श्लोकः 17.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥
लिप्यन्तरणम्
mūḍhagrāheṇātmano yatpīḍayā kriyate tapaḥ |
parasyotsādanārthaṃ vā tattāmasamudāhṛtam ||
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अन्वयः (गद्यक्रमः)
यत् तपः मूढग्राहेण आत्मनः पीडया परस्य उत्सादनार्थं वा क्रियते, तत् तामसम् उदाहृतम्।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
तपः तामसं यदा मूढेन आग्रहेण, आत्मपीडया, परस्य विनाशार्थं वा क्रियते। एतत् कृष्णतमं रूपं, यत्र संयमः अन्धः विनाशकः वा। पूर्वम् आसुरनिश्चयाः इति उक्तं देहपीडनम् अत्र स्मर्यते। परोत्सादनार्थं तपः, यथा अभिचारकर्म, साधनायाः सर्वथा विपरीतम्। अतः तपसः मूल्यं तस्य प्रयोजने भावे च, न तु क्लेशस्य मात्रायाम्।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08