Samkhya Karika Bhashya · 4.2 4.2.3
4.2.3एतेषु प्रमाणेषु सर्वप्रमाणानि सिद्धानि भवन्ति
षट्प्रमाणानि जैमिनिः
अथ कानि तानि प्रमाणानि
अर्थापत्तिः सम्भवो ऽभावः प्रतिभैतिह्यम् उपमानम्चेति षट्प्रमाणानि
तत्रार्थापत्तिर्द्विविधा दृष्टा श्रुता च
तत्र दृष्टा
एकस्मिन्पक्ष आत्मभावो गृहीतश्चेद् अन्यस्मिन्न् अप्य् आत्मभावो गृह्यत एव
श्रुता यथा
दिवा देवदत्तो न भुङ्क्ते ऽथ च पीनो दृश्यते ऽतो ऽवगम्यते रात्रौ भुङ्क्त इति
संभवो यथा
प्रस्थ इत्य् उक्ते चत्वारः कुडवाः संभाव्यन्ते
अभावो नाम प्रागितरेतरात्यन्तसर्वाभावलक्षणः
प्रागभावो यथा
देवदत्तः कौमारयौवनादिषु
इतरेतराभावः
पटे घटाभावः
अत्यन्ताभावः
खरविषाणवन्ध्यासुतखपुष्पवद् इति
सर्वाभावः प्रध्वंसाभावो दग्धपटवद् इति
यथा शुष्कधान्यदर्शनाद्वृष्टेर् अभावो गम्यते
एवम् अभावो ऽनेकधा
प्रतिभा यथा
दक्षिणेन च विन्ध्यस्य सह्यस्य च यद् उत्तरम्
पृथिव्याम् आसमुद्रायाम्स प्रदेशो मनोरमः
Transliteration
eteṣu pramāṇeṣu sarvapramāṇāni siddhāni bhavanti
ṣaṭpramāṇāni jaiminiḥ
atha kāni tāni pramāṇāni
arthāpattiḥ sambhavo 'bhāvaḥ pratibhaitihyam upamānamceti ṣaṭpramāṇāni
tatrārthāpattirdvividhā dṛṣṭā śrutā ca
tatra dṛṣṭā
ekasminpakṣa ātmabhāvo gṛhītaśced anyasminn apy ātmabhāvo gṛhyata eva
śrutā yathā
divā devadatto na bhuṅkte 'tha ca pīno dṛśyate 'to 'vagamyate rātrau bhuṅkta iti
saṃbhavo yathā
prastha ity ukte catvāraḥ kuḍavāḥ saṃbhāvyante
abhāvo nāma prāgitaretarātyantasarvābhāvalakṣaṇaḥ
prāgabhāvo yathā
devadattaḥ kaumārayauvanādiṣu
itaretarābhāvaḥ
paṭe ghaṭābhāvaḥ
atyantābhāvaḥ
kharaviṣāṇavandhyāsutakhapuṣpavad iti
sarvābhāvaḥ pradhvaṃsābhāvo dagdhapaṭavad iti
yathā śuṣkadhānyadarśanādvṛṣṭer abhāvo gamyate
evam abhāvo 'nekadhā
pratibhā yathā
dakṣiṇena ca vindhyasya sahyasya ca yad uttaram
pṛthivyām āsamudrāyāmsa pradeśo manoramaḥ
By System Admin
Translation
Draft in progress