Samkhya Karika Bhashya · 62.2 62.2.1
62.2.1तस्मात्कारणात्पुरुषो न बध्यते नापि मुच्यते नापि संसरति यस्मात्कारणात्प्रकृतिर् एव नानाश्रया दैवमानुषतिर्यग्योन्याश्रया बुद्ध्यहंकारतन्मात्रेन्द्रियभूतस्वरूपेण बध्यते मुच्यते संसरति चेति
अथ मुक्त एव स्वभावात्स सर्वगतश्च कथं संसरति
अप्राप्तप्रापणार्थं संसरणम् इति
तेन पुरुषो बध्यते पुरुषो मुच्यते पुरुषः संसरतीति व्यपदिश्यते येन संसारित्वं न विद्यते
सत्त्वपुरुषान्तरज्ञानात्तत्त्वं पुरुषस्याभिव्यज्यते
तदभिव्यक्तौ केवलः शुद्धो मुक्तः स्वरूपप्रतिष्ठः पुरुष इति
अत्र यदि पुरुषस्य बन्धो नास्ति ततो मोक्षो ऽपि नास्ति
अत्रोच्यते
प्रकृतिर् एवात्मानं बध्नाति मोचयति च यन्न सूक्ष्मशरीरं तन्मात्रकं त्रिविधकरणोपेतं तत्त्रिविधेन बन्धेन बध्यते
उक्तं च
प्राकृतेन च बन्धेन तथा वैकारिकेण च
दाक्षिणेन तृतीयेन बद्धो नान्येन मुच्यते
Transliteration
tasmātkāraṇātpuruṣo na badhyate nāpi mucyate nāpi saṃsarati yasmātkāraṇātprakṛtir eva nānāśrayā daivamānuṣatiryagyonyāśrayā buddhyahaṃkāratanmātrendriyabhūtasvarūpeṇa badhyate mucyate saṃsarati ceti
atha mukta eva svabhāvātsa sarvagataśca kathaṃ saṃsarati
aprāptaprāpaṇārthaṃ saṃsaraṇam iti
tena puruṣo badhyate puruṣo mucyate puruṣaḥ saṃsaratīti vyapadiśyate yena saṃsāritvaṃ na vidyate
sattvapuruṣāntarajñānāttattvaṃ puruṣasyābhivyajyate
tadabhivyaktau kevalaḥ śuddho muktaḥ svarūpapratiṣṭhaḥ puruṣa iti
atra yadi puruṣasya bandho nāsti tato mokṣo 'pi nāsti
atrocyate
prakṛtir evātmānaṃ badhnāti mocayati ca yanna sūkṣmaśarīraṃ tanmātrakaṃ trividhakaraṇopetaṃ tattrividhena bandhena badhyate
uktaṃ ca
prākṛtena ca bandhena tathā vaikārikeṇa ca
dākṣiṇena tṛtīyena baddho nānyena mucyate
By System Admin
Translation
Draft in progress