श्लोक 4.29
अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे ।
प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥
लिप्यंतर
apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare |
prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
भाषांतर
इतर प्राणायामपरायण साधक प्राण आणि अपान यांची गती रोखून, अपानात प्राणाची आणि प्राणात अपानाची आहुती देतात.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
स्पष्टीकरण
येथे प्राणायामाचे वर्णन आहे, जो श्वासावर नियंत्रणाचा योगमार्ग आहे. प्राण म्हणजे आत येणारा श्वास आणि अपान म्हणजे बाहेर जाणारा, किंवा परंपरेनुसार उलट अर्थही लावला जातो. एकाची दुसऱ्यात आहुती देणे म्हणजे श्वासाची लय नियंत्रित करणे, आणि दोन्हींची गती रोखणे म्हणजे कुंभक, श्वास थांबवण्याचा अभ्यास. प्राणायामपरायण, म्हणजे ज्यांनी प्राणायामाला आपली मुख्य साधना केली आहे. श्वास आणि मन यांचा जवळचा संबंध आहे; श्वास शांत झाला की मनही शांत होते. म्हणून प्राणायाम हाही एक यज्ञ आहे.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08