Samkhya Karika Bhashya · 39.2 39.2.1
39.2.1सूक्ष्मास्तन्मात्राणि यत्संगृहीतं सूक्ष्मशरीरं महदादिलिङ्गं सदा तिष्ठति संसरति च ते सूक्ष्माः
तथा मातापितृजाः स्थूलशरीरोपचायकाः
ऋतुकाले मातापितृसंयोगे शोणितशुक्रमिश्रीभावेनोदरान्तः सूक्ष्मशरीरस्योपचयं कुर्वन्ति
तत्सूक्ष्मशरीरं पुनर्मातुर् अशितपीतनानाविधरसेन नाभीनिबन्धेनाप्यायते
तथा प्रारब्धं शरीरं सूक्ष्मैर्मातापितृजैश्च सह महाभूतैस्त्रिधा विशेषैः पृष्ठोदरजङ्घाकट्युरःशिरःप्रभृति षट्कौशिकं पञ्चभौतिकं रुधिरमांसस्नायुशुक्रास्थिमज्जासंभृतम्
आकाशो ऽवकाशदानाद्वायुर्वर्धनात्तेजः पाकाद् आपः संग्रहात्पृथिवी धारणात्
समस्तावयोपेतं मातुर् उदराद्बहिर्भवति
एवम् एते त्रिविधा विशेषाः स्युः
अत्राह
के नित्याः के वानित्याः
सूक्ष्मास्तेषां नियताः
सूक्ष्मास्तन्मात्रसंज्ञकास्तेषां मध्ये नियता नित्याः
तैर् आरब्धं शरीरं कर्मवशात्पशुमृगपक्षिसरीसृपस्थावरजातिषु संसरति धर्मवशाद् इन्द्रादिलोकेषु
एवम् एतन्नियतं सूक्ष्मशरीरं संसरति न यावज्ज्ञानम् उत्पद्यते
उत्पन्ने ज्ञाने विद्वाञ्छरीरं त्यक्त्वा मोक्षं गच्छति
तस्माद् एते विशेषाः सूक्ष्मा नित्या इति
मातापितृजा निवर्तन्ते
तत्सूक्ष्मशरीरं परित्यजेहैव प्राणत्यागवेलायां मातापितृजा निवर्तन्ते
मरणकाले मातापितृजं शरीरम् इहैव निवृत्त्य भूम्यादिषु प्रलीयते यथातत्त्वम्
सूक्ष्मं च कथं संसरति तद् आह
Transliteration
sūkṣmāstanmātrāṇi yatsaṃgṛhītaṃ sūkṣmaśarīraṃ mahadādiliṅgaṃ sadā tiṣṭhati saṃsarati ca te sūkṣmāḥ
tathā mātāpitṛjāḥ sthūlaśarīropacāyakāḥ
ṛtukāle mātāpitṛsaṃyoge śoṇitaśukramiśrībhāvenodarāntaḥ sūkṣmaśarīrasyopacayaṃ kurvanti
tatsūkṣmaśarīraṃ punarmātur aśitapītanānāvidharasena nābhīnibandhenāpyāyate
tathā prārabdhaṃ śarīraṃ sūkṣmairmātāpitṛjaiśca saha mahābhūtaistridhā viśeṣaiḥ pṛṣṭhodarajaṅghākaṭyuraḥśiraḥprabhṛti ṣaṭkauśikaṃ pañcabhautikaṃ rudhiramāṃsasnāyuśukrāsthimajjāsaṃbhṛtam
ākāśo 'vakāśadānādvāyurvardhanāttejaḥ pākād āpaḥ saṃgrahātpṛthivī dhāraṇāt
samastāvayopetaṃ mātur udarādbahirbhavati
evam ete trividhā viśeṣāḥ syuḥ
atrāha
ke nityāḥ ke vānityāḥ
sūkṣmāsteṣāṃ niyatāḥ
sūkṣmāstanmātrasaṃjñakāsteṣāṃ madhye niyatā nityāḥ
tair ārabdhaṃ śarīraṃ karmavaśātpaśumṛgapakṣisarīsṛpasthāvarajātiṣu saṃsarati dharmavaśād indrādilokeṣu
evam etanniyataṃ sūkṣmaśarīraṃ saṃsarati na yāvajjñānam utpadyate
utpanne jñāne vidvāñcharīraṃ tyaktvā mokṣaṃ gacchati
tasmād ete viśeṣāḥ sūkṣmā nityā iti
mātāpitṛjā nivartante
tatsūkṣmaśarīraṃ parityajehaiva prāṇatyāgavelāyāṃ mātāpitṛjā nivartante
maraṇakāle mātāpitṛjaṃ śarīram ihaiva nivṛttya bhūmyādiṣu pralīyate yathātattvam
sūkṣmaṃ ca kathaṃ saṃsarati tad āha
By System Admin
Translation
Draft in progress