Mahabharat · Adhyaya 178 1.178.17
1.178.17हाहाकृतं तद्धनुषा दृढेन निष्पिष्टभग्नाङ्गदकुण्डलं च
कृष्णानिमित्तं विनिवृत्तभावं राज्ञां तदा मण्डलम् आर्तम् आसीत्
सर्वान्नृपांस्तान्प्रसमीक्ष्य कर्णो धनुर्धराणां प्रवरो जगाम
उद्धृत्य तूर्णं धनुर् उद्यतं तत्सज्यं चकाराशु युयोज बाणान्
दृष्ट्वा सूतं मेनिरे पाण्डुपुत्रा भित्त्वा नीतं लक्ष्यवरं धरायाम्
धनुर्धरा रागकृतप्रतिज्ञम् अत्यग्निसोमार्कम् अथार्कपुत्रम्
दृष्ट्वा तु तं द्रौपदी वाक्यम् उच्चैर्जगाद नाहं वरयामि सूतम्
सामर्षहासं प्रसमीक्ष्य सूर्यं तत्याज कर्णः स्फुरितं धनुस्तत्
एवं तेषु निवृत्तेषु क्षत्रियेषु समन्ततः
चेदीनाम् अधिपो वीरो बलवान् अन्तकोपमः
दमघोषात्मजो वीरः शिशुपालो महामतिः
धनुर् आदायमानस्तु जानुभ्याम् अगमन्महीम्
ततो राजा महावीर्यो जरासंधो महाबलः
धनुषो ऽभ्याशम् आगत्य तस्थौ गिरिर् इवाचलः
धनुषा पीड्यमानस्तु जानुभ्याम् अगमन्महीम्
तत उत्थाय राजा स स्वराष्ट्राण्यभिजग्मिवान्
ततः शल्यो महावीर्यो मद्रराजो महाबलः
तद् अप्यारोप्यमाणस्तु जानुभ्याम् अगमन्महीम्
ताडितः स धनुष्कोट्या पपातोर्व्यां वियन्मुखः
संरम्भात्क्रोशमात्रे तु राजानो ऽन्ये भयातुराः
ततो वैकर्तनः कर्णो वृषा वै सूतनन्दनः
धनुर् आरोप्यमाणं तु रोममात्रे ऽभ्यताडयत्
कम्बुग्रीवः पृथुव्यंसो मत्तवारणविक्रमः
मत्तवारणताम्राक्षो मत्तवारणवेगवान्
धनुर् आरोप्यमाणं तु सर्षमात्रे ऽभ्यताडयत्
त्रैलोक्यविजयी कर्णः सत्त्वे त्रैलोक्यविश्रुतः
धनुषा सो ऽपि निर्धूत इति सर्वे भयाकुलाः
एवं कर्णे विनिर्धूते धनुषान्ये नृपोत्तमाः
चक्षुर्भिर् अपि नापश्यन्विनम्रमुखपङ्कजाः
दृष्ट्वा कर्णं विनिर्धूतं लोकवीरा नृपोत्तमाः
निराशा धनुषोद्धारे द्रौपदीसंगमे ऽपि च
ततो दुर्योधनो राजा धार्तराष्ट्रः परंतपः
मानी दृढास्त्रः सम्पन्नः सर्वैश्च नृपलक्षणैः
उत्थितः सहसा तत्र भ्रातृमध्ये महाबलः
विलोक्य द्रौपदीं हृष्टो धनुषो ऽभ्याशम् आगमत्
स बभौ धनुर् आदाय शक्रश्चापधरो यथा
स तदारोपयामास तिलमात्रे ह्यताडयत्
आरोप्यमाणस्तद्राजा धनुषा बलिना तदा
मा स उत्थानम् अपतद् अङ्गुल्यग्रे स ताडितः
स ययौ ताडितस्तेन व्रीडन्न् इव नराधिपः
तम् अथारोप्यमाणं तु मुद्गमात्रे ऽभ्यताडयत्
स पपात महीं रङ्गाद् अर्धयोजनदूरतः
तथैवागात्स्वकं राज्यं पश्चाद् अनवलोकयन्
ततो वैकर्तनः कर्णो वृषा वै सूतनन्दनः
धनुरभ्याशम् आगम्य तोलयामास तद्धनुः
तं चाप्यारोप्यमाणं तद्रोममात्रे ऽभ्यताडयत्
ततो वरिष्ठः सुरदानवानाम् उदारधीर्वृष्णिकुलप्रवीरः
जहर्ष रामेण स पीड्य हस्तं हस्तं गतां पाण्डुसुतस्य मत्वा
न जज्ञुर् अन्ये नृपवीरमुख्याः संछन्नरूपान् अथ पाण्डुपुत्रान्
विना हि भीष्मं च यदुप्रवीरौ धौम्यं च धर्मं सहसोदरांश्च
Transliteration
hāhākṛtaṃ taddhanuṣā dṛḍhena niṣpiṣṭabhagnāṅgadakuṇḍalaṃ ca
kṛṣṇānimittaṃ vinivṛttabhāvaṃ rājñāṃ tadā maṇḍalam ārtam āsīt
sarvānnṛpāṃstānprasamīkṣya karṇo dhanurdharāṇāṃ pravaro jagāma
uddhṛtya tūrṇaṃ dhanur udyataṃ tatsajyaṃ cakārāśu yuyoja bāṇān
dṛṣṭvā sūtaṃ menire pāṇḍuputrā bhittvā nītaṃ lakṣyavaraṃ dharāyām
dhanurdharā rāgakṛtapratijñam atyagnisomārkam athārkaputram
dṛṣṭvā tu taṃ draupadī vākyam uccairjagāda nāhaṃ varayāmi sūtam
sāmarṣahāsaṃ prasamīkṣya sūryaṃ tatyāja karṇaḥ sphuritaṃ dhanustat
evaṃ teṣu nivṛtteṣu kṣatriyeṣu samantataḥ
cedīnām adhipo vīro balavān antakopamaḥ
damaghoṣātmajo vīraḥ śiśupālo mahāmatiḥ
dhanur ādāyamānastu jānubhyām agamanmahīm
tato rājā mahāvīryo jarāsaṃdho mahābalaḥ
dhanuṣo 'bhyāśam āgatya tasthau girir ivācalaḥ
dhanuṣā pīḍyamānastu jānubhyām agamanmahīm
tata utthāya rājā sa svarāṣṭrāṇyabhijagmivān
tataḥ śalyo mahāvīryo madrarājo mahābalaḥ
tad apyāropyamāṇastu jānubhyām agamanmahīm
tāḍitaḥ sa dhanuṣkoṭyā papātorvyāṃ viyanmukhaḥ
saṃrambhātkrośamātre tu rājāno 'nye bhayāturāḥ
tato vaikartanaḥ karṇo vṛṣā vai sūtanandanaḥ
dhanur āropyamāṇaṃ tu romamātre 'bhyatāḍayat
kambugrīvaḥ pṛthuvyaṃso mattavāraṇavikramaḥ
mattavāraṇatāmrākṣo mattavāraṇavegavān
dhanur āropyamāṇaṃ tu sarṣamātre 'bhyatāḍayat
trailokyavijayī karṇaḥ sattve trailokyaviśrutaḥ
dhanuṣā so 'pi nirdhūta iti sarve bhayākulāḥ
evaṃ karṇe vinirdhūte dhanuṣānye nṛpottamāḥ
cakṣurbhir api nāpaśyanvinamramukhapaṅkajāḥ
dṛṣṭvā karṇaṃ vinirdhūtaṃ lokavīrā nṛpottamāḥ
nirāśā dhanuṣoddhāre draupadīsaṃgame 'pi ca
tato duryodhano rājā dhārtarāṣṭraḥ paraṃtapaḥ
mānī dṛḍhāstraḥ sampannaḥ sarvaiśca nṛpalakṣaṇaiḥ
utthitaḥ sahasā tatra bhrātṛmadhye mahābalaḥ
vilokya draupadīṃ hṛṣṭo dhanuṣo 'bhyāśam āgamat
sa babhau dhanur ādāya śakraścāpadharo yathā
sa tadāropayāmāsa tilamātre hyatāḍayat
āropyamāṇastadrājā dhanuṣā balinā tadā
mā sa utthānam apatad aṅgulyagre sa tāḍitaḥ
sa yayau tāḍitastena vrīḍann iva narādhipaḥ
tam athāropyamāṇaṃ tu mudgamātre 'bhyatāḍayat
sa papāta mahīṃ raṅgād ardhayojanadūrataḥ
tathaivāgātsvakaṃ rājyaṃ paścād anavalokayan
tato vaikartanaḥ karṇo vṛṣā vai sūtanandanaḥ
dhanurabhyāśam āgamya tolayāmāsa taddhanuḥ
taṃ cāpyāropyamāṇaṃ tadromamātre 'bhyatāḍayat
tato variṣṭhaḥ suradānavānām udāradhīrvṛṣṇikulapravīraḥ
jaharṣa rāmeṇa sa pīḍya hastaṃ hastaṃ gatāṃ pāṇḍusutasya matvā
na jajñur anye nṛpavīramukhyāḥ saṃchannarūpān atha pāṇḍuputrān
vinā hi bhīṣmaṃ ca yadupravīrau dhaumyaṃ ca dharmaṃ sahasodarāṃśca
By System Admin
Translation
Draft in progress