श्लोक 14.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥
लिप्यंतर
aprakāśo'pravṛttiśca pramādo moha eva ca |
tamasyetāni jāyante vivṛddhe kurunandana ||
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3
भाषांतर
हे कुरुनंदना, अप्रकाश, अप्रवृत्ती, प्रमाद आणि मोह: तम वाढले असता हे उत्पन्न होतात.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08
स्पष्टीकरण
तमस् वरचढ होतो तेव्हा त्याची चिन्हे सत्त्वाच्या उलट असतात: अप्रकाश, म्हणजे प्रकाश किंवा समजुतीचा अभाव; अप्रवृत्ती, म्हणजे निष्क्रियता किंवा कर्म करण्याची अनिच्छा; निष्काळजीपणा; आणि मोह. मन ढगाळते, प्रेरणा हरवते आणि निर्णयबुद्धी भरकटते. लक्षात घेण्याजोगे आहे की संवादाच्या आरंभी अर्जुनाच्या अवस्थेत तमसाचे घटक होते: गोंधळ, कर्मापासून माघार घेण्याची इच्छा, आणि कर्तव्याविषयीची धूसर जाणीव. या दृष्टीने पाहिले तर संपूर्ण शिकवण त्याला तमसातून बाहेर काढून अधिक स्पष्ट अवस्थेत नेण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहता येते.
Sanskrit System यांचे · यंत्र मसुदा · claude-opus-5-5 · 2026-11-08