श्लोक 6.13
समं कायशिरोग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः ।
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन् ॥
लिप्यंतर
samaṃ kāyaśirogrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
भाषांतर
शरीर, मस्तक आणि मान सरळ आणि अचल ठेवून, स्थिर होऊन, स्वतःच्या नाकाच्या टोकावर दृष्टी ठेवून, कोणत्याही दिशेला न पाहता,
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
स्पष्टीकरण
कृष्ण ध्यानातील शरीराच्या स्थितीचे वर्णन करतो. शरीर, डोके आणि मान एका सरळ रेषेत, स्थिर आणि अचल. पाठीचा कणा सरळ असला की मन सजग राहते आणि झोप येत नाही. नासिकाग्र दृष्टी, म्हणजे नाकाच्या टोकावर नजर, याचा अर्थ काही भाष्यकार शब्दशः घेतात, तर काही म्हणतात की याचा अर्थ डोळे अर्धे मिटलेले, दृष्टी खाली स्थिर, असा आहे. दिशश्चानवलोकयन्, म्हणजे इकडेतिकडे न पाहता. हा श्लोक पुढच्या श्लोकाशी जोडलेला आहे, जिथे मनाच्या स्थितीचे वर्णन येते. शरीराची स्थिरता मनाच्या स्थिरतेचा पाया आहे.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08