श्लोकः 4.29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥
लिप्यन्तरणम्
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare |
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अन्वयः (गद्यक्रमः)
तथा अपरे प्राणायामपरायणाः प्राणापानगती रुद्ध्वा अपाने प्राणं जुह्वति, प्राणे अपानम्।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
अन्ये प्राणायामनिष्ठाः अपाने प्राणं, प्राणे अपानं च आहुतिं ददति, प्राणापानयोः गतिं निरुध्य। अयं प्राणायामरूपः यज्ञः। पूरकः रेचकः कुम्भकः च इति प्राणायामस्य अङ्गानि इह सूच्यन्ते इति व्याख्यातारः। श्वासस्य नियन्त्रणेन मनसः नियन्त्रणं भवति। प्राणः इति ऊर्ध्वगतिः वायुः, अपानः इति अधोगतिः।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08