Sanskrit

Samkhya Karika Bhashya · 61.2 61.2.3

61.2.3

व्यक्ताव्यक्तपुरुषास्त्रयः पदार्थास्तेन कालो ऽन्तर्भूतो ऽस्ति

स हि व्यक्तः

सर्वकर्तृत्वात्कालस्यापि प्रधानम् एव कारणम्

स्वभावो ऽप्यत्रैव लीनः

तस्मात्कालो न कारणं नापि स्वभाव इति

तस्मात्प्रकृतिर् एव कारणम्

न प्रकृतेः कारणान्तरम् अस्तीति

न पुनर्दर्शनम् उपयाति पुरुषस्यातः प्रकृतेः सुकुमारतरं सुभोग्यतरं न किंचिद् ईश्वरादिकारणम् अस्तीति मे मतिर्भवति

तथा च लोके रूढं पुरुषो मुक्तः पुरुषः संसरतीति च

उदित आह

Transliteration

vyaktāvyaktapuruṣāstrayaḥ padārthāstena kālo 'ntarbhūto 'sti

sa hi vyaktaḥ

sarvakartṛtvātkālasyāpi pradhānam eva kāraṇam

svabhāvo 'pyatraiva līnaḥ

tasmātkālo na kāraṇaṃ nāpi svabhāva iti

tasmātprakṛtir eva kāraṇam

na prakṛteḥ kāraṇāntaram astīti

na punardarśanam upayāti puruṣasyātaḥ prakṛteḥ sukumārataraṃ subhogyataraṃ na kiṃcid īśvarādikāraṇam astīti me matirbhavati

tathā ca loke rūḍhaṃ puruṣo muktaḥ puruṣaḥ saṃsaratīti ca

udita āha

By System Admin

Translation

Draft in progress