32 shlokas
- 1
सुस्मूर्षया मनसो धारणं प्रणिधानं सुस्मूर्षितलिङ्गचिन्तनं चार्थस्मृतिकारणम्
susmūrṣayā manaso dhāraṇaṃ praṇidhānaṃ susmūrṣitaliṅgacintanaṃ cārthasmṛtikāraṇam
- 2
निबन्धः खल्वेकग्रन्थोपयमो ऽर्थानाम् एकग्रन्थोपयताः खल्वर्था अन्योन्यस्मृतिहेतव आनुपूर्व्येणेतरथा वा भवन्तीति
nibandhaḥ khalvekagranthopayamo 'rthānām ekagranthopayatāḥ khalvarthā anyonyasmṛtihetava ānupūrvyeṇetarathā vā bhavantīti
- 3
धारणशास्त्रकृतो वा प्रज्ञातेषु वस्तुषु स्मर्तव्यानाम् उपनिक्षेपो निबन्ध इति
dhāraṇaśāstrakṛto vā prajñāteṣu vastuṣu smartavyānām upanikṣepo nibandha iti
- 4
अभ्यासस्तु समाने विषये ज्ञानानाम् अभ्यावृत्तिः अभ्यासजनितः संस्कार आत्मगुणो ऽभ्यासशब्देनोच्यते स च स्मृतिहेतुः समान इति
abhyāsastu samāne viṣaye jñānānām abhyāvṛttiḥ abhyāsajanitaḥ saṃskāra ātmaguṇo 'bhyāsaśabdenocyate sa ca smṛtihetuḥ samāna iti
- 5
लिङ्गं पुनः संयोगि समवाय्येकार्थसमवायि विरोधि चेति
liṅgaṃ punaḥ saṃyogi samavāyyekārthasamavāyi virodhi ceti
- 6
यथा धूमो ऽग्नेर्गोर्विषाणं पाणिः पादस्य रूपं स्पर्शस्य अभूतं भूतस्येति
yathā dhūmo 'gnergorviṣāṇaṃ pāṇiḥ pādasya rūpaṃ sparśasya abhūtaṃ bhūtasyeti
- 7
लक्षणं पश्ववयवस्थं गोत्रस्य स्मृतिहेतुर्विदानाम् इदं गर्गाणाम् इदम् इति
lakṣaṇaṃ paśvavayavasthaṃ gotrasya smṛtiheturvidānām idaṃ gargāṇām idam iti
- 8
सादृश्यं चित्रगतं प्रतिरूपकं देवदत्तस्येत्येवमादि
sādṛśyaṃ citragataṃ pratirūpakaṃ devadattasyetyevamādi
- 9
परिग्रहात्स्वेन वा स्वामी स्वामिना वा स्वं स्मर्यते
parigrahātsvena vā svāmī svāminā vā svaṃ smaryate
- 10
आश्रयाद्ग्रामण्या तदधीनं संस्मरति
āśrayādgrāmaṇyā tadadhīnaṃ saṃsmarati
- 11
आश्रितात्तदधीनेन ग्रामण्यम् इति
āśritāttadadhīnena grāmaṇyam iti
- 12
सम्बन्धाद् अन्तेवासिना युक्तं गुरुं स्मरति ऋत्विजा याज्यम् इति
sambandhād antevāsinā yuktaṃ guruṃ smarati ṛtvijā yājyam iti
- 13
आनन्तर्याद् इति करणीयेष्वर्थेषु
ānantaryād iti karaṇīyeṣvartheṣu
- 14
वियोगाद्येन वियुज्यते तद्वियोगप्रतिसंवेदी भृशं स्मरति
viyogādyena viyujyate tadviyogapratisaṃvedī bhṛśaṃ smarati
- 15
एककार्यात्कर्त्रन्तरदर्शनात्कर्त्रन्तरे स्मृतिः
ekakāryātkartrantaradarśanātkartrantare smṛtiḥ
- 16
विरोधाद्विजिगीषमाणयोर् अन्यतरदर्शनाद् अन्यतरः स्मर्यते
virodhādvijigīṣamāṇayor anyataradarśanād anyataraḥ smaryate
- 17
अतिशयाद्येनातिशय उत्पादितः
atiśayādyenātiśaya utpāditaḥ
- 18
प्राप्तेः यतो ऽनेन किंचित्प्राप्तम् आप्तव्यं वा भवति तम् अभीक्ष्णं स्मरति
prāpteḥ yato 'nena kiṃcitprāptam āptavyaṃ vā bhavati tam abhīkṣṇaṃ smarati
- 19
व्यवधानात्कोशादिभिर् असिप्रभृतीनि स्मर्यन्ते
vyavadhānātkośādibhir asiprabhṛtīni smaryante
- 20
सुखदुःखाभ्यां तद्धेतुः स्मर्यते
sukhaduḥkhābhyāṃ taddhetuḥ smaryate
- 21
इच्छाद्वेषाभ्यां यम् इच्छति यं च द्वेष्टि तं स्मरति
icchādveṣābhyāṃ yam icchati yaṃ ca dveṣṭi taṃ smarati
- 22
भयाद्यतो बिभेति
bhayādyato bibheti
- 23
अर्थित्वाद्येनार्थी भोजनेनाच्छादनेन वा
arthitvādyenārthī bhojanenācchādanena vā
- 24
क्रियया रथेन रथकारं स्मरति
kriyayā rathena rathakāraṃ smarati
- 25
रागाद्यस्यां स्त्रियां रक्तो भवति ताम् अभीक्ष्णं स्मरति
rāgādyasyāṃ striyāṃ rakto bhavati tām abhīkṣṇaṃ smarati
- 26
धर्माज्जात्यन्तरस्मरणम् इह चाधीतश्रुतावधारणम् इति
dharmājjātyantarasmaraṇam iha cādhītaśrutāvadhāraṇam iti
- 27
अधर्मात्प्रागनुभूतदुःखसाधनं स्मरति
adharmātprāganubhūtaduḥkhasādhanaṃ smarati
- 28
न चैतेषु निमित्तेषु युगपत्संवेदनानि भवन्तीति युगपद् अस्मरणम् इति
na caiteṣu nimitteṣu yugapatsaṃvedanāni bhavantīti yugapad asmaraṇam iti
- 29
निदर्शनं चेदं स्मृतिहेतूनां न परिसंख्यानम् इति
nidarśanaṃ cedaṃ smṛtihetūnāṃ na parisaṃkhyānam iti
- 30
अनित्यायां च बुद्धाव् उत्पन्नापवर्गित्वात्कालान्तरावस्थानाच्च अनित्यानां संशयः किम् उत्पन्नापवर्गिणी बुद्धिः शब्दवत् आहोस्वित्कालान्तरावस्थायिनी कुम्भवद् इति
anityāyāṃ ca buddhāv utpannāpavargitvātkālāntarāvasthānācca anityānāṃ saṃśayaḥ kim utpannāpavargiṇī buddhiḥ śabdavat āhosvitkālāntarāvasthāyinī kumbhavad iti

