24 shlokas
- 1
नायम् अस्ति दृष्टान्तः
nāyam asti dṛṣṭāntaḥ
- 2
कस्मात् अकृताभ्यागमप्रसङ्गात्
kasmāt akṛtābhyāgamaprasaṅgāt
- 3
अकृतं प्रमाणतो ऽनुपपन्नम्तस्याभ्यागमो ऽभ्युपपत्तिर्व्यवसाय एतच्छ्रद्दधानेन प्रमाणतो ऽनुपपन्नं मन्तव्यम्
akṛtaṃ pramāṇato 'nupapannamtasyābhyāgamo 'bhyupapattirvyavasāya etacchraddadhānena pramāṇato 'nupapannaṃ mantavyam
- 4
तस्मान्नायं दृष्टान्तो न प्रत्यक्षं न चानुमानं किंचिद् उच्यत इति
tasmānnāyaṃ dṛṣṭānto na pratyakṣaṃ na cānumānaṃ kiṃcid ucyata iti
- 5
तद् इदं दृष्टान्तस्य साध्यसमत्वम् अभिधीयत इति
tad idaṃ dṛṣṭāntasya sādhyasamatvam abhidhīyata iti
- 6
अथवा नाकृताभ्यागमप्रसङ्गात्
athavā nākṛtābhyāgamaprasaṅgāt
- 7
अणुश्यामतादृष्टान्तेनाकर्मनिमित्तां शरीरोत्पत्तिं समादधानस्याकृताभ्यागमप्रसङ्गः
aṇuśyāmatādṛṣṭāntenākarmanimittāṃ śarīrotpattiṃ samādadhānasyākṛtābhyāgamaprasaṅgaḥ
- 8
अकृते सुखदुःखहेतौ कर्मणि पुरुषस्य सुखं दुःखम् अभ्यागच्छतीति प्रसज्येत
akṛte sukhaduḥkhahetau karmaṇi puruṣasya sukhaṃ duḥkham abhyāgacchatīti prasajyeta
- 9
ओम् इति ब्रुवतः प्रत्यक्षानुमानागमविरोधः
om iti bruvataḥ pratyakṣānumānāgamavirodhaḥ
- 10
प्रत्यक्षविरोधस्तावत्भिन्नम् इदं सुखदुःखं प्रत्यात्मवेदनीयत्वात्प्रत्यक्षं सर्वशरीरिणाम्
pratyakṣavirodhastāvatbhinnam idaṃ sukhaduḥkhaṃ pratyātmavedanīyatvātpratyakṣaṃ sarvaśarīriṇām
- 11
को भेदः तीव्रं मन्दं चिरम् आशु नानाप्रकारम् एकप्रकारम् इत्येवमादिर्विशेषः
ko bhedaḥ tīvraṃ mandaṃ ciram āśu nānāprakāram ekaprakāram ityevamādirviśeṣaḥ
- 12
न चास्ति प्रत्यात्मनियतः सुखदुःखहेतुविशेषो न चासति हेतुविशेषे फलविशेषो दृश्यते
na cāsti pratyātmaniyataḥ sukhaduḥkhahetuviśeṣo na cāsati hetuviśeṣe phalaviśeṣo dṛśyate
- 13
कर्मनिमित्ते तु सुखदुःखयोगे कर्मणां तीव्रमन्दतोपपत्तेः कर्मसञ्चयानां चोत्कर्षापकर्षभावात्नानाविधैकविधभावाच्च कर्मणां सुखदुःखभेदोपपत्तिः
karmanimitte tu sukhaduḥkhayoge karmaṇāṃ tīvramandatopapatteḥ karmasañcayānāṃ cotkarṣāpakarṣabhāvātnānāvidhaikavidhabhāvācca karmaṇāṃ sukhaduḥkhabhedopapattiḥ
- 14
सो ऽयं हेतुभेदाभावाद्दृष्टः सुखदुःखभेदो न स्याद् इति प्रत्यक्षविरोधः
so 'yaṃ hetubhedābhāvāddṛṣṭaḥ sukhaduḥkhabhedo na syād iti pratyakṣavirodhaḥ
- 15
तथानुमानविरोधः दृष्टं हि पुरुषगुणव्यवस्थानात्सुखदुःखव्यवस्थानम्
tathānumānavirodhaḥ dṛṣṭaṃ hi puruṣaguṇavyavasthānātsukhaduḥkhavyavasthānam
- 16
यः खलु चेतनावान्साधननिर्वर्तनीयं सुखं बुद्ध्वा तद् ईप्सन्साधनावाप्तये प्रयतते स सुखेन युज्यते न विपरीतः
yaḥ khalu cetanāvānsādhananirvartanīyaṃ sukhaṃ buddhvā tad īpsansādhanāvāptaye prayatate sa sukhena yujyate na viparītaḥ
- 17
यश्च साधननिर्वर्तनीयं दुःखं बुद्ध्वा तज्जिहासुः साधनपरिवर्जनाय यतते स च दुःखेन त्यज्यते न विपरीतः
yaśca sādhananirvartanīyaṃ duḥkhaṃ buddhvā tajjihāsuḥ sādhanaparivarjanāya yatate sa ca duḥkhena tyajyate na viparītaḥ
- 18
अस्ति चेदं यत्नम् अन्तरेण चेतनानां सुखदुःखव्यवस्थानं तेनापि चेतनगुणान्तरव्यवस्थाकृतेन भवितव्यम् इत्य् अनुमानम्
asti cedaṃ yatnam antareṇa cetanānāṃ sukhaduḥkhavyavasthānaṃ tenāpi cetanaguṇāntaravyavasthākṛtena bhavitavyam ity anumānam
- 19
तद् एतद् अकर्मनिमित्ते सुखदुःखयोगे विरुध्यत इति
tad etad akarmanimitte sukhaduḥkhayoge virudhyata iti
- 20
तच्च गुणान्तरम् असंवेद्यत्वाद् अदृष्टं विपाककालानियमाच्चाव्यवस्थितम्
tacca guṇāntaram asaṃvedyatvād adṛṣṭaṃ vipākakālāniyamāccāvyavasthitam
- 21
बुद्ध्यादयस्तु संवेद्याश्चापवर्गिणश्चेति
buddhyādayastu saṃvedyāścāpavargiṇaśceti
- 22
अथागमविरोधः बहु खल्विदम् आर्षम् ऋषीणाम् उपदेशजातम् अनुष्ठानपरिवर्जनाश्रयम् उपदेशफलं च शरीरिणां वर्णाश्रमविभागेणानुष्ठानलक्षणा प्रवृत्तिः परिवर्जनलक्षणा निवृत्तिः
athāgamavirodhaḥ bahu khalvidam ārṣam ṛṣīṇām upadeśajātam anuṣṭhānaparivarjanāśrayam upadeśaphalaṃ ca śarīriṇāṃ varṇāśramavibhāgeṇānuṣṭhānalakṣaṇā pravṛttiḥ parivarjanalakṣaṇā nivṛttiḥ
- 23
तच्चोभयम् एतस्यां दृष्टौ नास्ति कर्म सुचरितं दुश्चरितं वा कर्मनिमित्तः पुरुषाणां सुखदुःखयोगः इति विरुध्यते
taccobhayam etasyāṃ dṛṣṭau nāsti karma sucaritaṃ duścaritaṃ vā karmanimittaḥ puruṣāṇāṃ sukhaduḥkhayogaḥ iti virudhyate
- 24
सेयं पापिष्ठानां मिथ्यादृष्टिः अकर्मनिमित्ता शरीरसृष्टिर् अकर्मनिमित्तः सुखदुःखयोग इति
seyaṃ pāpiṣṭhānāṃ mithyādṛṣṭiḥ akarmanimittā śarīrasṛṣṭir akarmanimittaḥ sukhaduḥkhayoga iti

