57 shlokas
- 1
चण्डवेगां रञ्जयितुम् अशक्नुवन्योगान् आचरेत्
caṇḍavegāṃ rañjayitum aśaknuvanyogān ācaret
- 2
रतस्योपक्रमे संबाधस्य करेणोपमर्दनं तस्या रसप्राप्तिकाले च रतयोजनम् इति रागप्रत्यानयनम्
ratasyopakrame saṃbādhasya kareṇopamardanaṃ tasyā rasaprāptikāle ca ratayojanam iti rāgapratyānayanam
- 3
औपरिष्टकं मन्दवेगस्य गतवयसो व्यायतस्य श्रान्तस्य च रागप्रत्यानयनम्
aupariṣṭakaṃ mandavegasya gatavayaso vyāyatasya śrāntasya ca rāgapratyānayanam
- 4
अपद्रव्याणि वा योजयेत्
apadravyāṇi vā yojayet
- 5
तानि सुवर्णरजतताम्रकालायसगजदन्तगवलद्रव्यमयाणि त्रापुषाणि सैसकानि च मृदूनि शीतवीर्याणि वृष्याणि कर्मसहिष्णूनि भवन्तीति बाभ्रवीया योगाः
tāni suvarṇarajatatāmrakālāyasagajadantagavaladravyamayāṇi trāpuṣāṇi saisakāni ca mṛdūni śītavīryāṇi vṛṣyāṇi karmasahiṣṇūni bhavantīti bābhravīyā yogāḥ
- 6
दारुमयानि साम्यतश्चेति वात्स्यायनः
dārumayāni sāmyataśceti vātsyāyanaḥ
- 7
लिङ्गप्रमाणान्तरं बिन्दुभिः कर्कशपर्यन्तं बहुलैः स्यात्
liṅgapramāṇāntaraṃ bindubhiḥ karkaśaparyantaṃ bahulaiḥ syāt
- 8
एत एव द्वे संघाटी
eta eva dve saṃghāṭī
- 9
त्रिप्रभृति यावत्प्रमाणं वा चूडकः
triprabhṛti yāvatpramāṇaṃ vā cūḍakaḥ
- 10
एकाम् एव लतिकां प्रमाणवशेन वेष्टयेद् इत्येकचूडकः
ekām eva latikāṃ pramāṇavaśena veṣṭayed ityekacūḍakaḥ
- 11
उभयतोमुखच्छिद्रः स्थूलकर्कशपृषतगुटिकायुक्तः प्रमाणयोगी कठ्यां बद्धः कञ्चुको जालकं वा
ubhayatomukhacchidraḥ sthūlakarkaśapṛṣataguṭikāyuktaḥ pramāṇayogī kaṭhyāṃ baddhaḥ kañcuko jālakaṃ vā
- 12
तदभावे अलाबूनालकं वेणुश्च तैलकषायैः सुभावितः सूत्रजङ्घाबद्धः श्लक्ष्णा काष्ठमालाल्वा ग्रथिता बहुभिर् आमलकास्थिभिः संयुक्तेत्यपविद्धयोगाः
tadabhāve alābūnālakaṃ veṇuśca tailakaṣāyaiḥ subhāvitaḥ sūtrajaṅghābaddhaḥ ślakṣṇā kāṣṭhamālālvā grathitā bahubhir āmalakāsthibhiḥ saṃyuktetyapaviddhayogāḥ
- 13
न त्वपविद्धस्य कस्यचिद्व्यवहृतिर् अस्तीति दाक्षिणात्यानां लिङ्गस्य कर्णयोर् इव व्यधनं बालस्य
na tvapaviddhasya kasyacidvyavahṛtir astīti dākṣiṇātyānāṃ liṅgasya karṇayor iva vyadhanaṃ bālasya
- 14
युवा तु शस्त्रेण छेदयित्वा यावद्रुधिरस्यागमनं तावद् उदके तिष्ठेत्
yuvā tu śastreṇa chedayitvā yāvadrudhirasyāgamanaṃ tāvad udake tiṣṭhet
- 15
वैशद्यार्थं च तस्यां रात्रौ निर्बन्धाद्व्यवायः
vaiśadyārthaṃ ca tasyāṃ rātrau nirbandhādvyavāyaḥ
- 16
ततः कषायैर् एकदिनान्तरितं शोधनम्
tataḥ kaṣāyair ekadināntaritaṃ śodhanam
- 17
वेतसकुटजशङ्कुभिः क्रमेण वर्धमानस्य वर्धनैर्बन्धनम्
vetasakuṭajaśaṅkubhiḥ krameṇa vardhamānasya vardhanairbandhanam
- 18
यष्टीमधुकेन मधुयुक्तेन शोधनम्
yaṣṭīmadhukena madhuyuktena śodhanam
- 19
ततः सीसपत्रकर्णिकया वर्धयेत्
tataḥ sīsapatrakarṇikayā vardhayet
- 20
म्रक्षयेद्भल्लातकतैलेनेति व्यधनयोगाः
mrakṣayedbhallātakataileneti vyadhanayogāḥ
- 21
तस्मिन्न् अनेकाकृतिविकल्पान्यपद्रव्याणि योजयेत्
tasminn anekākṛtivikalpānyapadravyāṇi yojayet
- 22
वृत्तम् एकतो वृत्तम् उदूखलकं कुसुमकं कण्टकितं कङ्कास्थिगजप्रहारिकम् अष्टमण्डलिकं भ्रमरकं शृङ्गाटकम् अन्यानि वोपायतः कर्मतश्च बहुकर्मसहता चैषां मृदुकर्कशता यथा सात्म्यम् इति नष्टरागप्रत्यानयनम्
vṛttam ekato vṛttam udūkhalakaṃ kusumakaṃ kaṇṭakitaṃ kaṅkāsthigajaprahārikam aṣṭamaṇḍalikaṃ bhramarakaṃ śṛṅgāṭakam anyāni vopāyataḥ karmataśca bahukarmasahatā caiṣāṃ mṛdukarkaśatā yathā sātmyam iti naṣṭarāgapratyānayanam
- 23
एवं वृक्षजानां जन्तूनां शूकैर् उपलिप्तं लिङ्गं दशरात्रं तैलेन मृदितं पुनः पुनर् उपलिप्तं पुनः प्रमृदितम् इति जातशोफं खट्वायाम् अधोमुखस्तद् अन्तरे लम्बयेत्
evaṃ vṛkṣajānāṃ jantūnāṃ śūkair upaliptaṃ liṅgaṃ daśarātraṃ tailena mṛditaṃ punaḥ punar upaliptaṃ punaḥ pramṛditam iti jātaśophaṃ khaṭvāyām adhomukhastad antare lambayet
- 24
ततः शीतैः कषायैः कृतवेदनानिग्रहं सोपक्रमेण निष्पादयेत्
tataḥ śītaiḥ kaṣāyaiḥ kṛtavedanānigrahaṃ sopakrameṇa niṣpādayet
- 25
स यावज्जीवं शूकजो नाम शोफो विटानाम्
sa yāvajjīvaṃ śūkajo nāma śopho viṭānām
- 26
अश्वगन्धाशबरकन्दजलशूकबृहतीफलमाहिषनवनीतहस्तिकर्णवज्रवल्लीरसैर् एकैकेन परिमर्दनं मासिकं वर्धनम्
aśvagandhāśabarakandajalaśūkabṛhatīphalamāhiṣanavanītahastikarṇavajravallīrasair ekaikena parimardanaṃ māsikaṃ vardhanam
- 27
एतैर् एव कषायैः पक्वेन तैलेन परिमर्दनं षण्मास्यम्
etair eva kaṣāyaiḥ pakvena tailena parimardanaṃ ṣaṇmāsyam
- 28
दाडिमत्रपुसबीजानि वालुकं बृहतीफलरसश्चेति मृद्वग्निना पक्वेन तैलेन परिमर्दनं परिषेको वा
dāḍimatrapusabījāni vālukaṃ bṛhatīphalarasaśceti mṛdvagninā pakvena tailena parimardanaṃ pariṣeko vā
- 29
तांस्तांश्च योगान् आप्तेभ्यो बुध्येतेति वर्धनयोगाः
tāṃstāṃśca yogān āptebhyo budhyeteti vardhanayogāḥ
- 30
स्नुहीकण्टकचूर्णैः पुनर्नवावानरपुरीषलाङ्गलिकामूलमिश्रैर्याम् अवकिरेत्सा नान्यं कामयेत
snuhīkaṇṭakacūrṇaiḥ punarnavāvānarapurīṣalāṅgalikāmūlamiśrairyām avakiretsā nānyaṃ kāmayeta

