श्लोक 6.16
नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः ।
न चातिस्वप्नशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन ॥
लिप्यंतर
nātyaśnatastu yogo'sti na caikāntamanaśnataḥ |
na cātisvapnaśīlasya jāgrato naiva cārjuna ||
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
भाषांतर
हे अर्जुना, फार खाणाऱ्याला योग साधत नाही, अजिबात न खाणाऱ्यालाही नाही; फार झोपणाऱ्याला नाही, आणि फार जागणाऱ्यालाही नाही.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
स्पष्टीकरण
कृष्ण योगाभ्यासातील संतुलनाचे महत्त्व सांगतो. अति खाणे शरीराला जड करते आणि मनाला सुस्त. पण उपाशी राहणेही योग्य नाही, कारण शरीर दुर्बल होते आणि मन अन्नाचाच विचार करते. तसेच जास्त झोप आळस आणते, आणि कमी झोप मनाला अस्वस्थ करते. हा श्लोक कठोर तपस्येच्या टोकाच्या मार्गांना नाकारतो. त्या काळी अनेक साधक अतिरेकी उपवास आणि जागरण करत. कृष्ण त्यांना सावध करतो की योग हा अतिरेकाचा मार्ग नाही. बुद्धांच्या मध्यम मार्गाशी या विचाराचे साम्य अनेकांनी लक्षात घेतले आहे.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08