Sanskrit

Natyashastra · Chapter 6 6.32

6.32

तत्र रसानेव तावद् आदावभिव्याख्यास्यामः । न हि रसादृते कश्चिदर्थः प्रवर्तते

तत्र विभावानुभावव्यभिचारिसंयोगाद्रसनिष्पत्तिः

को दृष्टान्तः

यथा हि

नानाव्यञ्जनौषधिद्रव्यसंयोगाद्रसनिष्पत्तिः तथा नानाभावोपगमाद्रसनिष्पत्तिः

यथा हि

गुडादिभिर्द्रव्यैर्व्यञ्जनैरौषधिभिश्च षाडवादयो रसा निर्वर्त्यन्ते तथा नानाभावोपगता अपि स्थायिनो भावा रसत्वमाप्नुवन्तीति

अत्राह

रस इति कः पदार्थः

उच्यते

आस्वाद्यत्वात्

कथमास्वाद्यते रसः

यथा हि नानाव्यञ्जनसंस्कृतमन्नं भुञ्जाना रसानास्वादयन्ति सुमनसः पुरुषा हर्षादींश्चाधिगच्छन्ति तथा नानाभावाभिनयव्यञ्जितान्वागङ्गसत्तोपेतान्स्थायिभावानास्वादयन्ति सुमनसः प्रेक्षकाः हर्षादींश्चाधिगच्छन्ति

तस्मान्नाट्यरसा इत्यभिव्याख्याताः

अत्रानुवंश्यौ श्लोकौ भवतः

यथा बहुद्रव्ययुतैर्व्यञ्जनैर्बहुभिर्युतम्

आस्वादयन्ति भुञ्जाना भक्तं भक्तविदो जनाः

Transliteration

tatra rasāneva tāvad ādāvabhivyākhyāsyāmaḥ | na hi rasādṛte kaścidarthaḥ pravartate

tatra vibhāvānubhāvavyabhicārisaṃyogādrasaniṣpattiḥ

ko dṛṣṭāntaḥ

yathā hi

nānāvyañjanauṣadhidravyasaṃyogādrasaniṣpattiḥ tathā nānābhāvopagamādrasaniṣpattiḥ

yathā hi

guḍādibhirdravyairvyañjanairauṣadhibhiśca ṣāḍavādayo rasā nirvartyante tathā nānābhāvopagatā api sthāyino bhāvā rasatvamāpnuvantīti

atrāha

rasa iti kaḥ padārthaḥ

ucyate

āsvādyatvāt

kathamāsvādyate rasaḥ

yathā hi nānāvyañjanasaṃskṛtamannaṃ bhuñjānā rasānāsvādayanti sumanasaḥ puruṣā harṣādīṃścādhigacchanti tathā nānābhāvābhinayavyañjitānvāgaṅgasattopetānsthāyibhāvānāsvādayanti sumanasaḥ prekṣakāḥ harṣādīṃścādhigacchanti

tasmānnāṭyarasā ityabhivyākhyātāḥ

atrānuvaṃśyau ślokau bhavataḥ

yathā bahudravyayutairvyañjanairbahubhiryutam

āsvādayanti bhuñjānā bhaktaṃ bhaktavido janāḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress