श्लोकः 14.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥
लिप्यन्तरणम्
lobhaḥ pravṛttirārambhaḥ karmaṇāmaśamaḥ spṛhā |
rajasyetāni jāyante vivṛddhe bharatarṣabha ||
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
अन्वयः (गद्यक्रमः)
भरतर्षभ, रजसि विवृद्धे लोभः प्रवृत्तिः कर्मणाम् आरम्भः अशमः स्पृहा एतानि जायन्ते।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
व्याख्या
रजसि प्रबले लक्षणानि दृश्यन्ते, लोभः, नित्यं प्रवृत्तिः, नवानां कर्मणाम् आरम्भः, अशान्तिः, स्पृहा च। एषा सुपरिचिता अवस्था, मनः स्थिरं न तिष्ठति, अधिकम् इच्छति, नवं किञ्चित् सदा आरभते। आरम्भः इति पदं द्वादशाध्याये सर्वारम्भपरित्यागी इति प्रसङ्गेन सम्बद्धम्। राजसस्य जीवनं व्यस्तं, किन्तु अतृप्तम्।
Sanskrit System द्वारा · यान्त्रिकं प्रारूपम् · claude-opus-5-5 · 2026-11-08