サンスクリット

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।

प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥

14.8

翻字

tamastvajñānajaṃ viddhi mohanaṃ sarvadehinām |

pramādālasyanidrābhistannibadhnāti bhārata ||

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · @indic-transliteration/sanscript 1.3.3

翻訳

हे अर्जुन! सब देहाभिमानियों को मोहित करने वाले तमोगुण को तो अज्ञान से उत्पन्न जान। वह इस जीवात्मा को प्रमाद (इंद्रियों और अंतःकरण की व्यर्थ चेष्टाओं का नाम 'प्रमाद' है), आलस्य (कर्तव्य कर्म में अप्रवृत्तिरूप निरुद्यमता का नाम 'आलस्य' है) और निद्रा द्वारा बाँधता है

サイト運営者のシートより · ほか 1 件

逐語訳

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08

解説

तीसरा गुण तमस् है। वह अज्ञान से उत्पन्न होता है और सब देहधारी प्राणियों को भ्रमित करता है। वह प्रमाद, अर्थात् असावधानी, आलस्य, और निद्रा या जड़ता के द्वारा बाँधता है। जहाँ सत्त्व प्रकाशित करता है और रजस् आगे धकेलता है, वहाँ तमस् ढकता और दबाता है। यह शरीर और मन में भारीपन और प्रतिरोध की शक्ति है। तीनों गुण मिलकर मानवीय दशाओं का एक सरल मानचित्र देते हैं: स्पष्ट शान्ति, बेचैन सक्रियता और सुस्त जड़ता। अधिकतर लोग दिन भर इनके बीच घूमते रहते हैं। अध्याय अर्जुन से इन्हें अपने भीतर पहचानने को कहता है।

Sanskrit System 作 · 機械による下書き · claude-opus-5-5 · 2026-11-08