Hitopadesha · Book 2 2.90
2.90राजाह कथम् एतत्
दमनकः कथयति
अस्ति श्रीपर्वतमध्ये ब्रह्मपुराख्यं नगरम्
तच्छिखरप्रदेशे घण्टाकर्णो नाम राक्षसः प्रतिवसतीति जनप्रवादः श्रूयते
एकदा घण्टाम् आदाय पलायमानः कश्चिच्चौरो व्याघ्रेण व्यापादितः
तत्पाणिपतिता घण्टा वानरैः प्राप्ता
वानरास्तां घण्टाम् अनुक्षणं वादयन्ति
ततो नगरजनैः स मनुष्यः खादितो दृष्टः प्रतिक्षणं घण्टारवश्च श्रूयते
अनन्तरं घण्टाकर्णः कुपितो मनुष्यान्खादति घण्टां च वादयतीत्य् उक्त्वा सर्वे जना नगरात्पलायिताः
ततः करालया नाम कुट्टन्या विमृश्यानवरो ऽयं घण्टानादः
तत्किं मर्कटा घण्टां वादयन्तीति स्वयं विज्ञाय राजा विज्ञापितो देव यदि कियद्धनोपक्षयः क्रियते तदाहम् एनं घण्टाकर्णं साधयामि
ततो राज्ञा तस्यै धनं दत्तम्
कुट्टन्या मण्डलं कृत्वा तत्र गणेशादिपूजागौरवं दर्शयित्वा स्वयं वानरप्रियफलान्य् आदाय वनं प्रविश्य फलान्य् आकीर्णानि
ततो घण्टां परित्यज्य वानराः फलासक्ता बभूवुः
कुट्टनी च घण्टां गृहीत्वा नगरम् आगता सर्वजनपूज्याभवत्
अतो ऽहं ब्रवीमि शब्दमात्रान्न भेतव्यम् इत्यादि
ततः संजीवकम् आनीय दर्शनं कारितवन्तौ
पश्चात्तत्रैव परमप्रीत्या निवसति
अथ कदाचित्तस्य सिंहस्य भ्राता स्तब्धकर्णनामा सिंहः समागतः
तस्यातिथ्यं कृत्वा सिंहम् उपवेश्य पिङ्गलकस्तदाहाराय पशुं हन्तुं चलितः
अत्रान्तरे संजीवको वदति देव अद्य हतमृगाणां मांसानि क्व
राजाह दमनककरटकौ जानीतः
संजीवको ब्रूते ज्ञायतां किम् अस्ति नास्ति वा
सिंहो विमृश्याह नास्त्य् एव तत्
संजीवको ब्रूते कथम् एतावन्मांसं ताभ्यां खादितम्
राजाह खादितं व्ययितम् अवधीरितं च
प्रत्यहम् एष क्रमः
संजीवको ब्रूते कथं श्रीमद्देवपादानाम् अगोचरेणैव क्रियते
राजाह मदीयागोचरेणैव क्रियते
अथ संजीवको ब्रूते नैतद् उचितम्
तथा चोक्तम्
नानिवेद्य प्रकुर्वीत भर्तुः किंचिद् अपि स्वयम्
कार्यम् आपत्प्रतीकाराद् अन्यत्र जगतीपते
Transliteration
rājāha katham etat
damanakaḥ kathayati
asti śrīparvatamadhye brahmapurākhyaṃ nagaram
tacchikharapradeśe ghaṇṭākarṇo nāma rākṣasaḥ prativasatīti janapravādaḥ śrūyate
ekadā ghaṇṭām ādāya palāyamānaḥ kaściccauro vyāghreṇa vyāpāditaḥ
tatpāṇipatitā ghaṇṭā vānaraiḥ prāptā
vānarāstāṃ ghaṇṭām anukṣaṇaṃ vādayanti
tato nagarajanaiḥ sa manuṣyaḥ khādito dṛṣṭaḥ pratikṣaṇaṃ ghaṇṭāravaśca śrūyate
anantaraṃ ghaṇṭākarṇaḥ kupito manuṣyānkhādati ghaṇṭāṃ ca vādayatīty uktvā sarve janā nagarātpalāyitāḥ
tataḥ karālayā nāma kuṭṭanyā vimṛśyānavaro 'yaṃ ghaṇṭānādaḥ
tatkiṃ markaṭā ghaṇṭāṃ vādayantīti svayaṃ vijñāya rājā vijñāpito deva yadi kiyaddhanopakṣayaḥ kriyate tadāham enaṃ ghaṇṭākarṇaṃ sādhayāmi
tato rājñā tasyai dhanaṃ dattam
kuṭṭanyā maṇḍalaṃ kṛtvā tatra gaṇeśādipūjāgauravaṃ darśayitvā svayaṃ vānarapriyaphalāny ādāya vanaṃ praviśya phalāny ākīrṇāni
tato ghaṇṭāṃ parityajya vānarāḥ phalāsaktā babhūvuḥ
kuṭṭanī ca ghaṇṭāṃ gṛhītvā nagaram āgatā sarvajanapūjyābhavat
ato 'haṃ bravīmi śabdamātrānna bhetavyam ityādi
tataḥ saṃjīvakam ānīya darśanaṃ kāritavantau
paścāttatraiva paramaprītyā nivasati
atha kadācittasya siṃhasya bhrātā stabdhakarṇanāmā siṃhaḥ samāgataḥ
tasyātithyaṃ kṛtvā siṃham upaveśya piṅgalakastadāhārāya paśuṃ hantuṃ calitaḥ
atrāntare saṃjīvako vadati deva adya hatamṛgāṇāṃ māṃsāni kva
rājāha damanakakaraṭakau jānītaḥ
saṃjīvako brūte jñāyatāṃ kim asti nāsti vā
siṃho vimṛśyāha nāsty eva tat
saṃjīvako brūte katham etāvanmāṃsaṃ tābhyāṃ khāditam
rājāha khāditaṃ vyayitam avadhīritaṃ ca
pratyaham eṣa kramaḥ
saṃjīvako brūte kathaṃ śrīmaddevapādānām agocareṇaiva kriyate
rājāha madīyāgocareṇaiva kriyate
atha saṃjīvako brūte naitad ucitam
tathā coktam
nānivedya prakurvīta bhartuḥ kiṃcid api svayam
kāryam āpatpratīkārād anyatra jagatīpate
By System Admin
Translation
Draft in progress