Sanskrit

Hitopadesha · Book 3 3.24

3.24

राजोवाच कथम् एतत्

शुकः कथयति

अस्त्य् उज्जयिनीवर्त्मप्रान्तरे प्लक्षतरुः

तत्र हंसकाकौ निवसतः

कदाचित्ग्रीष्मसमये परिश्रान्तः कश्चित्पथिकस्तत्र तरुतले धनुष्काण्डं संनिधाय सुप्तः

तत्र क्षणान्तरे तन्मुखाद्वृक्षच्छायापगता

ततः सूर्यतेजसा तन्मुखं व्याप्तम् अवलोक्य तद्वृक्षस्थितेन पुण्यशीलेन शुचिना राजहंसेन कृपया पक्षौ प्रसार्य पुनस्तन्मुखे छाया कृता

ततो निर्भरनिद्रासुखिना पथिभ्रमणपरिश्रान्तेन पान्थेन मुखव्यादानं कृतम्

अथ परसुखम् असहिष्णुः स्वभावदौर्जन्येन स काकस्तस्य मुखे पुरीषोत्सर्गं कृत्वा पलायितः

ततो यावद् असौ पान्थ उत्थायोर्ध्वं निरीक्षते तावत्तेनावलोकितो हंसः काण्डेन हतो व्यापादितः

अतो ऽहं ब्रवीमि न स्थातव्यम् इति

देव वर्तककथाम् अपि कथयामि

श्रूयताम्

एकत्र वृक्षे काकवर्तकौ सुखं निवसतः

एकदा भगवतो गरुडस्य यात्राप्रसङ्गेन सर्वे पक्षिणः समुद्रतीरं गताः

ततः काकेन सह वर्तकश्चलितः

अथ गच्छतो गोपालस्य मस्तकावस्थितदधिभाण्डाद्वारं वारं तेन काकेन दधि खाद्यते

ततो यावद् असौ दधिभाण्डं भूमौ निधायोर्ध्वम् अवलोकते तावत्तेन काकवर्तकौ दृष्टौ

ततस्तेन दृष्टः काकः पलायितः

वर्तकः स्वभावनिरपराधो मन्दगतिस्तेन प्राप्तो व्यापादितः

अतो ऽहं ब्रवीमि न गन्तव्यम् इत्यादि

ततो मयोक्तम्भ्रातः शुक किम् एवं ब्रवीषि मां प्रति यथा श्रीमद्देवपादास्तथा भवान् अपि

शुकेनोक्तमस्त्व् एवम्

किन्तु

दुर्जनैर् उच्यमानानि संमतानि प्रियाण्य् अपि

अकालकुसुमानीव भयं संजनयन्ति हि

Transliteration

rājovāca katham etat

śukaḥ kathayati

asty ujjayinīvartmaprāntare plakṣataruḥ

tatra haṃsakākau nivasataḥ

kadācitgrīṣmasamaye pariśrāntaḥ kaścitpathikastatra tarutale dhanuṣkāṇḍaṃ saṃnidhāya suptaḥ

tatra kṣaṇāntare tanmukhādvṛkṣacchāyāpagatā

tataḥ sūryatejasā tanmukhaṃ vyāptam avalokya tadvṛkṣasthitena puṇyaśīlena śucinā rājahaṃsena kṛpayā pakṣau prasārya punastanmukhe chāyā kṛtā

tato nirbharanidrāsukhinā pathibhramaṇapariśrāntena pānthena mukhavyādānaṃ kṛtam

atha parasukham asahiṣṇuḥ svabhāvadaurjanyena sa kākastasya mukhe purīṣotsargaṃ kṛtvā palāyitaḥ

tato yāvad asau pāntha utthāyordhvaṃ nirīkṣate tāvattenāvalokito haṃsaḥ kāṇḍena hato vyāpāditaḥ

ato 'haṃ bravīmi na sthātavyam iti

deva vartakakathām api kathayāmi

śrūyatām

ekatra vṛkṣe kākavartakau sukhaṃ nivasataḥ

ekadā bhagavato garuḍasya yātrāprasaṅgena sarve pakṣiṇaḥ samudratīraṃ gatāḥ

tataḥ kākena saha vartakaścalitaḥ

atha gacchato gopālasya mastakāvasthitadadhibhāṇḍādvāraṃ vāraṃ tena kākena dadhi khādyate

tato yāvad asau dadhibhāṇḍaṃ bhūmau nidhāyordhvam avalokate tāvattena kākavartakau dṛṣṭau

tatastena dṛṣṭaḥ kākaḥ palāyitaḥ

vartakaḥ svabhāvaniraparādho mandagatistena prāpto vyāpāditaḥ

ato 'haṃ bravīmi na gantavyam ityādi

tato mayoktambhrātaḥ śuka kim evaṃ bravīṣi māṃ prati yathā śrīmaddevapādāstathā bhavān api

śukenoktamastv evam

kintu

durjanair ucyamānāni saṃmatāni priyāṇy api

akālakusumānīva bhayaṃ saṃjanayanti hi

By System Admin

Translation

Draft in progress