Samkhya Karika Bhashya · 38.2 38.2.1
38.2.1यानि पञ्च तन्मात्राण्यहंकाराद् उत्पद्यन्ते तानि शब्दतन्मात्रं स्पर्शतन्मात्रं रूपतन्मात्रं रसतन्मात्रं गन्धतन्मात्रम्
एतान्यविशेषा उच्यन्ते
देवानाम् एते सुखलक्षणा विषया दुःखमोहरहिताः
तेभ्यः पञ्चभ्यः तन्मात्रेभ्यः पञ्च महाभूतानि पृथिव्यप्तेजोवाय्वाकाशसंज्ञानि यान्युत्पद्यन्ते
एते स्मृता विशेषाः
गन्धतन्मात्रात्पृथिवी रूपतन्मात्रात्तेजो रसतन्मात्राद् आपः स्पर्शतन्मात्राद्वायुः शब्दतन्मात्राद् आकाशम् इति
एवम् उत्पन्नान्येतानि महाभूतानि
एते विशेषा मानुषाणां विषयाः शान्ताः सुखलक्षणा घोरा दुःखलक्षणा मूढा मोहलक्षणाः
यथाकाशं कस्यचिद् अनवकाशाद् अन्तर्गृहादेर्निर्गतस्य सुखात्मकं शान्तं भवति तद् एव शीतोष्णवातवर्षाभिभूतस्य दुःखात्मकं घोरं भवति तद् एव पन्थानं गच्छतो वनमार्गाद्भ्रष्टस्य दिङ्मोहान्मूढं भवति
एवं वायुर्घर्मात्तस्य शान्तो भवति शीतार्तस्य घोरो धूलीशर्कराविमिश्रो ऽतिवान्मूढ इति
एवं तेजःप्रभृतिषु द्रष्टव्यम्
अथ ऽन्ये विशेषाः
Transliteration
yāni pañca tanmātrāṇyahaṃkārād utpadyante tāni śabdatanmātraṃ sparśatanmātraṃ rūpatanmātraṃ rasatanmātraṃ gandhatanmātram
etānyaviśeṣā ucyante
devānām ete sukhalakṣaṇā viṣayā duḥkhamoharahitāḥ
tebhyaḥ pañcabhyaḥ tanmātrebhyaḥ pañca mahābhūtāni pṛthivyaptejovāyvākāśasaṃjñāni yānyutpadyante
ete smṛtā viśeṣāḥ
gandhatanmātrātpṛthivī rūpatanmātrāttejo rasatanmātrād āpaḥ sparśatanmātrādvāyuḥ śabdatanmātrād ākāśam iti
evam utpannānyetāni mahābhūtāni
ete viśeṣā mānuṣāṇāṃ viṣayāḥ śāntāḥ sukhalakṣaṇā ghorā duḥkhalakṣaṇā mūḍhā mohalakṣaṇāḥ
yathākāśaṃ kasyacid anavakāśād antargṛhādernirgatasya sukhātmakaṃ śāntaṃ bhavati tad eva śītoṣṇavātavarṣābhibhūtasya duḥkhātmakaṃ ghoraṃ bhavati tad eva panthānaṃ gacchato vanamārgādbhraṣṭasya diṅmohānmūḍhaṃ bhavati
evaṃ vāyurgharmāttasya śānto bhavati śītārtasya ghoro dhūlīśarkarāvimiśro 'tivānmūḍha iti
evaṃ tejaḥprabhṛtiṣu draṣṭavyam
atha 'nye viśeṣāḥ
By System Admin
Translation
Draft in progress