Ashtanga Sangraha · 1.22 1.22.12
1.22.12ते च रोगाः स्वप्रधाना भवन्त्यन्यपरिवारा वा क्रमाद् अननुबन्धानुबन्धाख्याः
तत्राद्याः स्वतन्त्राः स्पष्टाकृतयो यथास्वं समुत्थानोपशयाश्च
इतरे तु तद्विपरीताः
तद्वच्च दोषा अपि
तत्रान्यपरिवारा व्याधयो द्विविधाः पुरोगामिनोऽनुगामिनश्च
तेष्वाद्याः पूर्वरूपसंज्ञा उपद्रवास्त्वितरे
तान्यथायथमेव वक्ष्यमाणान् उपलक्षयेत्
प्रधानप्रशमे प्रशमो भवति तेषाम्
अनुपशाम्यतो वा पश्चात्तानुपक्रमेत्
त्वरितं वा बलवन्तम् उपद्रवं प्रधानाविरोधेन
स हि पीडाकरतरो भवति व्याधिपरिक्लिष्टदेहत्वात्प्रमेहपिडिकादिवत्
तथान्यः प्रधान एव रोगोऽन्यस्य हेतुर्भवति यथा ज्वरो रक्तपित्तस्य रक्तपित्तं वा ज्वरस्य
तौ श्वासस्य प्लीहा जठरस्य
तच्छ्वयथोः
अर्शांसि गुल्मोदरातिसारग्रहणीनाम्
प्रतिश्यायः कासज्वरयोः
तौ क्षयस्य क्षयः शोषस्य
एकश्चापचारो निमित्तमेकस्य व्याधेः बहूनां च तथा बहवः
तद्वदेकं लिङ्गम्
एवमेव प्रशमेऽभ्युपायस्तथा स एवान्यस्य प्रकोपे
तस्मात्तानवहितः सम्यगागमादिभिः परीक्षेत
Transliteration
te ca rogāḥ svapradhānā bhavantyanyaparivārā vā kramād ananubandhānubandhākhyāḥ
tatrādyāḥ svatantrāḥ spaṣṭākṛtayo yathāsvaṃ samutthānopaśayāśca
itare tu tadviparītāḥ
tadvacca doṣā api
tatrānyaparivārā vyādhayo dvividhāḥ purogāmino'nugāminaśca
teṣvādyāḥ pūrvarūpasaṃjñā upadravāstvitare
tānyathāyathameva vakṣyamāṇān upalakṣayet
pradhānapraśame praśamo bhavati teṣām
anupaśāmyato vā paścāttānupakramet
tvaritaṃ vā balavantam upadravaṃ pradhānāvirodhena
sa hi pīḍākarataro bhavati vyādhiparikliṣṭadehatvātpramehapiḍikādivat
tathānyaḥ pradhāna eva rogo'nyasya heturbhavati yathā jvaro raktapittasya raktapittaṃ vā jvarasya
tau śvāsasya plīhā jaṭharasya
tacchvayathoḥ
arśāṃsi gulmodarātisāragrahaṇīnām
pratiśyāyaḥ kāsajvarayoḥ
tau kṣayasya kṣayaḥ śoṣasya
ekaścāpacāro nimittamekasya vyādheḥ bahūnāṃ ca tathā bahavaḥ
tadvadekaṃ liṅgam
evameva praśame'bhyupāyastathā sa evānyasya prakope
tasmāttānavahitaḥ samyagāgamādibhiḥ parīkṣeta
By System Admin
Translation
Draft in progress