Sanskrit

Mahabharat · Adhyaya 116 1.116.30

1.116.30

दारकेष्वप्रमत्ता च भवेथाश्च हिता मम

अतो ऽन्यन्न प्रपश्यामि संदेष्टव्यं हि किंचन

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा कुन्ती शोकाग्निदीपिता

पपात सहसा भूमौ छिन्नमूल इव द्रुमः

निश्चेष्टा पतिता भूमौ मोहेनैव चचाल सा

तस्मिन्क्षणे कृतस्नानं महदम्बरसंवृतम्

अलंकारकृतं पाण्डुं शयानं शयने शुभे

कुन्तीम् उत्थाप्य माद्री तु मोहेनाविष्टचेतनाम्

एह्येहि कुन्ति मा रोदीः दर्शयामि स्वकौतुकम्

पादयोः पतिता कुन्ती पुनर् उत्थाय भूमिपम्

रक्तचन्दनदिग्धाङ्गं महारजतवाससम्

वैशंपायनः

कुन्ती

माद्री

वैशंपायनः

ऋषयस्तान्समाश्वास्य पाण्डवान्सत्यविक्रमान्

ऊचुः कुन्तीं च माद्रीं च समाश्वास्य तपस्विनः

सुभगे बालपुत्रे तु न मर्तव्यं कथंचन

पाण्डवांश्चापि नेष्यामः कुरुराष्ट्रं परंतपान्

अधर्मेष्वर्थजातेषु धृतराष्ट्रश्च लोभवान्

स कदाचिन्न वर्तेत पाण्डवेषु यथाविधि

कुन्त्याश्च वृष्णयो नाथाः कुन्तिभोजस्तथैव च

माद्र्याश्च बलिनां श्रेष्ठः शल्यो भ्राता महारथः

भर्त्रा तु मरणं सार्धं फलवन्नात्र संशयः

युवाभ्यां दुष्करं चैतद्वदन्ति द्विजपुंगवाः

मृते भर्तरि साध्वी स्त्री ब्रह्मचर्ये व्यवस्थिता

यमैश्च नियमैः श्रान्ता मनोवाक्कायजैः शुभैः

भर्तारं चिन्तयन्ती सा भर्तारं निस्तरेच्छुभा

तारितश्चापि भर्ता स्याद् आत्मा पुत्रैस्तथैव च

तस्माज्जीवितम् एवैतद्युवयोर्विद्म शोभनम्

यथा पाण्डोस्तु निर्देशस्तथा विप्रगणस्य च

आज्ञा शिरसि निक्षिप्ता करिष्यामि च तत्तथा

यद् आहुर्भगवन्तो हि तन्मन्ये शोभनं परम्

भर्तुश्च मम पुत्राणां मम चैव न संशयः

कुन्ती समर्था पुत्राणां योगक्षेमस्य धारणे

अस्या हि न समा बुद्ध्या यद्यपि स्याद् अरुन्धती

कुन्त्याश्च वृष्णयो नाथा कुन्तिभोजस्तथैव च

नाहं त्वम् इव पुत्राणां समर्था धारणे तथा

साहं भर्तारम् अन्विष्ये संतृप्ता न त्वहं तथा

भर्तृलोकस्य तु ज्येष्ठा देवी माम् अनुमन्यताम्

धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य सत्यसंधस्य धीमतः

पादौ परिचरिष्यामि तथार्याद्यनुमन्यताम्

एवम् उक्त्वा महाराज मद्रराजसुता शुभा

ददौ कुन्त्यै यमौ माद्री शिरसाभिप्रणम्य च

अभिवाद्य महर्षीन्सा परिष्वज्य च पाण्डवान्

मूर्ध्न्युपाघ्राय बहुशः पार्थान् आत्मसुतौ तथा

हस्ते युधिष्ठिरं गृह्य माद्री वाक्यम् अभाषत

कुन्ती माता अहं धात्री युष्माकं तु पिता मृतः

युधिष्ठिरः पिता ज्येष्ठश्चतुर्णां धर्मतः सदा

वृद्धाद्युपासनासक्ताः सत्यधर्मपरायणाः

तादृशा न विनश्यन्ति नैव यान्ति पराभवम्

तस्मात्सर्वे कुरुध्वं वै गुरुवृत्तिम् अतन्द्रिताः

ऋषीणां च पृथायाश्च नमस्कृत्य पुनः पुनः

आयासकृपणा माद्री प्रत्युवाच पृथां ततः

धन्या त्वम् असि वार्ष्णेयि नास्ति स्त्री सदृशी त्वया

वीर्यं तेजश्च योगं च माहात्म्यं च यशस्विनाम्

कुन्ति द्रक्ष्यसि पुत्राणां पञ्चानाम् अमितौजसाम्

ऋषीणां संनिधौ यैषा मया वाग् अभ्युदीरिता

दिदृक्षमाणया स्वर्गं न ममैषा वृथा भवेत्

आर्या चाप्यभिवाद्या च मम पूज्या च सर्वतः

ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वं देवि भूषिता स्वगुणैः शुभैः

अभ्यनुज्ञातुम् इच्छामि त्वया यादवनन्दिनि

धर्मं स्वर्गं च कीर्तिं च त्वत्कृते ऽहम् अवाप्नुयाम्

यथा तथा विधत्स्वेह मा च कार्षीर्विचारणाम्

बाष्पसंदिग्धया वाचा कुन्त्युवाच यशस्विनी

अनुज्ञातासि कल्याणि त्रिदिवे संगमो ऽस्तु ते

भर्त्रा सह विशालाक्षि क्षिप्रम् अद्यैव भामिनि

संगता स्वर्गलोके त्वं रमेथाः शाश्वतीः समाः

ततः पुरोहितः स्नात्वा प्रेतकर्मणि पारगः

हिरण्यशकलान् आज्यं तिलान्दधि च तण्डुलान्

उदकुम्भं सपरशुं समनीय तपस्विभिः

अश्वमेधाग्निम् आहृत्य यथान्यायं समन्ततः

काश्यपः कारयामास पाण्डोः प्रेतस्य तां क्रियाम्

पुरोहितोक्तविधिना पाण्डोः पुत्रो युधिष्ठिरः

तेनाग्निनादहत्पाण्डुं कृत्वा चापि क्रियास्तदा

रुदन्शोकाभिसंतप्तः पपात भुवि पाण्डवः

ऋषीन्पुत्रान्पृथां चैव विसृज्य च नृपात्मजान्

Transliteration

dārakeṣvapramattā ca bhavethāśca hitā mama

ato 'nyanna prapaśyāmi saṃdeṣṭavyaṃ hi kiṃcana

tasyāstadvacanaṃ śrutvā kuntī śokāgnidīpitā

papāta sahasā bhūmau chinnamūla iva drumaḥ

niśceṣṭā patitā bhūmau mohenaiva cacāla sā

tasminkṣaṇe kṛtasnānaṃ mahadambarasaṃvṛtam

alaṃkārakṛtaṃ pāṇḍuṃ śayānaṃ śayane śubhe

kuntīm utthāpya mādrī tu mohenāviṣṭacetanām

ehyehi kunti mā rodīḥ darśayāmi svakautukam

pādayoḥ patitā kuntī punar utthāya bhūmipam

raktacandanadigdhāṅgaṃ mahārajatavāsasam

vaiśaṃpāyanaḥ

kuntī

mādrī

vaiśaṃpāyanaḥ

ṛṣayastānsamāśvāsya pāṇḍavānsatyavikramān

ūcuḥ kuntīṃ ca mādrīṃ ca samāśvāsya tapasvinaḥ

subhage bālaputre tu na martavyaṃ kathaṃcana

pāṇḍavāṃścāpi neṣyāmaḥ kururāṣṭraṃ paraṃtapān

adharmeṣvarthajāteṣu dhṛtarāṣṭraśca lobhavān

sa kadācinna varteta pāṇḍaveṣu yathāvidhi

kuntyāśca vṛṣṇayo nāthāḥ kuntibhojastathaiva ca

mādryāśca balināṃ śreṣṭhaḥ śalyo bhrātā mahārathaḥ

bhartrā tu maraṇaṃ sārdhaṃ phalavannātra saṃśayaḥ

yuvābhyāṃ duṣkaraṃ caitadvadanti dvijapuṃgavāḥ

mṛte bhartari sādhvī strī brahmacarye vyavasthitā

yamaiśca niyamaiḥ śrāntā manovākkāyajaiḥ śubhaiḥ

bhartāraṃ cintayantī sā bhartāraṃ nistarecchubhā

tāritaścāpi bhartā syād ātmā putraistathaiva ca

tasmājjīvitam evaitadyuvayorvidma śobhanam

yathā pāṇḍostu nirdeśastathā vipragaṇasya ca

ājñā śirasi nikṣiptā kariṣyāmi ca tattathā

yad āhurbhagavanto hi tanmanye śobhanaṃ param

bhartuśca mama putrāṇāṃ mama caiva na saṃśayaḥ

kuntī samarthā putrāṇāṃ yogakṣemasya dhāraṇe

asyā hi na samā buddhyā yadyapi syād arundhatī

kuntyāśca vṛṣṇayo nāthā kuntibhojastathaiva ca

nāhaṃ tvam iva putrāṇāṃ samarthā dhāraṇe tathā

sāhaṃ bhartāram anviṣye saṃtṛptā na tvahaṃ tathā

bhartṛlokasya tu jyeṣṭhā devī mām anumanyatām

dharmajñasya kṛtajñasya satyasaṃdhasya dhīmataḥ

pādau paricariṣyāmi tathāryādyanumanyatām

evam uktvā mahārāja madrarājasutā śubhā

dadau kuntyai yamau mādrī śirasābhipraṇamya ca

abhivādya maharṣīnsā pariṣvajya ca pāṇḍavān

mūrdhnyupāghrāya bahuśaḥ pārthān ātmasutau tathā

haste yudhiṣṭhiraṃ gṛhya mādrī vākyam abhāṣata

kuntī mātā ahaṃ dhātrī yuṣmākaṃ tu pitā mṛtaḥ

yudhiṣṭhiraḥ pitā jyeṣṭhaścaturṇāṃ dharmataḥ sadā

vṛddhādyupāsanāsaktāḥ satyadharmaparāyaṇāḥ

tādṛśā na vinaśyanti naiva yānti parābhavam

tasmātsarve kurudhvaṃ vai guruvṛttim atandritāḥ

ṛṣīṇāṃ ca pṛthāyāśca namaskṛtya punaḥ punaḥ

āyāsakṛpaṇā mādrī pratyuvāca pṛthāṃ tataḥ

dhanyā tvam asi vārṣṇeyi nāsti strī sadṛśī tvayā

vīryaṃ tejaśca yogaṃ ca māhātmyaṃ ca yaśasvinām

kunti drakṣyasi putrāṇāṃ pañcānām amitaujasām

ṛṣīṇāṃ saṃnidhau yaiṣā mayā vāg abhyudīritā

didṛkṣamāṇayā svargaṃ na mamaiṣā vṛthā bhavet

āryā cāpyabhivādyā ca mama pūjyā ca sarvataḥ

jyeṣṭhā variṣṭhā tvaṃ devi bhūṣitā svaguṇaiḥ śubhaiḥ

abhyanujñātum icchāmi tvayā yādavanandini

dharmaṃ svargaṃ ca kīrtiṃ ca tvatkṛte 'ham avāpnuyām

yathā tathā vidhatsveha mā ca kārṣīrvicāraṇām

bāṣpasaṃdigdhayā vācā kuntyuvāca yaśasvinī

anujñātāsi kalyāṇi tridive saṃgamo 'stu te

bhartrā saha viśālākṣi kṣipram adyaiva bhāmini

saṃgatā svargaloke tvaṃ ramethāḥ śāśvatīḥ samāḥ

tataḥ purohitaḥ snātvā pretakarmaṇi pāragaḥ

hiraṇyaśakalān ājyaṃ tilāndadhi ca taṇḍulān

udakumbhaṃ saparaśuṃ samanīya tapasvibhiḥ

aśvamedhāgnim āhṛtya yathānyāyaṃ samantataḥ

kāśyapaḥ kārayāmāsa pāṇḍoḥ pretasya tāṃ kriyām

purohitoktavidhinā pāṇḍoḥ putro yudhiṣṭhiraḥ

tenāgninādahatpāṇḍuṃ kṛtvā cāpi kriyāstadā

rudanśokābhisaṃtaptaḥ papāta bhuvi pāṇḍavaḥ

ṛṣīnputrānpṛthāṃ caiva visṛjya ca nṛpātmajān

By System Admin

Translation

Draft in progress