46 shlokas
- 1
श्रीशुक उवाच
ते नागराजमामन्त्र्य फलभागेन वासुकिम्
परिवीय गिरौ तस्मिन्नेत्रमब्धिं मुदान्विताः
śrīśuka uvāca
te nāgarājamāmantrya phalabhāgena vāsukim
parivīya girau tasminnetramabdhiṃ mudānvitāḥ
- 2
आरेभिरे सुरा यत्ता अमृतार्थे कुरूद्वह
हरिः पुरस्ताज्जगृहे पूर्वं देवास्ततो ऽभवन्
ārebhire surā yattā amṛtārthe kurūdvaha
hariḥ purastājjagṛhe pūrvaṃ devāstato 'bhavan
- 3
तन्नैच्छन्दैत्यपतयो महापुरुषचेष्टितम्
न गृह्णीमो वयं पुच्छम् अहेर् अङ्गम् अमङ्गलम्
tannaicchandaityapatayo mahāpuruṣaceṣṭitam
na gṛhṇīmo vayaṃ puccham aher aṅgam amaṅgalam
- 4
स्वाध्यायश्रुतसम्पन्नाः प्रख्याता जन्मकर्मभिः
इति तूष्णीं स्थितान्दैत्यान्विलोक्य पुरुषोत्तमः
स्मयमानो विसृज्याग्रं पुच्छं जग्राह सामरः
svādhyāyaśrutasampannāḥ prakhyātā janmakarmabhiḥ
iti tūṣṇīṃ sthitāndaityānvilokya puruṣottamaḥ
smayamāno visṛjyāgraṃ pucchaṃ jagrāha sāmaraḥ
- 5
कृतस्थानविभागास्त एवं कश्यपनन्दनाः
ममन्थुः परमं यत्ता अमृतार्थं पयोनिधिम्
kṛtasthānavibhāgāsta evaṃ kaśyapanandanāḥ
mamanthuḥ paramaṃ yattā amṛtārthaṃ payonidhim
- 6
मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्
ध्रियमाणो ऽपि बलिभिर्गौरवात्पाण्डुनन्दन
mathyamāne 'rṇave so 'drir anādhāro hy apo 'viśat
dhriyamāṇo 'pi balibhirgauravātpāṇḍunandana
- 7
ते सुनिर्विण्णमनसः परिम्लानमुखश्रियः
आसन्स्वपौरुषे नष्टे दैवेनातिबलीयसा
te sunirviṇṇamanasaḥ parimlānamukhaśriyaḥ
āsansvapauruṣe naṣṭe daivenātibalīyasā
- 8
विलोक्य विघ्नेशविधिं तदेश्वरो दुरन्तवीर्यो ऽवितथाभिसंधिः
कृत्वा वपुः कच्छपमद्भुतं महत्प्रविश्य तोयं गिरिमुज्जहार
vilokya vighneśavidhiṃ tadeśvaro durantavīryo 'vitathābhisaṃdhiḥ
kṛtvā vapuḥ kacchapamadbhutaṃ mahatpraviśya toyaṃ girimujjahāra
- 9
तमुत्थितं वीक्ष्य कुलाचलं पुनः समुद्यता निर्मथितुं सुरासुराः
दधार पृष्ठेन स लक्षयोजनप्रस्तारिणा द्वीप इवापरो महान्
tamutthitaṃ vīkṣya kulācalaṃ punaḥ samudyatā nirmathituṃ surāsurāḥ
dadhāra pṛṣṭhena sa lakṣayojanaprastāriṇā dvīpa ivāparo mahān
- 10
सुरासुरेन्द्रैर्भुजवीर्यवेपितं परिभ्रमन्तं गिरिम् अङ्गपृष्ठतः
बिभ्रत्तदावर्तनमादिकच्छपो मेने ऽङ्गकण्डूयनम् अप्रमेयः
surāsurendrairbhujavīryavepitaṃ paribhramantaṃ girim aṅgapṛṣṭhataḥ
bibhrattadāvartanamādikacchapo mene 'ṅgakaṇḍūyanam aprameyaḥ
- 11
तथासुरान् आविशदासुरेण रूपेण तेषां बलवीर्यमीरयन्
उद्दीपयन्देवगणांश्च विष्णुर्दैवेन नागेन्द्रमबोधरूपः
tathāsurān āviśadāsureṇa rūpeṇa teṣāṃ balavīryamīrayan
uddīpayandevagaṇāṃśca viṣṇurdaivena nāgendramabodharūpaḥ
- 12
उपर्य् अगेन्द्रं गिरिराड् इवान्य आक्रम्य हस्तेन सहस्रबाहुः
तस्थौ दिवि ब्रह्मभवेन्द्रमुख्यैर् अभिष्टुवद्भिः सुमनोऽभिवृष्टः
upary agendraṃ girirāḍ ivānya ākramya hastena sahasrabāhuḥ
tasthau divi brahmabhavendramukhyair abhiṣṭuvadbhiḥ sumano'bhivṛṣṭaḥ
- 13
उपर्य् अधश्चात्मनि गोत्रनेत्रयोः परेण ते प्राविशता समेधिताः
ममन्थुरब्धिं तरसा मदोत्कटा महाद्रिणा क्षोभितनक्रचक्रम्
upary adhaścātmani gotranetrayoḥ pareṇa te prāviśatā samedhitāḥ
mamanthurabdhiṃ tarasā madotkaṭā mahādriṇā kṣobhitanakracakram
- 14
अहीन्द्रसाहस्रकठोरदृङ्मुखश्वासाग्निधूमाहतवर्चसो ऽसुराः
पौलोमकालेयबलील्वलादयो दवाग्निदग्धाः सरला इवाभवन्
ahīndrasāhasrakaṭhoradṛṅmukhaśvāsāgnidhūmāhatavarcaso 'surāḥ
paulomakāleyabalīlvalādayo davāgnidagdhāḥ saralā ivābhavan
- 15
देवांश्च तच्छ्वासशिखाहतप्रभान्धूम्राम्बरस्रग्वरकञ्चुकाननान्
समभ्यवर्षन्भगवद्वशा घना ववुः समुद्रोर्म्युपगूढवायवः
devāṃśca tacchvāsaśikhāhataprabhāndhūmrāmbarasragvarakañcukānanān
samabhyavarṣanbhagavadvaśā ghanā vavuḥ samudrormyupagūḍhavāyavaḥ
- 16
मथ्यमानात्तथा सिन्धोर्देवासुरवरूथपैः
यदा सुधा न जायेत निर्ममन्थाजितः स्वयम्
mathyamānāttathā sindhordevāsuravarūthapaiḥ
yadā sudhā na jāyeta nirmamanthājitaḥ svayam
- 17
मेघश्यामः कनकपरिधिः कर्णविद्योतविद्युन्मूर्ध्नि भ्राजद्विलुलितकचः स्रग्धरो रक्तनेत्रः
जैत्रैर्दोर्भिर्जगदभयदैर्दन्दशूकं गृहीत्वा मथ्नन्मथ्ना प्रतिगिरिरिवाशोभताथो धृताद्रिः
meghaśyāmaḥ kanakaparidhiḥ karṇavidyotavidyunmūrdhni bhrājadvilulitakacaḥ sragdharo raktanetraḥ
jaitrairdorbhirjagadabhayadairdandaśūkaṃ gṛhītvā mathnanmathnā pratigiririvāśobhatātho dhṛtādriḥ
- 18
निर्मथ्यमानादुदधेरभूद्विषं महोल्बणं हालहलाह्वमग्रतः
संभ्रान्तमीनोन्मकराहिकच्छपात्तिमिद्विपग्राहतिमिङ्गिलाकुलात्
nirmathyamānādudadherabhūdviṣaṃ maholbaṇaṃ hālahalāhvamagrataḥ
saṃbhrāntamīnonmakarāhikacchapāttimidvipagrāhatimiṅgilākulāt
- 19
तदुग्रवेगं दिशि दिश्य् उपर्य् अधो विसर्पद् उत्सर्पद् असह्यम् अप्रति
भीताः प्रजा दुद्रुवुरङ्ग सेश्वरा अरक्ष्यमाणाः शरणं सदाशिवम्
tadugravegaṃ diśi diśy upary adho visarpad utsarpad asahyam aprati
bhītāḥ prajā dudruvuraṅga seśvarā arakṣyamāṇāḥ śaraṇaṃ sadāśivam
- 20
विलोक्य तं देववरं त्रिलोक्या भवाय देव्याभिमतं मुनीनाम्
आसीनमद्रावपवर्गहेतोस्तपो जुषाणं स्तुतिभिः प्रणेमुः
vilokya taṃ devavaraṃ trilokyā bhavāya devyābhimataṃ munīnām
āsīnamadrāvapavargahetostapo juṣāṇaṃ stutibhiḥ praṇemuḥ
- 21
श्रीप्रजापतय ऊचुः
देवदेव महादेव भूतात्मन्भूतभावन
त्राहि नः शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद्विषात्
śrīprajāpataya ūcuḥ
devadeva mahādeva bhūtātmanbhūtabhāvana
trāhi naḥ śaraṇāpannāṃstrailokyadahanādviṣāt
- 22
त्वमेकः सर्वजगत ईश्वरो बन्धमोक्षयोः
तं त्वामर्चन्ति कुशलाः प्रपन्नार्तिहरं गुरुम्
tvamekaḥ sarvajagata īśvaro bandhamokṣayoḥ
taṃ tvāmarcanti kuśalāḥ prapannārtiharaṃ gurum
- 23
गुणमय्या स्वशक्त्यास्य सर्गस्थित्यप्ययान्विभो
धत्से यदा स्वदृग्भूमन्ब्रह्मविष्णुशिवाभिधाम्
guṇamayyā svaśaktyāsya sargasthityapyayānvibho
dhatse yadā svadṛgbhūmanbrahmaviṣṇuśivābhidhām
- 24
त्वं ब्रह्म परमं गुह्यं सदसद्भावभावनम्
नानाशक्तिभिर् आभातस्त्वम् आत्मा जगदीश्वरः
tvaṃ brahma paramaṃ guhyaṃ sadasadbhāvabhāvanam
nānāśaktibhir ābhātastvam ātmā jagadīśvaraḥ
- 25
त्वं शब्दयोनिर्जगदादिर् आत्मा प्राणेन्द्रियद्रव्यगुणः स्वभावः
कालः क्रतुः सत्यमृतं च धर्मस्त्वय्य् अक्षरं यत्त्रिवृदामनन्ति
tvaṃ śabdayonirjagadādir ātmā prāṇendriyadravyaguṇaḥ svabhāvaḥ
kālaḥ kratuḥ satyamṛtaṃ ca dharmastvayy akṣaraṃ yattrivṛdāmananti
- 26
अग्निर्मुखं ते ऽखिलदेवतात्मा क्षितिं विदुर्लोकभवाङ्घ्रिपङ्कजम्
कालं गतिं ते ऽखिलदेवतात्मनो दिशश्च कर्णौ रसनं जलेशम्
agnirmukhaṃ te 'khiladevatātmā kṣitiṃ vidurlokabhavāṅghripaṅkajam
kālaṃ gatiṃ te 'khiladevatātmano diśaśca karṇau rasanaṃ jaleśam
- 27
नाभिर्नभस्ते श्वसनं नभस्वान्सूर्यश्च चक्षूंषि जलं स्म रेतः
परावरात्माश्रयणं तवात्मा सोमो मनो द्यौर्भगवन्शिरस्ते
nābhirnabhaste śvasanaṃ nabhasvānsūryaśca cakṣūṃṣi jalaṃ sma retaḥ
parāvarātmāśrayaṇaṃ tavātmā somo mano dyaurbhagavanśiraste
- 28
कुक्षिः समुद्रा गिरयो ऽस्थिसङ्घा रोमाणि सर्वौषधिवीरुधस्ते
छन्दांसि साक्षात्तव सप्त धातवस्त्रयीमयात्मन्हृदयं सर्वधर्मः
kukṣiḥ samudrā girayo 'sthisaṅghā romāṇi sarvauṣadhivīrudhaste
chandāṃsi sākṣāttava sapta dhātavastrayīmayātmanhṛdayaṃ sarvadharmaḥ
- 29
मुखानि पञ्चोपनिषदस्तवेश यैस्त्रिंशदष्टोत्तरमन्त्रवर्गः
यत्तच्छिवाख्यं परमात्मतत्त्वं देव स्वयंज्योतिरवस्थितिस्ते
mukhāni pañcopaniṣadastaveśa yaistriṃśadaṣṭottaramantravargaḥ
yattacchivākhyaṃ paramātmatattvaṃ deva svayaṃjyotiravasthitiste
- 30
छाया त्वधर्मोर्मिषु यैर्विसर्गो नेत्रत्रयं सत्त्वरजस्तमांसि
सांख्यात्मनः शास्त्रकृतस्तवेक्षा छन्दोमयो देव ऋषिः पुराणः
chāyā tvadharmormiṣu yairvisargo netratrayaṃ sattvarajastamāṃsi
sāṃkhyātmanaḥ śāstrakṛtastavekṣā chandomayo deva ṛṣiḥ purāṇaḥ

