Hitopadesha · Book 2 2.111
2.111करटको ब्रूते कथम् एतत्
दमनकः कथयति
अस्ति काञ्चनपुरनाम्नि नगरे वीरविक्रमो राजा
तस्य धर्माधिकारिणा कश्चिन्नापितो वध्यभूमिं नीयमानः कन्दर्पकेतुनाम्ना परिव्राजकेन साधुद्वितीयकेन नायं हन्तव्यः इत्य् उक्त्वा वस्त्राञ्चलेन धृतः
राजपुरुषा ऊचुः किम् इति नायं वध्यः
स आह श्रूयताम्
स्वर्णरेखाम् अहं स्पृष्ट्वा इत्यादि पठति
त आहुः कथम् एतत्
परिव्राजकः कथयत्यहं सिंहलद्वीपस्य भूपतेर्जीमूतकेतः पुत्रः दन्दर्पकेतुर्नाम
मध्ये चतुर्दश्याम् आविर्भूतकल्पतरुतले रत्नावलीकिरणकबूतरपर्यङ्कस्थिता सर्वालङ्कारभूषिता लक्ष्मीर् इव वीणां वादयन्ती कन्या काचिद्दृश्यते इति
ततो ऽहं पोतवणिजम् आदाय पोतम् आरुह्य तत्र गतः
अनन्तरं तत्र गत्वा पर्यङ्के ऽधमग्रा तथैव सावलोकिता
ततस्तल्लावण्यगुणाकृष्टेन मयापि तत्पश्चाज्झम्पो दत्तः
तदनन्तरं कनकपत्तनं प्राप्य सुवर्णप्रासादे तथैव पर्यङ्के स्थिता विद्याधरीभिर् उपास्यमाना मयालोकिता
तथाप्य् अहं दूराद् एव दृष्ट्वा सखीं प्रस्थाप्य सादरं सम्भाषितः
तत्सख्या च मया पृष्टया समाख्यातमेषा कन्दर्पकेलिनाम्नो विद्याधरचक्रवर्तिनः पुत्री रत्नमञ्जरी नाम प्रतिज्ञापिता विद्यते
यः कनकवर्तनं स्वचक्षुषागत्य पश्यति स एव पितुर् अगोचरो ऽपि मां परिणेष्यतीति मनसः सङ्कल्पः
तद् एनां गान्धर्वविवाहेन परिणयतु भवान्
अथ तत्र वृत्ते गन्धर्वविवाहे तथा सह रममाणस्तत्राहं तिष्ठामि
तत एकदा रहसि तयोक्तं स्वामिन्स्वेच्छया सर्वम् इदम् उपभोक्तव्यम्
एषा चित्रगता स्वर्णरेखा नाम विद्याधरी न कदाचित्स्प्रष्टव्या
पश्चाद् उपजातकौतुकेन मया स्वर्णरेखा स्वहस्तेन स्पृष्टा
तथा चित्रतयाप्य् अहं चरणपद्मेन ताडित आगत्य स्वराष्ट्रे पतितः
अथ दुःखितो ऽहं परिव्रजितः पृथिवीं परिभ्राम्यन्न् इमां नगरीम् अनुप्राप्तः
अत्र चातिकान्ते दिवसे गोपगृहे सुप्तः सन्न् अपश्यम्
प्रदोषसमये पशूनां पालनं कृत्वा स्वगेहम् आगतो गोपः स्ववधूं दूत्या सह किमपि मन्त्रयन्तीम् अपश्यत्
ततस्तां गोपीं ताडयित्वा स्तम्भे बद्ध्वा सुप्तः
ततो ऽर्धरात्रे एतस्य नापितस्य वधूर्दूती पुनस्तां गोपीम् उपेत्यावदत्तव विरहानलदग्धो ऽसौ स्मरशरजर्जरितो मुमूर्षुर् इव वर्तते
तथा चोक्तम्
रजनीचरनाथेन खण्डिते तिमिरे निशि
यूनां मनांसि विव्याध दृष्ट्वा दृष्ट्वा मनोभवः
Transliteration
karaṭako brūte katham etat
damanakaḥ kathayati
asti kāñcanapuranāmni nagare vīravikramo rājā
tasya dharmādhikāriṇā kaścinnāpito vadhyabhūmiṃ nīyamānaḥ kandarpaketunāmnā parivrājakena sādhudvitīyakena nāyaṃ hantavyaḥ ity uktvā vastrāñcalena dhṛtaḥ
rājapuruṣā ūcuḥ kim iti nāyaṃ vadhyaḥ
sa āha śrūyatām
svarṇarekhām ahaṃ spṛṣṭvā ityādi paṭhati
ta āhuḥ katham etat
parivrājakaḥ kathayatyahaṃ siṃhaladvīpasya bhūpaterjīmūtaketaḥ putraḥ dandarpaketurnāma
madhye caturdaśyām āvirbhūtakalpatarutale ratnāvalīkiraṇakabūtaraparyaṅkasthitā sarvālaṅkārabhūṣitā lakṣmīr iva vīṇāṃ vādayantī kanyā kāciddṛśyate iti
tato 'haṃ potavaṇijam ādāya potam āruhya tatra gataḥ
anantaraṃ tatra gatvā paryaṅke 'dhamagrā tathaiva sāvalokitā
tatastallāvaṇyaguṇākṛṣṭena mayāpi tatpaścājjhampo dattaḥ
tadanantaraṃ kanakapattanaṃ prāpya suvarṇaprāsāde tathaiva paryaṅke sthitā vidyādharībhir upāsyamānā mayālokitā
tathāpy ahaṃ dūrād eva dṛṣṭvā sakhīṃ prasthāpya sādaraṃ sambhāṣitaḥ
tatsakhyā ca mayā pṛṣṭayā samākhyātameṣā kandarpakelināmno vidyādharacakravartinaḥ putrī ratnamañjarī nāma pratijñāpitā vidyate
yaḥ kanakavartanaṃ svacakṣuṣāgatya paśyati sa eva pitur agocaro 'pi māṃ pariṇeṣyatīti manasaḥ saṅkalpaḥ
tad enāṃ gāndharvavivāhena pariṇayatu bhavān
atha tatra vṛtte gandharvavivāhe tathā saha ramamāṇastatrāhaṃ tiṣṭhāmi
tata ekadā rahasi tayoktaṃ svāminsvecchayā sarvam idam upabhoktavyam
eṣā citragatā svarṇarekhā nāma vidyādharī na kadācitspraṣṭavyā
paścād upajātakautukena mayā svarṇarekhā svahastena spṛṣṭā
tathā citratayāpy ahaṃ caraṇapadmena tāḍita āgatya svarāṣṭre patitaḥ
atha duḥkhito 'haṃ parivrajitaḥ pṛthivīṃ paribhrāmyann imāṃ nagarīm anuprāptaḥ
atra cātikānte divase gopagṛhe suptaḥ sann apaśyam
pradoṣasamaye paśūnāṃ pālanaṃ kṛtvā svageham āgato gopaḥ svavadhūṃ dūtyā saha kimapi mantrayantīm apaśyat
tatastāṃ gopīṃ tāḍayitvā stambhe baddhvā suptaḥ
tato 'rdharātre etasya nāpitasya vadhūrdūtī punastāṃ gopīm upetyāvadattava virahānaladagdho 'sau smaraśarajarjarito mumūrṣur iva vartate
tathā coktam
rajanīcaranāthena khaṇḍite timire niśi
yūnāṃ manāṃsi vivyādha dṛṣṭvā dṛṣṭvā manobhavaḥ
By System Admin
Translation
Draft in progress