Sanskrit

अव्यक्तं प्रख्यातं कारणम् अस्ति यस्मान्महदादि लिङ्गं प्रवर्तते

त्रिगुणतः त्रिगुणात्

सत्त्वरजस्तमोगुणा यस्मिंस्तत्त्रिगुणम्

तत्किम् उक्तं भवति सत्त्वरजस्तमसां साम्यावस्था प्रधानम्

तथा समुदयात्

यथा गङ्गास्रोतांसि त्रीणि रुद्रमूर्धनि पतितान्येकं स्रोतो जनयन्त्येवं त्रिगुणम् अव्यक्तम् एकं व्यक्तं जनयति

यथा वा तन्तवः समुदिताः पटं जनयन्त्येवम् अव्यक्तं गुणसमुदयान्महदादि जनयतीति त्रिगुणतः समुदयाच्च व्यक्तं जगत्प्रवर्तते

यस्माद् एकस्मात्प्रधानाद्व्यक्तं तस्माद् एकरूपेण भवितव्यम्

नैष दोषः परिणामतः सलिलवत्प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात्

एकस्मात्प्रधानात्त्रयो लोकाः समुत्पन्नास्तुल्यभावा न भवन्ति

देवाः सुखेन युक्ता मनुष्या दुःखेन तिर्यञ्चो मोहेन

एकस्मात्प्रधानात्प्रवृत्तं व्यक्तं प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषात्परिणामतः सलिलवद्भवति

प्रतिप्रतीति वीप्सा

गुणानाम् आश्रयो गुणाश्रयः

तद्विशेषस्तं गुणाश्रयविशेषं प्रतिनिधाय प्रतिप्रतिगुणाश्रयविशेषं परिणामात्प्रवर्तते व्यक्तम्

यथाकाशाद् एकरसं सलिलं पतितं नानारूपात्संश्लेषाद्भिद्यते तत्तद्रसान्तरैः

एवम् एकस्मात्प्रधानात्प्रवृत्तास्त्रयो लोका नैकस्वभावा भवन्ति

देवेषु सत्त्वम् उत्कटं रजस्तमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तसुखिनः

मनुष्येषु रज उत्कटं भवति सत्त्वतमसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तदुःखिनः

तिर्यक्षु तम उत्कटं भवति सत्त्वरजसी उदासीने तेन ते ऽत्यन्तमूढाः

एवम् आर्याद्वयेन प्रधानस्यास्तित्वम् अभ्युपगम्यते

इतश्चोत्तरं पुरुषास्तित्वप्रतिप्रपादनार्थम् आह

Transliteration

avyaktaṃ prakhyātaṃ kāraṇam asti yasmānmahadādi liṅgaṃ pravartate

triguṇataḥ triguṇāt

sattvarajastamoguṇā yasmiṃstattriguṇam

tatkim uktaṃ bhavati sattvarajastamasāṃ sāmyāvasthā pradhānam

tathā samudayāt

yathā gaṅgāsrotāṃsi trīṇi rudramūrdhani patitānyekaṃ sroto janayantyevaṃ triguṇam avyaktam ekaṃ vyaktaṃ janayati

yathā vā tantavaḥ samuditāḥ paṭaṃ janayantyevam avyaktaṃ guṇasamudayānmahadādi janayatīti triguṇataḥ samudayācca vyaktaṃ jagatpravartate

yasmād ekasmātpradhānādvyaktaṃ tasmād ekarūpeṇa bhavitavyam

naiṣa doṣaḥ pariṇāmataḥ salilavatpratipratiguṇāśrayaviśeṣāt

ekasmātpradhānāttrayo lokāḥ samutpannāstulyabhāvā na bhavanti

devāḥ sukhena yuktā manuṣyā duḥkhena tiryañco mohena

ekasmātpradhānātpravṛttaṃ vyaktaṃ pratipratiguṇāśrayaviśeṣātpariṇāmataḥ salilavadbhavati

pratipratīti vīpsā

guṇānām āśrayo guṇāśrayaḥ

tadviśeṣastaṃ guṇāśrayaviśeṣaṃ pratinidhāya pratipratiguṇāśrayaviśeṣaṃ pariṇāmātpravartate vyaktam

yathākāśād ekarasaṃ salilaṃ patitaṃ nānārūpātsaṃśleṣādbhidyate tattadrasāntaraiḥ

evam ekasmātpradhānātpravṛttāstrayo lokā naikasvabhāvā bhavanti

deveṣu sattvam utkaṭaṃ rajastamasī udāsīne tena te 'tyantasukhinaḥ

manuṣyeṣu raja utkaṭaṃ bhavati sattvatamasī udāsīne tena te 'tyantaduḥkhinaḥ

tiryakṣu tama utkaṭaṃ bhavati sattvarajasī udāsīne tena te 'tyantamūḍhāḥ

evam āryādvayena pradhānasyāstitvam abhyupagamyate

itaścottaraṃ puruṣāstitvapratiprapādanārtham āha

By System Admin

Translation

Draft in progress