃ kṣipet
- 27
रसस्योपरि गन्धस्य रजो दद्यात्समांशकम्
दत्त्वोपरि शरावं च भस्ममुद्रां प्रदापयेत्
rasasyopari gandhasya rajo dadyātsamāṃśakam
dattvopari śarāvaṃ ca bhasmamudrāṃ pradāpayet
- 28
तस्योपरि पुटं दद्याच्चतुर्भिर्गोमयोपलैः
एवं पुनः पुनर्गन्धं षड्गुणं जारयेद्बुधः
tasyopari puṭaṃ dadyāccaturbhirgomayopalaiḥ
evaṃ punaḥ punargandhaṃ ṣaḍguṇaṃ jārayedbudhaḥ
- 29
गन्धे जीर्णे भवेत्सूतस्तीक्ष्णाग्निः सर्वकर्मसु
धूमसारं रसं तोरीं गन्धकं नवसादरम्
gandhe jīrṇe bhavetsūtastīkṣṇāgniḥ sarvakarmasu
dhūmasāraṃ rasaṃ torīṃ gandhakaṃ navasādaram
- 30
यामैकं मर्दयेदम्लैर्भागं कृत्वा समांशकम्
काचकुप्यां विनिक्षिप्य तां च मृद्वस्त्रमुद्रया
yāmaikaṃ mardayedamlairbhāgaṃ kṛtvā samāṃśakam
kācakupyāṃ vinikṣipya tāṃ ca mṛdvastramudrayā

