Samkhya Karika Bhashya · 4.2 4.2.4
4.2.4एवम् उक्ते तस्मिन्प्रदेशे शोभना गुणः सन्तीति प्रतिभोत्पद्यते
प्रतिभान्वाससंज्ञानम् इति
ऐतिह्यम्यथा
ब्रवीति लोको यथात्र वटे यक्षिणी प्रवसतीत्येव एवैतिह्यम्
उपमानम्यथा
गौर् इव गवयः समुद्र इव तडागः
एतानि षट्प्रमाणानि त्रिषु दृष्टादिष्व् अन्तर्भूतानि
तत्रानुमाने तावद् अर्थापत्तिर् अन्तर्भूता
सम्भवाभावप्रतिभैतिह्योपमाश्चाप्तवचने
तस्मात्त्रिष्वेव सर्वप्रमाणसिद्धत्वात्त्रिविधम्प्रमाणम् इष्टम्तद् आह
तेन त्रिविधेन प्रमाणेन प्रमाणसिद्धिर्भवतीति वाक्यशेषः
प्रमेयसिद्धिः प्रमाणाद्धि
प्रमेयम्प्रधानम्बुद्धिर् अहंकारः पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतानि पुरुष इति
एतानि पञ्चविंशतितत्त्वानि व्यक्ताव्यक्तज्ञा इत्युच्यन्ते
तत्र किंचित्प्रत्यक्षेण साध्यं किंचिद् अनुमानेन किंचिद् आगमेनेति त्रिविधं प्रमाणम् उक्तम्
तस्य किं लक्षणम् एतद् आह
Transliteration
evam ukte tasminpradeśe śobhanā guṇaḥ santīti pratibhotpadyate
pratibhānvāsasaṃjñānam iti
aitihyamyathā
bravīti loko yathātra vaṭe yakṣiṇī pravasatītyeva evaitihyam
upamānamyathā
gaur iva gavayaḥ samudra iva taḍāgaḥ
etāni ṣaṭpramāṇāni triṣu dṛṣṭādiṣv antarbhūtāni
tatrānumāne tāvad arthāpattir antarbhūtā
sambhavābhāvapratibhaitihyopamāścāptavacane
tasmāttriṣveva sarvapramāṇasiddhatvāttrividhampramāṇam iṣṭamtad āha
tena trividhena pramāṇena pramāṇasiddhirbhavatīti vākyaśeṣaḥ
prameyasiddhiḥ pramāṇāddhi
prameyampradhānambuddhir ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtāni puruṣa iti
etāni pañcaviṃśatitattvāni vyaktāvyaktajñā ityucyante
tatra kiṃcitpratyakṣeṇa sādhyaṃ kiṃcid anumānena kiṃcid āgameneti trividhaṃ pramāṇam uktam
tasya kiṃ lakṣaṇam etad āha
By System Admin
Translation
Draft in progress