Sanskrit

Samkhya Karika Bhashya · 4.2 4.2.3

4.2.3

एतेषु प्रमाणेषु सर्वप्रमाणानि सिद्धानि भवन्ति

षट्प्रमाणानि जैमिनिः

अथ कानि तानि प्रमाणानि

अर्थापत्तिः सम्भवो ऽभावः प्रतिभैतिह्यम् उपमानम्चेति षट्प्रमाणानि

तत्रार्थापत्तिर्द्विविधा दृष्टा श्रुता च

तत्र दृष्टा

एकस्मिन्पक्ष आत्मभावो गृहीतश्चेद् अन्यस्मिन्न् अप्य् आत्मभावो गृह्यत एव

श्रुता यथा

दिवा देवदत्तो न भुङ्क्ते ऽथ च पीनो दृश्यते ऽतो ऽवगम्यते रात्रौ भुङ्क्त इति

संभवो यथा

प्रस्थ इत्य् उक्ते चत्वारः कुडवाः संभाव्यन्ते

अभावो नाम प्रागितरेतरात्यन्तसर्वाभावलक्षणः

प्रागभावो यथा

देवदत्तः कौमारयौवनादिषु

इतरेतराभावः

पटे घटाभावः

अत्यन्ताभावः

खरविषाणवन्ध्यासुतखपुष्पवद् इति

सर्वाभावः प्रध्वंसाभावो दग्धपटवद् इति

यथा शुष्कधान्यदर्शनाद्वृष्टेर् अभावो गम्यते

एवम् अभावो ऽनेकधा

प्रतिभा यथा

दक्षिणेन च विन्ध्यस्य सह्यस्य च यद् उत्तरम्

पृथिव्याम् आसमुद्रायाम्स प्रदेशो मनोरमः

Transliteration

eteṣu pramāṇeṣu sarvapramāṇāni siddhāni bhavanti

ṣaṭpramāṇāni jaiminiḥ

atha kāni tāni pramāṇāni

arthāpattiḥ sambhavo 'bhāvaḥ pratibhaitihyam upamānamceti ṣaṭpramāṇāni

tatrārthāpattirdvividhā dṛṣṭā śrutā ca

tatra dṛṣṭā

ekasminpakṣa ātmabhāvo gṛhītaśced anyasminn apy ātmabhāvo gṛhyata eva

śrutā yathā

divā devadatto na bhuṅkte 'tha ca pīno dṛśyate 'to 'vagamyate rātrau bhuṅkta iti

saṃbhavo yathā

prastha ity ukte catvāraḥ kuḍavāḥ saṃbhāvyante

abhāvo nāma prāgitaretarātyantasarvābhāvalakṣaṇaḥ

prāgabhāvo yathā

devadattaḥ kaumārayauvanādiṣu

itaretarābhāvaḥ

paṭe ghaṭābhāvaḥ

atyantābhāvaḥ

kharaviṣāṇavandhyāsutakhapuṣpavad iti

sarvābhāvaḥ pradhvaṃsābhāvo dagdhapaṭavad iti

yathā śuṣkadhānyadarśanādvṛṣṭer abhāvo gamyate

evam abhāvo 'nekadhā

pratibhā yathā

dakṣiṇena ca vindhyasya sahyasya ca yad uttaram

pṛthivyām āsamudrāyāmsa pradeśo manoramaḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress