640 shlokas
- 1
वर्गाः पृथ्वीपुरक्ष्माभृद्वनौषधिमृगादिभिः
नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रैः साङ्गोपाङ्गैरिहोदिताः
vargāḥ pṛthvīpurakṣmābhṛdvanauṣadhimṛgādibhiḥ
nṛbrahmakṣatraviṭśūdraiḥ sāṅgopāṅgairihoditāḥ
- 2
भूर्भूमिर् अचलानन्ता रसा विश्वम्भरा स्थिता
धरा धरित्री धरणिः क्षोणिर्ज्या काश्यपी क्षितिः
bhūrbhūmir acalānantā rasā viśvambharā sthitā
dharā dharitrī dharaṇiḥ kṣoṇirjyā kāśyapī kṣitiḥ
- 3
सर्वंसहा वसुमती वसुधोर्वी वसुंधरा
गोत्रा कुः पृथिवी पृथ्वी क्ष्मावनिर्मेदिनी मही
sarvaṃsahā vasumatī vasudhorvī vasuṃdharā
gotrā kuḥ pṛthivī pṛthvī kṣmāvanirmedinī mahī
- 4
विपुला गह्वरी धात्री गौरिला कुम्भिनी क्षमा
भूतधात्री रत्नगर्भा जगती सागराम्बरा
vipulā gahvarī dhātrī gaurilā kumbhinī kṣamā
bhūtadhātrī ratnagarbhā jagatī sāgarāmbarā
- 5
मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका
उर्वरा सर्वसस्याढ्या स्यादूषः क्षारमृत्तिका
mṛnmṛttikā praśastā tu mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā
urvarā sarvasasyāḍhyā syādūṣaḥ kṣāramṛttikā
- 6
ऊषवान् ऊषरो द्वाव् अप्य् अन्यलिङ्गौ स्थलं स्थली
समानौ मरुधन्वानौ द्वे खिलाप्रहते समे
ūṣavān ūṣaro dvāv apy anyaliṅgau sthalaṃ sthalī
samānau marudhanvānau dve khilāprahate same
- 7
त्रिष्वथो जगती लोको विष्टपं भुवनं जगत्
लोको ऽयं भारतं वर्षम्शरावत्यास्तु यो ऽवधेः
triṣvatho jagatī loko viṣṭapaṃ bhuvanaṃ jagat
loko 'yaṃ bhārataṃ varṣamśarāvatyāstu yo 'vadheḥ
- 8
देशः प्राग्दक्षिणः प्राच्य उदीच्यः पश्चिमोत्तरः
प्रत्यन्तो म्लेच्छदेशः स्यान्मध्यदेशस्तु मध्यमः
deśaḥ prāgdakṣiṇaḥ prācya udīcyaḥ paścimottaraḥ
pratyanto mlecchadeśaḥ syānmadhyadeśastu madhyamaḥ
- 9
आर्यावर्तः पुण्यभूमिर्मध्यं विन्ध्यहिमालयोः
नीवृज्जनपदो देशविषयौ तूपवर्तनम्
āryāvartaḥ puṇyabhūmirmadhyaṃ vindhyahimālayoḥ
nīvṛjjanapado deśaviṣayau tūpavartanam
- 10
त्रिष्व् आगोष्ठान्नडप्राये नड्वान्नड्वल इत्यपि
कुमुद्वान्कुमुदप्राये वेतस्वान्बहुवेतसे
triṣv āgoṣṭhānnaḍaprāye naḍvānnaḍvala ityapi
kumudvānkumudaprāye vetasvānbahuvetase
- 11
शाद्वलः शादहरिते सजम्बाले तु पङ्किलः
जलप्रायमनूपं स्यात्पुंसि कच्छस्तथाविधः
śādvalaḥ śādaharite sajambāle tu paṅkilaḥ
jalaprāyamanūpaṃ syātpuṃsi kacchastathāvidhaḥ
- 12
स्त्री शर्करा शर्करिलः शार्करः शर्करावति
देश एवादिमावेवम् उन्नेयाः सिकतावति
strī śarkarā śarkarilaḥ śārkaraḥ śarkarāvati
deśa evādimāvevam unneyāḥ sikatāvati
- 13
देशो नद्यम्बुवृष्ट्यम्बुसम्पन्नव्रीहिपालितः
स्यान्नदीमातृको देवमातृकश्च यथाक्रमम्
deśo nadyambuvṛṣṭyambusampannavrīhipālitaḥ
syānnadīmātṛko devamātṛkaśca yathākramam
- 14
सुराज्ञि देशे राजन्वान्स्यात्ततो ऽन्यत्र राजवान्
गोष्ठं गोस्थानकं तत्तु गौष्ठीनं भूतपूर्वकम्
surājñi deśe rājanvānsyāttato 'nyatra rājavān
goṣṭhaṃ gosthānakaṃ tattu gauṣṭhīnaṃ bhūtapūrvakam
- 15
पर्यन्तभूः परिसरः सेतुरालौ स्त्रियां पुमान्
वामलूरश्च नाकुश्च वल्मीकं पुंनपुंसकम्
paryantabhūḥ parisaraḥ seturālau striyāṃ pumān
vāmalūraśca nākuśca valmīkaṃ puṃnapuṃsakam
- 16
अयनम्वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः
सरणिः पद्धतिः पद्या वर्तन्य् एकपदीति च
ayanamvartma mārgādhvapanthānaḥ padavī sṛtiḥ
saraṇiḥ paddhatiḥ padyā vartany ekapadīti ca
- 17
अतिपन्थाः सुपन्थाश्च सत्पथश्चार्चिते ऽध्वनि
व्यध्वो दुरध्वो विपथः कदध्वा कापथः समाः
atipanthāḥ supanthāśca satpathaścārcite 'dhvani
vyadhvo duradhvo vipathaḥ kadadhvā kāpathaḥ samāḥ
- 18
अपन्थास्त्व् अपथं तुल्ये शृङ्गाटकचतुष्पथे
प्रान्तरं दूरशून्यो ऽध्वा कान्तारं वर्त्म दुर्गमम्
apanthāstv apathaṃ tulye śṛṅgāṭakacatuṣpathe
prāntaraṃ dūraśūnyo 'dhvā kāntāraṃ vartma durgamam
- 19
गव्यूतिः स्त्री क्रोशयुगं नल्वः किष्कुचतुःशतम्
घण्टापथः संसरणं तत्पुरस्योपनिष्करम्
gavyūtiḥ strī krośayugaṃ nalvaḥ kiṣkucatuḥśatam
ghaṇṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ tatpurasyopaniṣkaram
- 20
द्यावापृथिव्यौ रोदस्यौ द्यावाभूमी च रोदसी
दिवस्पृथिव्यौ गञ्जा तु रुमा स्याल्लवणाकरः
dyāvāpṛthivyau rodasyau dyāvābhūmī ca rodasī
divaspṛthivyau gañjā tu rumā syāllavaṇākaraḥ
- 21
पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पत्तनं पुटभेदनम्
स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्
pūḥ strī purīnagaryau vā pattanaṃ puṭabhedanam
sthānīyaṃ nigamo 'nyattu yanmūlanagarātpuram
- 22
तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः
आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका
tacchākhānagaraṃ veśo veśyājanasamāśrayaḥ
āpaṇastu niṣadyāyāṃ vipaṇiḥ paṇyavīthikā
- 23
रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियाम्
प्राकारो वरणः सालः प्राचीनं प्रातन्तो वृतिः
rathyā pratolī viśikhā syāccayo vapramastriyām
prākāro varaṇaḥ sālaḥ prācīnaṃ prātanto vṛtiḥ
- 24
भित्तिः स्त्री कुड्यमेडूकं यदन्तर्न्यस्तकीकसम्
गृहं गेहोदवसितं वेश्म सद्म निकेतनम्
bhittiḥ strī kuḍyameḍūkaṃ yadantarnyastakīkasam
gṛhaṃ gehodavasitaṃ veśma sadma niketanam
- 25
निशान्तं पस्त्यसदनं भवनागारमन्दिरम्
गृहाः पुंसि च भूम्न्येव निकाय्यनिलयालयाः
niśāntaṃ pastyasadanaṃ bhavanāgāramandiram
gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyeva nikāyyanilayālayāḥ
- 26
वासः कुटी द्वयोः शाला सभा संजवनं त्व् इदम्
चतुःशालं मुनीनां तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियाम्
vāsaḥ kuṭī dvayoḥ śālā sabhā saṃjavanaṃ tv idam
catuḥśālaṃ munīnāṃ tu parṇaśāloṭajo 'striyām
- 27
चैत्यमायतनं तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा
आवेशनं शिल्पिशाला प्रपा पानीयशालिका
caityamāyatanaṃ tulye vājiśālā tu mandurā
āveśanaṃ śilpiśālā prapā pānīyaśālikā
- 28
मठश्छात्त्रादिनिलयो गञ्जा तु मदिरागृहम्
गर्भागारं वासगृहमरिष्टं सूतिकागृहम्
maṭhaśchāttrādinilayo gañjā tu madirāgṛham
garbhāgāraṃ vāsagṛhamariṣṭaṃ sūtikāgṛham
- 29
कुट्टिमो ऽस्त्री निबद्धा भूश्चन्द्रशाला शिरोगृहम्
वातायनं गवाक्षो ऽथ मण्डपो ऽस्त्री जनाश्रयः
kuṭṭimo 'strī nibaddhā bhūścandraśālā śirogṛham
vātāyanaṃ gavākṣo 'tha maṇḍapo 'strī janāśrayaḥ
- 30
हर्म्यादि धनिनां वासः प्रासादो देवभूभुजाम्
सौधो ऽस्त्री राजसदनमुपकार्योपकारिका
harmyādi dhanināṃ vāsaḥ prāsādo devabhūbhujām
saudho 'strī rājasadanamupakāryopakārikā

