Sanskrit

Hitopadesha · Book 2 2.111

2.111

करटको ब्रूते कथम् एतत्

दमनकः कथयति

अस्ति काञ्चनपुरनाम्नि नगरे वीरविक्रमो राजा

तस्य धर्माधिकारिणा कश्चिन्नापितो वध्यभूमिं नीयमानः कन्दर्पकेतुनाम्ना परिव्राजकेन साधुद्वितीयकेन नायं हन्तव्यः इत्य् उक्त्वा वस्त्राञ्चलेन धृतः

राजपुरुषा ऊचुः किम् इति नायं वध्यः

स आह श्रूयताम्

स्वर्णरेखाम् अहं स्पृष्ट्वा इत्यादि पठति

त आहुः कथम् एतत्

परिव्राजकः कथयत्यहं सिंहलद्वीपस्य भूपतेर्जीमूतकेतः पुत्रः दन्दर्पकेतुर्नाम

मध्ये चतुर्दश्याम् आविर्भूतकल्पतरुतले रत्नावलीकिरणकबूतरपर्यङ्कस्थिता सर्वालङ्कारभूषिता लक्ष्मीर् इव वीणां वादयन्ती कन्या काचिद्दृश्यते इति

ततो ऽहं पोतवणिजम् आदाय पोतम् आरुह्य तत्र गतः

अनन्तरं तत्र गत्वा पर्यङ्के ऽधमग्रा तथैव सावलोकिता

ततस्तल्लावण्यगुणाकृष्टेन मयापि तत्पश्चाज्झम्पो दत्तः

तदनन्तरं कनकपत्तनं प्राप्य सुवर्णप्रासादे तथैव पर्यङ्के स्थिता विद्याधरीभिर् उपास्यमाना मयालोकिता

तथाप्य् अहं दूराद् एव दृष्ट्वा सखीं प्रस्थाप्य सादरं सम्भाषितः

तत्सख्या च मया पृष्टया समाख्यातमेषा कन्दर्पकेलिनाम्नो विद्याधरचक्रवर्तिनः पुत्री रत्नमञ्जरी नाम प्रतिज्ञापिता विद्यते

यः कनकवर्तनं स्वचक्षुषागत्य पश्यति स एव पितुर् अगोचरो ऽपि मां परिणेष्यतीति मनसः सङ्कल्पः

तद् एनां गान्धर्वविवाहेन परिणयतु भवान्

अथ तत्र वृत्ते गन्धर्वविवाहे तथा सह रममाणस्तत्राहं तिष्ठामि

तत एकदा रहसि तयोक्तं स्वामिन्स्वेच्छया सर्वम् इदम् उपभोक्तव्यम्

एषा चित्रगता स्वर्णरेखा नाम विद्याधरी न कदाचित्स्प्रष्टव्या

पश्चाद् उपजातकौतुकेन मया स्वर्णरेखा स्वहस्तेन स्पृष्टा

तथा चित्रतयाप्य् अहं चरणपद्मेन ताडित आगत्य स्वराष्ट्रे पतितः

अथ दुःखितो ऽहं परिव्रजितः पृथिवीं परिभ्राम्यन्न् इमां नगरीम् अनुप्राप्तः

अत्र चातिकान्ते दिवसे गोपगृहे सुप्तः सन्न् अपश्यम्

प्रदोषसमये पशूनां पालनं कृत्वा स्वगेहम् आगतो गोपः स्ववधूं दूत्या सह किमपि मन्त्रयन्तीम् अपश्यत्

ततस्तां गोपीं ताडयित्वा स्तम्भे बद्ध्वा सुप्तः

ततो ऽर्धरात्रे एतस्य नापितस्य वधूर्दूती पुनस्तां गोपीम् उपेत्यावदत्तव विरहानलदग्धो ऽसौ स्मरशरजर्जरितो मुमूर्षुर् इव वर्तते

तथा चोक्तम्

रजनीचरनाथेन खण्डिते तिमिरे निशि

यूनां मनांसि विव्याध दृष्ट्वा दृष्ट्वा मनोभवः

Transliteration

karaṭako brūte katham etat

damanakaḥ kathayati

asti kāñcanapuranāmni nagare vīravikramo rājā

tasya dharmādhikāriṇā kaścinnāpito vadhyabhūmiṃ nīyamānaḥ kandarpaketunāmnā parivrājakena sādhudvitīyakena nāyaṃ hantavyaḥ ity uktvā vastrāñcalena dhṛtaḥ

rājapuruṣā ūcuḥ kim iti nāyaṃ vadhyaḥ

sa āha śrūyatām

svarṇarekhām ahaṃ spṛṣṭvā ityādi paṭhati

ta āhuḥ katham etat

parivrājakaḥ kathayatyahaṃ siṃhaladvīpasya bhūpaterjīmūtaketaḥ putraḥ dandarpaketurnāma

madhye caturdaśyām āvirbhūtakalpatarutale ratnāvalīkiraṇakabūtaraparyaṅkasthitā sarvālaṅkārabhūṣitā lakṣmīr iva vīṇāṃ vādayantī kanyā kāciddṛśyate iti

tato 'haṃ potavaṇijam ādāya potam āruhya tatra gataḥ

anantaraṃ tatra gatvā paryaṅke 'dhamagrā tathaiva sāvalokitā

tatastallāvaṇyaguṇākṛṣṭena mayāpi tatpaścājjhampo dattaḥ

tadanantaraṃ kanakapattanaṃ prāpya suvarṇaprāsāde tathaiva paryaṅke sthitā vidyādharībhir upāsyamānā mayālokitā

tathāpy ahaṃ dūrād eva dṛṣṭvā sakhīṃ prasthāpya sādaraṃ sambhāṣitaḥ

tatsakhyā ca mayā pṛṣṭayā samākhyātameṣā kandarpakelināmno vidyādharacakravartinaḥ putrī ratnamañjarī nāma pratijñāpitā vidyate

yaḥ kanakavartanaṃ svacakṣuṣāgatya paśyati sa eva pitur agocaro 'pi māṃ pariṇeṣyatīti manasaḥ saṅkalpaḥ

tad enāṃ gāndharvavivāhena pariṇayatu bhavān

atha tatra vṛtte gandharvavivāhe tathā saha ramamāṇastatrāhaṃ tiṣṭhāmi

tata ekadā rahasi tayoktaṃ svāminsvecchayā sarvam idam upabhoktavyam

eṣā citragatā svarṇarekhā nāma vidyādharī na kadācitspraṣṭavyā

paścād upajātakautukena mayā svarṇarekhā svahastena spṛṣṭā

tathā citratayāpy ahaṃ caraṇapadmena tāḍita āgatya svarāṣṭre patitaḥ

atha duḥkhito 'haṃ parivrajitaḥ pṛthivīṃ paribhrāmyann imāṃ nagarīm anuprāptaḥ

atra cātikānte divase gopagṛhe suptaḥ sann apaśyam

pradoṣasamaye paśūnāṃ pālanaṃ kṛtvā svageham āgato gopaḥ svavadhūṃ dūtyā saha kimapi mantrayantīm apaśyat

tatastāṃ gopīṃ tāḍayitvā stambhe baddhvā suptaḥ

tato 'rdharātre etasya nāpitasya vadhūrdūtī punastāṃ gopīm upetyāvadattava virahānaladagdho 'sau smaraśarajarjarito mumūrṣur iva vartate

tathā coktam

rajanīcaranāthena khaṇḍite timire niśi

yūnāṃ manāṃsi vivyādha dṛṣṭvā dṛṣṭvā manobhavaḥ

By System Admin

Translation

Draft in progress