Sanskrit

Samkhya Karika Bhashya · 4.2 4.2.4

4.2.4

एवम् उक्ते तस्मिन्प्रदेशे शोभना गुणः सन्तीति प्रतिभोत्पद्यते

प्रतिभान्वाससंज्ञानम् इति

ऐतिह्यम्यथा

ब्रवीति लोको यथात्र वटे यक्षिणी प्रवसतीत्येव एवैतिह्यम्

उपमानम्यथा

गौर् इव गवयः समुद्र इव तडागः

एतानि षट्प्रमाणानि त्रिषु दृष्टादिष्व् अन्तर्भूतानि

तत्रानुमाने तावद् अर्थापत्तिर् अन्तर्भूता

सम्भवाभावप्रतिभैतिह्योपमाश्चाप्तवचने

तस्मात्त्रिष्वेव सर्वप्रमाणसिद्धत्वात्त्रिविधम्प्रमाणम् इष्टम्तद् आह

तेन त्रिविधेन प्रमाणेन प्रमाणसिद्धिर्भवतीति वाक्यशेषः

प्रमेयसिद्धिः प्रमाणाद्धि

प्रमेयम्प्रधानम्बुद्धिर् अहंकारः पञ्च तन्मात्राण्येकादशेन्द्रियाणि पञ्च महाभूतानि पुरुष इति

एतानि पञ्चविंशतितत्त्वानि व्यक्ताव्यक्तज्ञा इत्युच्यन्ते

तत्र किंचित्प्रत्यक्षेण साध्यं किंचिद् अनुमानेन किंचिद् आगमेनेति त्रिविधं प्रमाणम् उक्तम्

तस्य किं लक्षणम् एतद् आह

Transliteration

evam ukte tasminpradeśe śobhanā guṇaḥ santīti pratibhotpadyate

pratibhānvāsasaṃjñānam iti

aitihyamyathā

bravīti loko yathātra vaṭe yakṣiṇī pravasatītyeva evaitihyam

upamānamyathā

gaur iva gavayaḥ samudra iva taḍāgaḥ

etāni ṣaṭpramāṇāni triṣu dṛṣṭādiṣv antarbhūtāni

tatrānumāne tāvad arthāpattir antarbhūtā

sambhavābhāvapratibhaitihyopamāścāptavacane

tasmāttriṣveva sarvapramāṇasiddhatvāttrividhampramāṇam iṣṭamtad āha

tena trividhena pramāṇena pramāṇasiddhirbhavatīti vākyaśeṣaḥ

prameyasiddhiḥ pramāṇāddhi

prameyampradhānambuddhir ahaṃkāraḥ pañca tanmātrāṇyekādaśendriyāṇi pañca mahābhūtāni puruṣa iti

etāni pañcaviṃśatitattvāni vyaktāvyaktajñā ityucyante

tatra kiṃcitpratyakṣeṇa sādhyaṃ kiṃcid anumānena kiṃcid āgameneti trividhaṃ pramāṇam uktam

tasya kiṃ lakṣaṇam etad āha

By System Admin

Translation

Draft in progress