39 shlokas
- 1
श्रीशुक उवाच
एवं स्तुतः सुरगणैर्भगवान्हरिरीश्वरः
तेषामाविरभूद्राजन्सहस्रार्कोदयद्युतिः
śrīśuka uvāca
evaṃ stutaḥ suragaṇairbhagavānharirīśvaraḥ
teṣāmāvirabhūdrājansahasrārkodayadyutiḥ
- 2
तेनैव सहसा सर्वे देवाः प्रतिहतेक्षणाः
नापश्यन्खं दिशः क्षौणीमात्मानं च कुतो विभुम्
tenaiva sahasā sarve devāḥ pratihatekṣaṇāḥ
nāpaśyankhaṃ diśaḥ kṣauṇīmātmānaṃ ca kuto vibhum
- 3
विरिञ्चो भगवान्दृष्ट्वा सह शर्वेण तां तनुम्
स्वच्छां मरकतश्यामां कञ्जगर्भारुणेक्षणाम्
viriñco bhagavāndṛṣṭvā saha śarveṇa tāṃ tanum
svacchāṃ marakataśyāmāṃ kañjagarbhāruṇekṣaṇām
- 4
तप्तहेमावदातेन लसत्कौशेयवाससा
प्रसन्नचारुसर्वाङ्गीं सुमुखीं सुन्दरभ्रुवम्
taptahemāvadātena lasatkauśeyavāsasā
prasannacārusarvāṅgīṃ sumukhīṃ sundarabhruvam
- 5
महामणिकिरीटेन केयूराभ्यां च भूषिताम्
कर्णाभरणनिर्भातकपोलश्रीमुखाम्बुजाम्
mahāmaṇikirīṭena keyūrābhyāṃ ca bhūṣitām
karṇābharaṇanirbhātakapolaśrīmukhāmbujām
- 6
काञ्चीकलापवलयहारनूपुरशोभिताम्
कौस्तुभाभरणां लक्ष्मीं बिभ्रतीं वनमालिनीम्
kāñcīkalāpavalayahāranūpuraśobhitām
kaustubhābharaṇāṃ lakṣmīṃ bibhratīṃ vanamālinīm
- 7
सुदर्शनादिभिः स्वास्त्रैर्मूर्तिमद्भिरुपासिताम्
तुष्टाव देवप्रवरः सशर्वः पुरुषं परम्
सर्वामरगणैः साकं सर्वाङ्गैरवनिं गतैः
sudarśanādibhiḥ svāstrairmūrtimadbhirupāsitām
tuṣṭāva devapravaraḥ saśarvaḥ puruṣaṃ param
sarvāmaragaṇaiḥ sākaṃ sarvāṅgairavaniṃ gataiḥ
- 8
श्रीब्रह्मोवाच
अजातजन्मस्थितिसंयमाय गुणाय निर्वाणसुखार्णवाय
अणोरणिम्ने ऽपरिगण्यधाम्ने महानुभावाय नमो नमस्ते
śrībrahmovāca
ajātajanmasthitisaṃyamāya guṇāya nirvāṇasukhārṇavāya
aṇoraṇimne 'parigaṇyadhāmne mahānubhāvāya namo namaste
- 9
रूपं तवैतत्पुरुषर्षभेज्यं श्रेयोऽर्थिभिर्वैदिकतान्त्रिकेण
योगेन धातः सह नस्त्रिलोकान्पश्याम्य् अमुष्मिन्नु ह विश्वमूर्तौ
rūpaṃ tavaitatpuruṣarṣabhejyaṃ śreyo'rthibhirvaidikatāntrikeṇa
yogena dhātaḥ saha nastrilokānpaśyāmy amuṣminnu ha viśvamūrtau
- 10
त्वय्य् अग्र आसीत्त्वयि मध्य आसीत्त्वय्य् अन्त आसीद् इदम् आत्मतन्त्रे
त्वमादिरन्तो जगतो ऽस्य मध्यं घटस्य मृत्स्नेव परः परस्मात्
tvayy agra āsīttvayi madhya āsīttvayy anta āsīd idam ātmatantre
tvamādiranto jagato 'sya madhyaṃ ghaṭasya mṛtsneva paraḥ parasmāt
- 11
त्वं माययात्माश्रयया स्वयेदं निर्माय विश्वं तदनुप्रविष्टः
पश्यन्ति युक्ता मनसा मनीषिणो गुणव्यवाये ऽप्य् अगुणं विपश्चितः
tvaṃ māyayātmāśrayayā svayedaṃ nirmāya viśvaṃ tadanupraviṣṭaḥ
paśyanti yuktā manasā manīṣiṇo guṇavyavāye 'py aguṇaṃ vipaścitaḥ
- 12
यथाग्निमेधस्य् अमृतं च गोषु भुव्य् अन्नमम्बूद्यमने च वृत्तिम्
योगैर्मनुष्या अधियन्ति हि त्वां गुणेषु बुद्ध्या कवयो वदन्ति
yathāgnimedhasy amṛtaṃ ca goṣu bhuvy annamambūdyamane ca vṛttim
yogairmanuṣyā adhiyanti hi tvāṃ guṇeṣu buddhyā kavayo vadanti
- 13
तं त्वां वयं नाथ समुज्जिहानं सरोजनाभातिचिरेप्सितार्थम्
दृष्ट्वा गता निर्वृतमद्य सर्वे गजा दवार्ता इव गाङ्गमम्भः
taṃ tvāṃ vayaṃ nātha samujjihānaṃ sarojanābhāticirepsitārtham
dṛṣṭvā gatā nirvṛtamadya sarve gajā davārtā iva gāṅgamambhaḥ
- 14
स त्वं विधत्स्वाखिललोकपाला वयं यदर्थास्तव पादमूलम्
समागतास्ते बहिरन्तरात्मन्किं वान्यविज्ञाप्यमशेषसाक्षिणः
sa tvaṃ vidhatsvākhilalokapālā vayaṃ yadarthāstava pādamūlam
samāgatāste bahirantarātmankiṃ vānyavijñāpyamaśeṣasākṣiṇaḥ
- 15
अहं गिरित्रश्च सुरादयो ये दक्षादयो ऽग्नेरिव केतवस्ते
किं वा विदामेश पृथग्विभाता विधत्स्व शं नो द्विजदेवमन्त्रम्
ahaṃ giritraśca surādayo ye dakṣādayo 'gneriva ketavaste
kiṃ vā vidāmeśa pṛthagvibhātā vidhatsva śaṃ no dvijadevamantram
- 16
श्रीशुक उवाच
एवं विरिञ्चादिभिरीडितस्तद्विज्ञाय तेषां हृदयं यथैव
जगाद जीमूतगभीरया गिरा बद्धाञ्जलीन्संवृतसर्वकारकान्
śrīśuka uvāca
evaṃ viriñcādibhirīḍitastadvijñāya teṣāṃ hṛdayaṃ yathaiva
jagāda jīmūtagabhīrayā girā baddhāñjalīnsaṃvṛtasarvakārakān
- 17
एक एवेश्वरस्तस्मिन्सुरकार्ये सुरेश्वरः
विहर्तुकामस्तान् आह समुद्रोन्मथनादिभिः
eka eveśvarastasminsurakārye sureśvaraḥ
vihartukāmastān āha samudronmathanādibhiḥ
- 18
श्रीभगवान् उवाच
हन्त ब्रह्मन्नहो शम्भो हे देवा मम भाषितम्
शृणुतावहिताः सर्वे श्रेयो वः स्याद्यथा सुराः
śrībhagavān uvāca
hanta brahmannaho śambho he devā mama bhāṣitam
śṛṇutāvahitāḥ sarve śreyo vaḥ syādyathā surāḥ
- 19
यात दानवदैतेयैस्तावत्सन्धिर्विधीयताम्
कालेनानुगृहीतैस्तैर्यावद्वो भव आत्मनः
yāta dānavadaiteyaistāvatsandhirvidhīyatām
kālenānugṛhītaistairyāvadvo bhava ātmanaḥ
- 20
अरयो ऽपि हि संधेयाः सति कार्यार्थगौरवे
अहिमूषिकवद्देवा ह्य् अर्थस्य पदवीं गतैः
arayo 'pi hi saṃdheyāḥ sati kāryārthagaurave
ahimūṣikavaddevā hy arthasya padavīṃ gataiḥ
- 21
अमृतोत्पादने यत्नः क्रियतामविलम्बितम्
यस्य पीतस्य वै जन्तुर्मृत्युग्रस्तो ऽमरो भवेत्
amṛtotpādane yatnaḥ kriyatāmavilambitam
yasya pītasya vai janturmṛtyugrasto 'maro bhavet
- 22
क्षिप्त्वा क्षीरोदधौ सर्वा वीरुत्तृणलतौषधीः
मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम्
kṣiptvā kṣīrodadhau sarvā vīruttṛṇalatauṣadhīḥ
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā tu vāsukim
- 23
सहायेन मया देवा निर्मन्थध्वम् अतन्द्रिताः
क्लेशभाजो भविष्यन्ति दैत्या यूयं फलग्रहाः
sahāyena mayā devā nirmanthadhvam atandritāḥ
kleśabhājo bhaviṣyanti daityā yūyaṃ phalagrahāḥ
- 24
यूयं तदनुमोदध्वं यदिच्छन्त्य् असुराः सुराः
न संरम्भेण सिध्यन्ति सर्वार्थाः सान्त्वया यथा
yūyaṃ tadanumodadhvaṃ yadicchanty asurāḥ surāḥ
na saṃrambheṇa sidhyanti sarvārthāḥ sāntvayā yathā
- 25
न भेतव्यं कालकूटाद्विषाज्जलधिसम्भवात्
लोभः कार्यो न वो जातु रोषः कामस्तु वस्तुषु
na bhetavyaṃ kālakūṭādviṣājjaladhisambhavāt
lobhaḥ kāryo na vo jātu roṣaḥ kāmastu vastuṣu
- 26
श्रीशुक उवाच
इति देवान्समादिश्य भगवान्पुरुषोत्तमः
तेषामन्तर्दधे राजन्स्वच्छन्दगतिरीश्वरः
śrīśuka uvāca
iti devānsamādiśya bhagavānpuruṣottamaḥ
teṣāmantardadhe rājansvacchandagatirīśvaraḥ
- 27
अथ तस्मै भगवते नमस्कृत्य पितामहः
भवश्च जग्मतुः स्वं स्वं धामोपेयुर्बलिं सुराः
atha tasmai bhagavate namaskṛtya pitāmahaḥ
bhavaśca jagmatuḥ svaṃ svaṃ dhāmopeyurbaliṃ surāḥ
- 28
दृष्ट्वारीन् अप्य् असंयत्तान्जातक्षोभान्स्वनायकान्
न्यषेधद्दैत्यराट्श्लोक्यः सन्धिविग्रहकालवित्
dṛṣṭvārīn apy asaṃyattānjātakṣobhānsvanāyakān
nyaṣedhaddaityarāṭślokyaḥ sandhivigrahakālavit
- 29
ते वैरोचनिमासीनं गुप्तं चासुरयूथपैः
श्रिया परमया जुष्टं जिताशेषमुपागमन्
te vairocanimāsīnaṃ guptaṃ cāsurayūthapaiḥ
śriyā paramayā juṣṭaṃ jitāśeṣamupāgaman
- 30
महेन्द्रः श्लक्ष्णया वाचा सान्त्वयित्वा महामतिः
अभ्यभाषत तत्सर्वं शिक्षितं पुरुषोत्तमात्
mahendraḥ ślakṣṇayā vācā sāntvayitvā mahāmatiḥ
abhyabhāṣata tatsarvaṃ śikṣitaṃ puruṣottamāt

