Sanskrit

Hitopadesha · Book 2 2.90

2.90

राजाह कथम् एतत्

दमनकः कथयति

अस्ति श्रीपर्वतमध्ये ब्रह्मपुराख्यं नगरम्

तच्छिखरप्रदेशे घण्टाकर्णो नाम राक्षसः प्रतिवसतीति जनप्रवादः श्रूयते

एकदा घण्टाम् आदाय पलायमानः कश्चिच्चौरो व्याघ्रेण व्यापादितः

तत्पाणिपतिता घण्टा वानरैः प्राप्ता

वानरास्तां घण्टाम् अनुक्षणं वादयन्ति

ततो नगरजनैः स मनुष्यः खादितो दृष्टः प्रतिक्षणं घण्टारवश्च श्रूयते

अनन्तरं घण्टाकर्णः कुपितो मनुष्यान्खादति घण्टां च वादयतीत्य् उक्त्वा सर्वे जना नगरात्पलायिताः

ततः करालया नाम कुट्टन्या विमृश्यानवरो ऽयं घण्टानादः

तत्किं मर्कटा घण्टां वादयन्तीति स्वयं विज्ञाय राजा विज्ञापितो देव यदि कियद्धनोपक्षयः क्रियते तदाहम् एनं घण्टाकर्णं साधयामि

ततो राज्ञा तस्यै धनं दत्तम्

कुट्टन्या मण्डलं कृत्वा तत्र गणेशादिपूजागौरवं दर्शयित्वा स्वयं वानरप्रियफलान्य् आदाय वनं प्रविश्य फलान्य् आकीर्णानि

ततो घण्टां परित्यज्य वानराः फलासक्ता बभूवुः

कुट्टनी च घण्टां गृहीत्वा नगरम् आगता सर्वजनपूज्याभवत्

अतो ऽहं ब्रवीमि शब्दमात्रान्न भेतव्यम् इत्यादि

ततः संजीवकम् आनीय दर्शनं कारितवन्तौ

पश्चात्तत्रैव परमप्रीत्या निवसति

अथ कदाचित्तस्य सिंहस्य भ्राता स्तब्धकर्णनामा सिंहः समागतः

तस्यातिथ्यं कृत्वा सिंहम् उपवेश्य पिङ्गलकस्तदाहाराय पशुं हन्तुं चलितः

अत्रान्तरे संजीवको वदति देव अद्य हतमृगाणां मांसानि क्व

राजाह दमनककरटकौ जानीतः

संजीवको ब्रूते ज्ञायतां किम् अस्ति नास्ति वा

सिंहो विमृश्याह नास्त्य् एव तत्

संजीवको ब्रूते कथम् एतावन्मांसं ताभ्यां खादितम्

राजाह खादितं व्ययितम् अवधीरितं च

प्रत्यहम् एष क्रमः

संजीवको ब्रूते कथं श्रीमद्देवपादानाम् अगोचरेणैव क्रियते

राजाह मदीयागोचरेणैव क्रियते

अथ संजीवको ब्रूते नैतद् उचितम्

तथा चोक्तम्

नानिवेद्य प्रकुर्वीत भर्तुः किंचिद् अपि स्वयम्

कार्यम् आपत्प्रतीकाराद् अन्यत्र जगतीपते

Transliteration

rājāha katham etat

damanakaḥ kathayati

asti śrīparvatamadhye brahmapurākhyaṃ nagaram

tacchikharapradeśe ghaṇṭākarṇo nāma rākṣasaḥ prativasatīti janapravādaḥ śrūyate

ekadā ghaṇṭām ādāya palāyamānaḥ kaściccauro vyāghreṇa vyāpāditaḥ

tatpāṇipatitā ghaṇṭā vānaraiḥ prāptā

vānarāstāṃ ghaṇṭām anukṣaṇaṃ vādayanti

tato nagarajanaiḥ sa manuṣyaḥ khādito dṛṣṭaḥ pratikṣaṇaṃ ghaṇṭāravaśca śrūyate

anantaraṃ ghaṇṭākarṇaḥ kupito manuṣyānkhādati ghaṇṭāṃ ca vādayatīty uktvā sarve janā nagarātpalāyitāḥ

tataḥ karālayā nāma kuṭṭanyā vimṛśyānavaro 'yaṃ ghaṇṭānādaḥ

tatkiṃ markaṭā ghaṇṭāṃ vādayantīti svayaṃ vijñāya rājā vijñāpito deva yadi kiyaddhanopakṣayaḥ kriyate tadāham enaṃ ghaṇṭākarṇaṃ sādhayāmi

tato rājñā tasyai dhanaṃ dattam

kuṭṭanyā maṇḍalaṃ kṛtvā tatra gaṇeśādipūjāgauravaṃ darśayitvā svayaṃ vānarapriyaphalāny ādāya vanaṃ praviśya phalāny ākīrṇāni

tato ghaṇṭāṃ parityajya vānarāḥ phalāsaktā babhūvuḥ

kuṭṭanī ca ghaṇṭāṃ gṛhītvā nagaram āgatā sarvajanapūjyābhavat

ato 'haṃ bravīmi śabdamātrānna bhetavyam ityādi

tataḥ saṃjīvakam ānīya darśanaṃ kāritavantau

paścāttatraiva paramaprītyā nivasati

atha kadācittasya siṃhasya bhrātā stabdhakarṇanāmā siṃhaḥ samāgataḥ

tasyātithyaṃ kṛtvā siṃham upaveśya piṅgalakastadāhārāya paśuṃ hantuṃ calitaḥ

atrāntare saṃjīvako vadati deva adya hatamṛgāṇāṃ māṃsāni kva

rājāha damanakakaraṭakau jānītaḥ

saṃjīvako brūte jñāyatāṃ kim asti nāsti vā

siṃho vimṛśyāha nāsty eva tat

saṃjīvako brūte katham etāvanmāṃsaṃ tābhyāṃ khāditam

rājāha khāditaṃ vyayitam avadhīritaṃ ca

pratyaham eṣa kramaḥ

saṃjīvako brūte kathaṃ śrīmaddevapādānām agocareṇaiva kriyate

rājāha madīyāgocareṇaiva kriyate

atha saṃjīvako brūte naitad ucitam

tathā coktam

nānivedya prakurvīta bhartuḥ kiṃcid api svayam

kāryam āpatpratīkārād anyatra jagatīpate

By System Admin

Translation

Draft in progress